Iba

Gikan sa Bikol Sentral na Wikipedia, an talingkas na ensiklopedya
Maglukso sa: paglibotlibot, hanapon
An mga bunga nin ibà
An tinanom na ibà

An ibà (Averrhoa bilimbi; Ingles, cucumber tree) sarong klaseng tinanom na nagkakahoy asin nagbubunga nin prutas na maalsom inuusar sa pagluto. An tinanom na ini nalangkaw 5-10 metro, matapo saka gurung-gutongon an ubak kan kahoy; an bunga niya matilaba, mga 3 sentimetro an laba, berde na medyo nadulaw kun hinog na, saka maragotnot sa kagat asin matagok pero maalsom. An mga bunga pati namomorangot sa lugar na linuluwasan kaini sa mga sanga-sanga asin sa kahawakan. An dahon 3-6 sm an laba, naturubong ropondopon sa poro kan mga sanga. Haros bilog na taon may burak ini na mahamyo nagkokolor berdeng nagdudulaw, lila o namumula-mula.

Pwede daa ining nagpoon magtubo sa Moluccas, Indonesya asin ngonyan lakop na asin makukua sa Filipinas, Bangladesi, Maldives, Myanmar asin Malaysia. Sa Indya dakul man ini pig'aataman sa mga hardin asin sa ibang parte ngane nagtuturubo na layas.

Pakinabang sa pagluto[liwaton | liwaton an gikanan]

An bunga pig'aalsom nanggad sa mga luto arog kan inon-on, pang-alsom arog kan sampalok sa sinigang, piggigibong atsara, dinudulse, panhaleng langsì, asin anglo sa mga lutong sinabawan asin pwede man gibohon pampreskong inomon an tagok kun ini pirison. Sa rona nin Kabikoan, Filipinas uso ining isalak sa mga lutong ginutaan komo pagtaong kagat sa namit arog kan adobo sa guta, karne man ini o darakulang sira. Sa Aceh, Indonesia binabalad ini ta komo nasirbing chutney asin sa Malaysia rinurunot ini ginigibong mahamis na santan.

Sa pagbulong[liwaton | liwaton an gikanan]

Sa Filipinas, an dahon ginigibong pandapog sa mga magatol, sa mga gatok o nalanog, sa rayuma, sa bayoko, o sa mga hiras, o libaka asin sa mga lugad-lugad. Sa ibang parte kan kinaban ginagamit ining pandapog sa mga kagat nin insekto o medyo may kamandag na hayop. An gina'gang dahon kaini naserbing pamaghat sa bagong mangaki, orawang an burak na gina'ga pwede sa paghale nin sipon o abo. Sa Malaysia an hinoom na dahon na nagtutunaw na pambulong sa mga helang sa babae. Sa French Guiana, an dulse kan bunga bulong sa mga gatok-gatok. An mga siring totoo, mga tradisyonal na remedyo dai pa masabing may base sa syensia. Sa parte kan distrito nin Thiruvananthapuram sa Indya, an bunga nin iba inuusar sa pagkontrol sa pagtaba nin tawo.

An bunga nin iba halangkaw na lebel an nakukua kan inaapod na oxalate

Mga tinitindang iba sa saod kan Siyudad nin Naga, Filipinas

Mga iba pang pakinabang[liwaton | liwaton an gikanan]

Sa Malaysia, an maalsom na gayong iba panlinig sa tarom kan kris.[1] Sa Filipinas, an tagok kaini inuusar na panhale sa mga mantsa o digta.[2] Sa Indonesya, an pulang burak kaini ginagamit na pantugma sa tela.

Mga panluwas na takod[liwaton | liwaton an gikanan]

Mga arapodan sa iba-ibang tataramon[liwaton | liwaton an gikanan]

An tinanom na ini asin an bunga kaini inaapod sa iba-ibang pangaran sa mga iba-ibang tataramon. [3] Dai dapat ini ikaribong sa prutas na carambola, na nakua man nin parehong pangaran apesar iba-iba ining prutas. Balimbing sa Filipinas iyo an inaapod na carambola asin bako an inaapod na bilimbi.


Nasyon Arapodan
Ingles cucumber tree o tree sorrel
Indya bilimbi,Irumban Puli,Chemmeen Puli,Bimbul, Orkkaapuli
Sri Lanka Bilincha, bimbiri,Biling(බිලිං)
Dominican Republic Vinagrillo
Filipinas kamias, kalamias, o ibà
Malaysia belimbing asam, belimbing buloh, b'ling, o billing-billing
Indonesya belimbing wuluh o belimbing sayur
Tailandya taling pling, o kaling pring
Byetnam khế tàu
Haiti blimblin
Jamaica bimbling plum
Kuba grosella china
El Salvador & Nicaragua mimbro
Costa Rica mimbro o tirigur
Beneswela vinagrillo
Surinam asin Guyana birambi
Brasil limão-de-caiena, biri-birí, bilimbim, bilimbino, caramboleira-amarela, groselheira, azedinha o limão-japonês
Argentina pepino de Indias
Pransya carambolier bilimbi o cornichon des Indes
Seychelles bilenbi
Kambodya talingting
Maldives Bilamagu


Toltolan[liwaton | liwaton an gikanan]