Syudad nin Naga
- Para sa Ciudad nin Naga sa Cebu, hilingon an Naga, Cebu.
 |
|
| Kinamomogtakan | |
 |
|
| Govierno | |
| Rehiyon | Rehiyon Bikol |
| Provincia | Camarines Sur |
| Mga Distrito | ika-2ng distrito kan Camarines Sur |
| Mga Barangay | 27 |
| Klase nin Ganar: | 1a klase; urbanisado |
| Alkalde | John Bongat (LP) |
| Kamondagan | 1573 |
| Nagin ciudad | December 15, 1948 |
| Opisyal na Websayt | www.naga.gov.ph |
| Pisikal na Kamogtakan | |
| Hiwas | 84.48 km² |
| Populasyon
Total (2000) Densidad |
137,810 1631/km² |
| Coordinates | 13°37'N 123°10'E |
An Syudad nin Naga (Ingles: City of Naga; Filipino: Lungsod ng Naga) sarong primera klaseng siyudad kan Filipinas. Namomogtak ini sa Rehiyon Bikol sa sur-sulnupan na poro kan isla nin Luzon. Nasa 377 km sa sur-sulnupan ini kan siyudad kan Manila asin 380 km sa norte-subangan kan siyudad kan Cebu sa Visayas.
Kun ikokomparar an sakop kan ciudad sa ibang mga ciudad kan rehiyon, bakong mahiwas an sokol (land area) kaini. Huli kaiyan ini an pinaká surusuan (densely populated) na siyudad sa rehiyon. Segun sa sensus kan 2007, igwang 160,516 na katawong naka-istar digdi. Bisto sa apod na "Heart of Bicol" (Bikol: Puso kan Bikol), asin siring man, binabansagan ining "An Maogmang Lugar". Ini an solamenteng independienteng siyudad asin an sentro kan edukasyon sagkod Simbahan na Katoliko sa rehiyon. An mga residente digdi inaapod na Nagueños. Inaapod man ang Naga na Queen City of Bicol.
An siyudad an sentro kan Metro Naga, an lugar na komponido kan 12 banwaan asin siyudad nin Naga na marikas an pag-uswag na kabali sa Metro Naga Development Council. Komponido kan mga banwaan sa Segundo Distrito kan Camarines Sur, apwera kan Canaman, asin mga banwaan sa tolong distrito kan provinsiya nin Camarines Sur na harani sa siyudad nin Naga sakop kan MNDC.
Dating kabesera kan Camarines Sur an syudad nin Naga, alagad sa Akta Republika Nu. 1336, na nagin ley kan Hunyo 8, 1955, naribayan ini kan banwaan nin Pili.
Si John Bongat, sarong abogado, an presenteng alkalde kan syudad nin Naga. Saiyang sinalidahan si Jesse Robredo kan taon 2010.
Mga laóg |
Komersiyo [liwatón]
Igwang duwang pangenot na lugar pankomersiyo an Naga. Ini an Central Business District I (bisto sa apod na Centro) asin Central Business District II.
Sa CBD I igwa nin manlalaen na negosyo arog kan mga bangko, botika, restaurants, department stores asin iba pa. Yaon man igdi an Naga City Public Market na bakalan kan mga preskong gulay, karne, asin mga produktong Bikolnon arog kan pili asin abaka.
An CBD II na yaon sa may Concepcion Pequeña maheheling an Central Bus Terminal na nagooperar nin mga biyahe pasiring sa mga kataraid na munisipsyo asin siyudad pati man an mga biyaheng paduman sa Manila.
Kan Mayo 1, 2009 lang tigbukasan sa publiko an kakatugdok lang na SM City Naga na sarong mall. Ini kagsadiri ni Henry Sy, sarong negosyante na iyo man an may sadiri nin gabos na SM Malls sa bilog na nasyon.
Transportasyon [liwatón]
An mga paagi nin transportasyon sa laog kan siyudad iyo an pamosong Jeep, tricycle asin padyak.
Mientras, an mga bisita asin turista hali sa luwas kan siyudad, pwedeng makaabot sa Naga sa paagi nin bus, jeep, van/fx, asin eroplano (sa Naga Airport sa Pili).
