Naga (Bikol)

Gikan sa Bikol Wikipedia, an talingkas na ensayklopidya

Para sa Ciudad nin Naga sa Cebu, hilingon an Naga, Cebu.

Ciudad nin Naga

Kinamomogtakan
Mapa kan Camarines Sur na ipinapahiling an lokasyon kan ciudad kan Naga
Govierno
Rehiyon	Rehiyon Bikol
Provincia	Camarines Sur
Mga Distrito	ika-2ng distrito kan Camarines Sur
Mga Barangay	27
Klase nin Ganar:	1a klase; urbanisado
Alkalde	Jesse M. Robredo (LP)
Kamondagan	1573
Nagin ciudad	December 15, 1948
Opisyal na Websayt	www.naga.gov.ph
Pisikal na Kamogtakan
Hiwas	84.48 km²
Populasyon      Total (2000)      Densidad	137,810 1631/km²
Coordinates	13°37'N 123°10'E

An Ciudad nin Naga (Ingles: City of Naga; Filipino: Lungsod ng Naga) sarong primera klaseng ciudad kan Filipinas. Namomogtak ini sa Rehiyon Bikol sa sur-sulnupan na poro kan isla nin Luzon. Nasa 377 km sa sur-sulnupan ini kan ciudad kan Manila asin 380 km sa norte-subangan kan ciudad kan Cebu sa Visayas.

Kun ikokomparar an sakop kan ciudad sa ibang mga ciudad kan rehiyon, bakong mahiwas an sokol (land area) kaini. Huli kaiyan ini an pinaká surusuan (densely populated) na ciudad sa rehiyon. Segun sa sensus kan 2007, igwang 160,516 na katawong naka-istar digdi. Bisto sa apod na "Heart of Bicol" (Bikol: Puso kan Bikol), asin siring man, binabansagan ining "An Maogmang Lugar". Ini an solamenteng independienteng ciudad asin an sentro kan edukasyon sagkod Simbahan na Katoliko sa rehiyon. An mga residente digdi inaapod na Nagueños.

An ciudad an sentro kan Metro Naga, an lugar na komponido kan 12 banwaan asin ciudad nin Naga na marikas an pag-uswag na kabali sa Metro Naga Development Council. Komponido kan mga banwaan sa Segundo Distrito kan Camarines Sur, apwera kan Canaman, asin mga banwaan sa tolong distrito kan provincia nin Camarines Sur na harani sa ciudad nin Naga sakop kan MNDC.

Dating kabesera kan Camarines Sur an syudad nin Naga, alagad sa Akta Republika Nu. 1336, na nagin ley kan Hunyo 8, 1955, naribayan ini kan banwaan nin Pili.

An multi-awarded Jesse Robredo an nakatukaw na Mayor ngunyan kan siyudad.

Mga laog 1 Komersiyo 2 Transportasyon 3 Edukasyon 4 Uusipon 5 Mga Lingaan asin mga Pahingaloan 6 Mga barangay 7 Kataytayan nin mga retrato 8 Mga Peryodiko Lokal 9 Mga panluwas na takod 10 Toltolan

[liwatón] Komersiyo

Igwang duwang pangenot na lugar pankomersiyo an Naga. Ini an Central Business District I (bisto sa apod na Centro) asin Central Business District II.

Sa CBD I igwa nin manlalaen na negosyo arog kan mga bangko, drugstores, restaurants, department stores asin iba pa. Yaon man igdi an Naga City Public Market na bakalan kan mga preskong gulay, karne, asin mga produktong Bikolnon arog kan pili asin abaka.

An CBD II na yaon sa may Concepcion Pequeña maheheling an Central Bus Terminal na nagooperar nin mga biyahe pasiring sa mga kataraid na munisipsyo asin siyudad pati man an mga biyaheng paduman sa Manila.

Kan Mayo 1, 2009 lang tigbukasan sa publiko an kakatugdok lang na SM City Naga na sarong mall. Ini kagsadiri ni Henry Sy, sarong negosyante na iyo man an may sadiri nin gabos na SM Malls sa bilog na nasyon.

[liwatón] Transportasyon

An mga paagi nin transportasyon sa laog kan ciudad iyo an pamosong Jeep, tricycle asin padjak.

