Camarines Sur

Gikan sa Bikol Sentral na Wikipedia, an talingkas na ensiklopedya
Magluksó sa: nabigasyon, hanapon
REPUBLIKA KAN FILIPINAS
Probinsya kan Camarines Sur
Ph seal camarines sur.png
Rehiyon: Bikol (Region V)
Kapitolyo: Pili
Pagkamukna: 1579
Populasyon:
Sensus kan 2000—1,551,549 (Ika-15 pinakadakol)
Densidad—295 kada km² (Ika-37 pinakahalangkaw)
Hiwas: 5,266.8 km² (Ika-17 pinakamahiwas)
Mga Bangâ:
Ciudad (urbanisado nanggad)—1
Ciudad (parte)—1
Banwaan—35
Barangay—1,063
Distrito—4
Governador: Luis Raymond F. Villafuerte, Jr.
Kinamomogtakan: Ph locator map camarines sur.png
An kapitolyo kan Camarines Sur

An Camarines Sur sarô sa mga probinsya kan Republika kan Filipinas na namumugtak sa Rehiyon Bikol sa Luzon. An banwaan nin Pili an kapitolyo kaini. Nasa norte-sulnopan kan probinsya iyo an Quezon sagkod Camarines Norte asin sa sur an Albay. Sa subangan kaini mananagpoan an islang probinsya kan Catanduanes, sa ibong kan Maqueda Channel.

Camarines Sur an pinakamahiwas asin may pinakadakol na populasyon (2007 sensus: 1,693,821) sa anom na probinsya sa Rehiyon Bikol. An kabesera kaini dati iyo an syudad nin Naga. Alagad, kan Hunyo 8, 1955 huli sa pwersa kan Akta Republika Nu. 1336, napili nang kabesera kaini an banwaan nin Pili.

An teritoryo kan Camarines Sur sinasakop an duwang syudad: Naga, sarong chartered city, asin an syudad kan Iriga. An syudad kan Naga iyo an sentro komersyal, industryal, pinansyal asin kultural kan probinsya manta an syudad kan Iriga, sarong katakin na syudad, iyo man an sentro kan Rinconada. An Danaw kan Buhi iyo an pinaghahalean kan pinakasadit na sira na pambenta, an tabyos (o, sinarapan) (Mistichthys luzonensis).

Mga Residente asin Kultura[liwatón | liwaton an gikanan]

Segun sa senso kan 2007, igwa ini nin 1,693,821 residente asin nin huli kaini ini an may pinakadakulang populasyon sa rehiyon. Iyo man ini an ika-15ng pinaka-matawong lugar sa bilog na nasyon. Kan sensong 2000, nagluwas na igwang 288,172 na pagharongon igdi na an kasyahan na bilang nin kag-erok naabot sa 5.37 na persona, bagay na mas halangkaw sa nasyonal na bilang, 4.99 na persona. An pagtalubo kan populasyon nagaabot sana sa 1.86% taon-taon, hababa na gayo kun ibabaing sa rata nin pagtatalubo kan nasyon, na naabot sa 2.36%. Sa rata nin pagtalubo kan probinsya, ginagaom na madoble an saiyang populasyon sa laog nin 38 taon.

Tataramon[liwatón | liwaton an gikanan]

An mayor na lenggwaheng tinataram sa Camarines Sur iyo an Bikol. An mga Pilipinong linggwista, tinutubod na an dyalektong Bikol tinataram sa syudad kan Naga asin palibot kaini iyo an estandarteng Bikol na madaling masabotan kan kadaklan kan mga Bikolano. Ini inaapod man na Bikol Naga o Bikol Central. An ibang dyalektong tinataram igdi iyo an Buhi-non, ginagamit sa parteng habagatan kan probinsya sa tongod kan Danaw kan Buhi asin an Rinconada Bikol (na inaapod man na Bikol Nabua) na lakop sa Iriga, Nabua asin Bato. Sarong dyalekto kan Bikol Naga iyo an Partido Bikol na tinataram sa paralibot kan Golpo nin Lagonoy. Kadakulan kan mga habitante igdi nakasabot man kan Tagalog asin kan Ingles.


Lumang Uusipon[liwatón | liwaton an gikanan]

Lagonoy Camarines Sur...