Edukasyon [liwatón]
An siyudad nin Naga an sentro kan edukasyon sa Bikol nin huli sa dakol na institusyon nin halangkaw na pagkanood digdi. Kabali an: Ateneo de Naga na Unibersidad na pinapadalagan kan mga Heswita; Unibersidad kan Nueva Caceres (dating Nueva Caceres an apod sa ciudad kan pananhon nin mga Kastila) na pangenot na unibersidad sa taon nin pagkamukna asin bilang kan estudyante; sagkod Universidad de Sta. Isabel na pinapadalagan kan mga madre kan Daughters of Charity asin an pinakágurang na eskwelahan na normal para sa mga babae sa Harayong Subangan.
An posibleng ikaapat na universidad kan siyudad an Kolehiyong Fundasyon nin Naga na pangenot na eskwelahan nin Kriminolohiya sa rehiyon.
Uusipon [liwatón]
Bago an pag-abot kan mga Kastila, mayaman na lugar na an dating banwa kan Naga na namukna sa duwang salog---Bikol asin Naga. Igwa na ining mayaman na kultura asin mga matibay na armas. Sa panahon kan mga Kastila an Naga an nagin sentro kan kultura, negosyo asin relihiyon kan enterong kabikulan.
An pangaran daa kan Naga hale sa pagdangog nin sarong konkistador na Kastila, si Juan de Salcedo sa ngaran kan sarong kahoy na pigaapud na naga kaidtong mga Bikolano. Midbid an kahoy na ini sa ngaran na narra sa tataramon na Tagalog asin Bisaya. Alagad, an ibang mga Bikolanong historyador arog ki Danilo Gerona nagtutubod na an taramon na naga naggikan sa taramon na naga na nagtotomoy sa sarong lahing kapu'ngalan na Monggol na ngonyan iyo an ginikanan kan mga katawohan nageerok sa Assam, Meghalalya, Tripiera, Mizoran, Maripur, Arunachal, Pradesh, Burma, Bangladesh, Bhutan, Sikkim, Nepal asin Tibet. Susog man saiya, an paragilid kan duwang salog kan Bikol asin Naga haloy nang eneerokan poon pa kan 900 A.D. siring sa maririraw sa mga parasâ-pasang artifaks na nagkahoronggad sa paralibot kaini. Sabi pa niya, an taramon na naga lakop man sa mga lengguwahe kan Batak kan Sumatra asin man kan mga Dayak kan Borneo na an pakahulogan sarong irago (serpente)/dragon. Nasambit pa niya na an mga lunadang pandagat kan mga antigong Tagalog asin Pampango na may nakakaag nin garo halas/dragon na payo sa dulong (prowa) kan mga lunadan na inaapod nindang naga.
Dapit kaini, na an "naga" sinapi' talaga sa pangaran na naga na boot sabihon irago/halas o dragon, na bakong gikan sa pangaran kan kahoy na narra o sa layas na itik na nagâ, iyo man ini an tinotolod na teoriya kan iba pang mga parasurat arog ki Antonio H. Aragon.
An Naga sarô sa pinaká enot na ginibong siyudad kan mga Kastila sa enterong Filipinas. Sa taon na 1575 an Siyudad de Caceres an nagin bagong ngaran nin Naga. Pag'abot kan mga Amerikano, nawara an pagkasiyudad kaini asin binalik an saiyang ngaran sa Naga sa taon na 1919. Kan Des. 15, 1948 nagin siyudad (chartered city) na naman an Naga sa proklamasyon nin Republic Act No. 305.
Mga Lingaan asin mga Pahingaloan [liwatón]
Digdi sa Naga, dakulon na an mga linga-lingaan. Nakataraytay sa kalabaan kan Magsaysay Ave. an manlaenlaen na mga kapihan, inom-inoman, asin videoke-han na nagtataong kalingan sa mga taga-Naga kun banggi orog na kun tapos na an semana nin paglapigot sa trabaho.
Yaon diyan an Avenue Square na pano sa mga puwestong inuman, kakanan, kakanan na may tugtugan, asin mga tindahan: Lolo's Bar (inuman, kakanan, tugtugan kun saen nagkakawat an bantogan na Pork Barrel Band)), Wok Restaurant (kakanan), Coffee Beanery (kapihan), Little Asia (kakanan/inuman), Max's Restaurant (kakanan kan bantog na Max Fried Chicken), Lady Crab (bantog sa seafood orog na an aniit). Digdi laen kan mga lingaan, may mga tindahan man arog kan Mercury Drugstore, sa cellphones, mga bags, sapatos, arak asin kun anu-ano pa.