Mientras, an mga bisita asin turista hali sa luwas kan siyudad, pwedeng makaabot sa Naga sa paagi nin bus, jeep, van/fx, asin eroplano (sa Naga Airport sa Pili).

[liwatón] Edukasyon

An ciudad nin Naga an sentro kan edukasyon sa Bikol nin huli sa dakol na institusyon nin halangkaw na pagkanood digdi. Kabali an: Ateneo de Naga na Unibersidad na pinapadalagan kan mga Heswita; Unibersidad kan Nueva Caceres (dating Nueva Caceres an apod sa ciudad kan pananhon nin mga Kastila) na pangenot na unibersidad sa taon nin pagkamukna asin bilang kan estudyante; sagkod Universidad de Sta. Isabel na pinapadalagan kan mga madre kan Daughters of Charity asin an pinakágurang na eskwelahan na normal para sa mga babai sa Harayong Subangan.

An posibleng ikaapat na universidad kan ciudad an Kolehiyong Fundasyon nin Naga na pangenot na eskwelahan nin Kriminolohiya sa rehiyon.

[liwatón] Uusipon

Bago an pag-abot kan mga Kastila, mayaman na lugar na an dating banwa kan Naga na namukna sa duwang salog--Bikol asin Naga. Igwa na ining mayaman na kultura asin mga matibay na armas. Sa panahon kan mga Kastila an Naga an nagin sentro kan kultura, negosyo asin relihiyon kan enterong kabikulan.

An pangaran daa kan Naga hale sa pagdangog nin sarong konkistador na Kastila, si Juan de Salcedo sa ngaran kan sarong kahoy na pigaapud na naga kaidtong mga Bikolano. Midbid an kahoy na ini sa ngaran na narra sa tataramon na Tagalog asin Bisaya. Alagad, an ibang mga Bikolanong historyador arog ki Danilo Gerona nagtutubod na an taramon na naga naggikan sa taramon na naga na nagtotomoy sa sarong lahing kapu'ngalan na Monggol na ngonyan iyo an ginikanan kan mga katawohan nageerok sa Assam, Meghalalya, Tripiera, Mizoran, Maripur, Arunachal, Pradesh, Burma, Bangladesh, Bhutan, Sikkim, Nepal asin Tibet. Susog man saiya, an paragilid kan duwang salog kan Bikol asin Naga haloy nang eneerokan poon pa kan 900 A.D. siring sa maririraw sa mga parasâ-pasang artifaks na nagkahoronggad sa paralibot kaini. Sabi pa niya, an taramon na naga lakop man sa mga lenggwahe kan Batak kan Sumatra asin man kan mga Dayak kan Borneo na an pakahulogan sarong irago (serpiente)/dragon. Nasambit pa niya na an mga lunadang pandagat kan mga antigong Tagalog asin Pampango na may nakakaag nin garo halas/dragon na payo sa dulong (proa) kan mga lunadan na inaapod nindang naga.

Dapit kaini, na an "naga" sinapi' talaga sa pangaran na naga na boot sabihon irago/halas o dragon, na bakong gikan sa pangaran kan kahoy na narra o sa layas na itik na nagâ, iyo man ini an tinotolod na teoriya kan iba pang mga parasurat arog ki Antonio H. Aragon.

An Naga sarô sa pinaká enot na ginibong ciudad kan mga Kastila sa enterong Filipinas. Sa taon na 1575 an Ciudad de Caceres an nagin bagong ngaran nin Naga. Pag'abot kan mga Amerikano, nawara an pagka ciudad kaini asin binalik an saiyang ngaran sa Naga sa taon na 1919. Kan Des. 15, 1948 nagin ciudad (chartered city) na naman an Naga sa proklamasyon nin Republic Act No. 305.

[liwatón] Mga Lingaan asin mga Pahingaloan

Igdi sa Naga, dakulon na an mga linga-lingaan. Nakataytay sa kalabaan kan Magsaysay Ave. an manlaenlaen na mga kapihan, inom-inoman, asin videoke-han na nagtataong aling sa mga taga-Naga kun banggi orog na kun tapos na an semana nin paglapigot sa trabaho.