Parte kan lumang Camarines Ambos Camarines.

Giyerang Pilipino asin Kolonyalistang Amerikano[liwatón | liwaton an gikanan]

Panahon kan pagsakop kan mga Amerikano[liwatón | liwaton an gikanan]

An politika asin economiya kan provincia kontrolado kan mga Amerikano asin saindang mga local na mga kasurog na kadaklan mga lokal na elitista.

Panahon kan pagsakop kan mga Hapon[liwatón | liwaton an gikanan]

Kan Mayo 1942, naglaog an mga puwersang guerilya sa munisipyo kan Naga. Pinabuhian an mga prisonero kan mga hapon hali sa lumang kapitolyo. Kaiba sa mga binuhian ang nagkapirang mga dayuhan na nagtatrabaho sa mga kumpanyang dayuhan lalu na sa mga minahan sa rehiyong bicol.

Sa mga panahon man na ini ginibong garison kan mga Hapon an Ateneo de Naga campus.

Pagkatapos kan panduwang giyerang pangkinaban[liwatón | liwaton an gikanan]

Martial Law[liwatón | liwaton an gikanan]

Sa panahong ini naitanom kan Partido Komunista kan Pilipinas ang Bagong Hukbong Bayan (BHB)sa provincia. Sa pangengenot ni Romulo Jallores asin saiyang tugang na si Benjie, nagorganisa sinda nin armadong grupo laban sa rehimeng Marcos sa peninsula kan Caramoan.

An grupong ini an nagpoon magorganisa kan armadong rebelyon sa Bicol laban ki Marcos asin saiyang mga pag-iriba.

Pagkatapos kan pag-aaklas kan tao kan 1986[liwatón | liwaton an gikanan]

An pamilyang Villafuerte an naging dominanteng pamilya sa politika kan provincia. Kinakapotan man kan pamilyang Fuentebella an pampolitikang poder sa tercer distrito. An duwang pamilyang ini mga lumang pamilyang dati ng mga nagkakapot kan poder sa provincia.

Pagkatapos kan pag-aaklas kan tao kan 2001[liwatón | liwaton an gikanan]

Mga Villafuerte pa man giraray an dominanteng pamilyang nagkakapot kan poder sa provincia.

Banga politikal[liwatón | liwaton an gikanan]

Nababangâ an Camarines Sur sa 35ng banwaan asin 2ng ciudad.

Mga Bukid[liwatón | liwaton an gikanan]

Mga panluwas na takod[liwatón | liwaton an gikanan]

Selyo kan Provincia nin Camarines Sur
Mga Syudad asin Banwaan kan Camarines Sur
Mga Syudad: Iriga | Naga (independyente)
Mga Banwaan: Baao | Balatan | Bato | Bombon | Buhi | Bula | Cabusao | Calabanga | Camaligan | Canaman | Caramoan | Del Gallego | Gainza | Garchitorena | Goa | Lagonoy | Libmanan | Lupi | Magarao | Milaor | Minalabac | Nabua | Ocampo | Pamplona | Pasacao | Pili | Presentacion | Ragay | Sagñay | San Fernando | San Jose | Sipocot | Siruma | Tigaon | Tinambac
Mga Rehiyon asin Provincia kan Luzon
Rehiyon Ilocos (I): Ilocos Norte | Ilocos Sur | La Union | Pangasinan
Rehiyon Cagayan (II): Batanes | Cagayan | Isabela | Nueva Vizcaya | Quirino
Rehiyon Sentral na Luzon (III): Aurora | Bataan | Bulacan | Nueva Ecija | Pampanga | Tarlac | Zambales
CALABARZON (IV-A): Batangas | Cavite | Laguna | Quezon | Rizal
MIMAROPA (IV-B): Marinduque | Occidental Mindoro | Oriental Mindoro | Palawan | Romblon
Rehiyon Bikol (V): Albay | Camarines Norte | Camarines Sur | Catanduanes | Masbate | Sorsogon
Admin. Rehiyon Kordilyera (CAR): Abra | Apayao | Benguet | Ifugao | Kalinga | Mountain Province
Rehiyon Nasyunal na Kapitolyo (NCR): Mayong mga provincia