Sa enotang wala kaini iyo an Chili Peppers, sarong inom-inoman asin binibistong nagpuon na nagkaag nin siring na negosyo sa tinampong ini. Sarong bagong tugdok iyo an Westpark Avenue kun saen nakakaag an Tokyo Tokyo!, an Dennis Grill, KopiRoti, Bacolod Inasal, asin iba pa. Yaon man naglugar sa tinampong ini an Red Platter, sarong may 'ambiance na restaurant pan-pamilya. An sunod iyo an Coco Leaf(restaurant), Club M8 (discohan), Coffee Beans (kapihan), Molino Grill (resto bar), Gusthaff Restaurant (kakanan nagseserbing mga pagkakang Aleman), Bistro Roberto (resto bar asin may banda), Ilaw sa Dahon (resto, inuman), Kambingan (inuman, kakanan, bantog sa sisig), Bob Marlin (kakanan/inuman).
Sa tahaw kan sentro, sa kataid sana kan Plaza Quezon iyo an Rizal Park. Mientras, mahayahay kuta ini na paro-pahingaloan kan mga gustong magpalihis-oras alagad sa may mga bulan na ginibo na ining merkado asin lungalong nin kun anu-anong paninda. Maski may mga nagrereklamo, dai ini mapakiarman kan administrasyon kan siyudad nin huli ta ini sinasabing pagsasadiri kan gobyerno probinsiyal.
Mga barangay [liwatón]
May 27 na mga barangay an Naga:
|
|
|
Kataytayan nin mga retrato [liwatón]
-
An lumang Centro
-
Merkado Publiko
-
Bicol Indian Sikh Temple
-
Avenue Square
-
Simbahan kan Paroko ni Imaculada Concepcion
-
City Hall kan Ciudad nin Naga
-
Templo nin Taosimo
-
Simbahan kan Paroko ni Judeo Thaddeus
-
Monumento nin Oragon
-
CBD Terminal
-
Avenue Plaza Hotel
-
Villa Caceres Hotel
-
STI Naga
-
Bangko Sentral kan Pilipinas
Mga Peryodiko Lokal [liwatón]
- Kaiba News and Features, KNF
- Bikol Reporter (May pitak nakasurat sa Bikol)
- BicolMail (May pitak nakasurat sa Bikol)
- Vox Bikol (Nagaako nin mga Artikulo nakasurat sa Bikol)
- Bicol Forum
- Lagpitaw
Mga panluwas na takod [liwatón]
- Opisyal na Website kan Siyudad nin Naga
- Opisyal na Website kan Probinsiya nin Camarines Sur
- Opisyal na Website kan Ateneo de Naga University
- Opisyal na Website kan University of Nueva Caceres
- Opisyal na Website kan Universidad de Sta. Isabel
- Opisyal na Website kan Naga College Foundation
- Philippine Standard Geographic Code
- 2000 Philippine Census Information
- WowPhilippines.com
Toltolan [liwatón]
- Naga: The Birth and Rebirth of a City. Danilo Madrid Gerona. Pinublikar kan Siyudad nin Naga. 2003.178 p.
- CAMARINES by the Vicor River. A compilation of Articles On Bikol History and Culture. 1999. Prov. Govt. of Camarines Sur. 282 p.
- An retrato kan Parke ni Rizal kinua kan nabakante sa mga tindahan kan Oktobre, 2008.
 |
|
| Mga Syudad asin Banwaan kan Camarines Sur | |
| Mga Syudad: | Iriga | Naga (independyente) |
| Mga Banwaan: | Baao | Balatan | Bato | Bombon | Buhi | Bula | Cabusao | Calabanga | Camaligan | Canaman | Caramoan | Del Gallego | Gainza | Garchitorena | Goa | Lagonoy | Libmanan | Lupi | Magarao | Milaor | Minalabac | Nabua | Ocampo | Pamplona | Pasacao | Pili | Presentacion | Ragay | Sagñay | San Fernando | San Jose | Sipocot | Siruma | Tigaon | Tinambac |