Yaon diyan an Avenue Square na pano sa mga pwestong inuman, kakanan, kakanan na may togtogan, asin mga tindahan: Lolo's Bar (inuman, kakanan, togtogan kun saen nagkakawat an bantogan na Pork Barrel Band)), Wok Restaurant (kakanan), Coffee Beanery (kapihan), Little Asia (kakanan/inuman), Max's Restaurant (kakanan kan bantog na Max Fried Chicken), Lady Crab (bantog sa seafood orog na an aniit). Igdi laen kan mga lingaan, may mga tindahan arog kan Mercury Drugstore, sa cellphones, mga bags, sapatos, arak asin kun anu-ano pa.

Sa enotang wala kaini iyo an Chili Peppers, sarong inom-inoman asin binibistong nagpuon na nagkaag nin siring na negosyo sa tinampong ini. Sarong bagong togdok iyo an Westpark Avenue kun saen nakakaag an Tokyo Tokyo!, an Dennis Grill, KopiRoti, Bacolod Inasal, asin iba pa. Yaon man naglugar sa tinampong ini an Red Platter, sarong may 'ambiance na restaurant pan-pamilya. Sumunod an Coco Leaf(restaurant), Club M8 (discohan), Coffee Beans (kapihan), Molino Grill (resto bar), Gusthaff Restaurant (kakanan nagseserbing mga pagkakang Aleman), Bistro Roberto (resto bar asin may banda), Ilaw sa Dahon (resto, inuman), Kambingan (inuman, kakanan, bantog sa sisig), Bob Marlin (kakanan/inuman).

Sa tahaw kan sentro, sa kataid sana kan Plaza Quezon iyo an Rizal Park. Mientras, mahayahay kuta ini na paro-pahingaloan kan mga gustong magpalihis-oras alagad sa may mga bulan na ginibo na ining merkado asin lungalong nin kun anu-anong paninda. Maski may mga nagrereklamo, dai ini mapakiarman kan administrasyon kan siyudad nin huli ta ini sinasabing pagsasadiri kan gobyerno probinsyal.

[liwatón] Mga barangay

May 27 na mga barangay an Naga:

Abella (CBD I) Bagumbayan Norte Bagumbayan Sur Balatas (CBD III) Calauag Cararayan Carolina Concepcion Grande (CBD III) Concepcion Pequeña (CBD III) Dayangdang

Del Rosario Dinaga (CBD I) Igualdad Interior (CBD I) Lerma (CBD II) Liboton Mabolo Pacol Panicuason Peñafrancia Sabang (CBD I)

San Felipe San Francisco (CBD II) San Isidro Santa Cruz (CBD I) Tabuco (CBD I) Tinago Triangulo (CBD II)

[liwatón] Kataytayan nin mga retrato

An altar kan santuario ni Ina'	Simbahan ni Monte Carmel	Simbahan kan Paroko ni Imaculada Concepcion	City Hall kan Ciudad nin Naga
Bicol Science & Technology Centrum	Simbahan kan Paroko ni Judeo Thaddeus	Harong kan Arsobispo nin Caceres

[liwatón] Mga Peryodiko Lokal

• Kaiba News and Features, KNF
• Bikol Reporter (May pitak nakasurat sa Bikol)
• BicolMail (May pitak nakasurat sa Bikol)
• Vox Bikol (Nagaako nin mga Artikulo nakasurat sa Bikol)
• Bicol Forum
• Lagpitaw

[liwatón] Mga panluwas na takod

• Opisyal na Website kan Ciudad nin Naga
• Opisyal na Website kan Probinsya nin Camarines Sur
• Opisyal na Website kan Ateneo de Naga University
• Opisyal na Website kan University of Nueva Caceres
• Opisyal na Website kan Universidad de Sta. Isabel
• Opisyal na Website kan Naga College Foundation
• Philippine Standard Geographic Code
• 2000 Philippine Census Information
• WowPhilippines.com

[liwatón] Toltolan

• Naga: The Birth and Rebirth of a City. Danilo Madrid Gerona. Pinublikar kan Syudad nin Naga. 2003.178 p.
• CAMARINES by the Vicor River. A compilation of Articles On Bikol History and Culture. 1999. Prov. Govt. of Camarines Sur. 282 p.
• An retrato kan Parke ni Rizal kinua kan nabakante sa mga tindahan kan Oktobre, 2008.