Mga tataramon na Atlantiko–Kongo
| Atlantiko–Kongo | |
|---|---|
| Heograpikong Pagkakaheras | Aprika |
| Panlinguwistikong pagtitipo | Niger-Kongo
|
| Mga pang-irarom na pagkakabaranga | |
| ISO 639-5 | alv |
| Glottolog | atla1278[1] |
 An mga tataramon na Atlantiko-Kongo ipinapahiling sa laog kan pamilya nin mga tataramon na Niger-Kongo. An mga tataramon na bakong Atlantiko-Kongo mga kolor abo. | |
An mga tataramon na Atlantiko–Kongo minabilog kan pinakadakulang ipinapahiling na pamilya nin mga tataramon sa Aprika. Igwa sinda nin mga karakteristikong sistema nin klase nin pangngaran asin minaporma kan pinakaubod kan hipotesis kan pamilyang Niger-Kongo. Binibilog ninda an bilog na Niger–Kongo apwera sa Mande, Dogon, Ijoid, Siamou, Kru, an Katla asin Rashad (dati pigklasipikar bilang Mga tataramon na Kordopanyo), asin tibaad nagkapira o gabos kan mga tataramon na Ubangyo. An "Sulnopan na Nigritiko" ni Hans Gunther Mukanovsky haros kaagimba kan modernong Atlantiko-Kongo.[2]
Sa infobox, an mga tataramon na garo baga pinakamagkakalain ibinugtak sa itaas.[3] An sanga kan Atlantiko tinatawan nin kahulugan sa mahiwas na kahulugan (bilang Senegambyo), mantang an dating mga sanga kan Atlantiko na Mel asin an mga suway na Sua, Gola asin Limba nababanga bilang mga panginot na sanga; sinda nasambitan na magkataid huli ta mayo nin napublikar na ebidensya na makakapahiro sainda; An Volta–Kongo bilog apwera sa Senufo asin Kru.
An Glottolog, na nakasusog ki Güldemann (2018), igwa nin mas limitadong ebalwasyon kan kun ano an ipinaheling na Atlantiko-Kongo, na binibilog sa pundamental kan Volta-Kongo asin dating Sulnopan na Atlantiko:
- Atlantiko–Kongo
- Gola
- Limba
- Sua (Mansoanka)
- Mel
- Senegambyo (Amihanan-Katahawan na Atlantiko)
- Volta–Kongo
An Pεrε, Mprε asin Aproumu Aizi minalataw na Atlantiko–Kongo o mas partikularmenteng Volta–Kongo alagad kun bako man nagdadanay na dai naklasipikar sa laog kan pamilya.[4]
Dugang pa, ilista ni Güldemann (2018) an mga tataramon sa Sulnopan na Atlantiko na Nalu asin Rio Nunez bilang mga tataramon na dai naklasipikar sa laog kan Niger-Kongo.[5]
Igwa nin nagkapirang mga tataramon na bakong gayong napatunayan, arog kan Bayot asin Bung, na puwedeng magin dugang na mga sanga.[nangangaipo nin toltolan]
Paghihinulay kan Bokabularyo
[baguhon | baguhon an source]Halimbawa nin pundamental na bokabularyo para sa mga pighirahay na proto-tataramon kan manlain-lain na sanga kan Atlantiko-Kongo:
| sanga | tataramon | mata | talinga | dungo | ngipon | dila | nguso | dugo | tulang | poon/puno | tubig | kakan/kaon | ngaran |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| "Sulnopan na Nigritiko" (haros Atlantiko–Kongo) | Proto-"Sulnopan na Nigritiko"[2] | *-nín-, *-nínu | *-thúi, *-thú- | *-míl-, *-míla | *-nín- (*-níghin-) | *-líma (*-líami); *-lélum- (*-lúm-) | *-níana; *-níuna (*-núa) | *-ghìá; *-kàl- | *-khwúpà | *-tí | *-lingi | *di- | *-ghínà |
| Benue-Kongo | Proto-Benue-Kongo[6] | *-lito | *-tuŋi | *-zua | *-nini, *-nino; *-sana; *-gaŋgo | *-lemi; *-lake | *-zi; *-luŋ | *-kupe | *-titi; *-kwon | *-izi; *-ni | *-zina | ||
| Bantu | Proto-Bantu[7] | *i=jíco | *kʊ=tʊ́i | *i=jʊ́lʊ | *i=jíno; *i=gego | *lʊ=lɪ́mi | *ka=nʊa; *mʊ=lomo | *ma=gilá; *=gil-a; *ma=gadí; *=gadí; *mʊ=lopa; *ma=ɲínga | *i=kúpa | *mʊ=tɪ́ | *ma=jíjɪ; *i=diba (HH?) | *=lɪ́ -a | *i=jína |
| Yoruboid | Tataramon na Proto-Yoruboid[8] | *é-jú | *é-tí | *ímṵ́ | *éŋḭ́ | Yor. ahá̰ | *ɛ́lṵ ? | *ɛ̀-gyɛ̀ | *égbṵ́gbṵ́ | Yor. igi | *ó-mḭ | *jɛṵ | *órú- ? |
| Gbe | Proto-Gbe[9] | *-tó | *aɖú | *-ɖɛ́ | *-ɖũ; *-ɖũkpá | *-ʁʷũ | *-χʷú | *-tĩ́ | *-tsĩ | *ɖu | *yĩ́kɔ́ | ||
| Gur | Proto-Katahawan na Gur[10] | *me (Oti-Volta, Gurunsi) | *ye (Gurunsi, Kurumfe) | *ñam, *ñim (Oti-Volta, Kurumfe) | *ʔob, *ʔo | *tɪ (Oti-Volta, Gurunsi) | *ni, *ne; *nã (Oti-Volta, Gurunsi) | *di | *yɪɗ, *yɪd (Oti-Volta, Gurunsi) | ||||
| Gbaya | Proto-Gbaya[11] | *gbà.l̥í/l̥í | *zɛ̀rà | *zɔ̰̀p | *ɲín | *léɓé ~ lémbè | *nú | *tɔ̀k | *gbà̰là̰ | *l̥ì | *tè | *ɲɔŋ/l̥i | *l̥ín ~ l̥íŋ |
Mga toltolan
[baguhon | baguhon an source]- ↑ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "Atlantic–Congo". Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History.
- 1 2 Mukarovsky, Hans (1976). A study of Western Nigritic. Wien: Institut für Ägyptologie und Afrikanistik, Universität Wien. OCLC 21527702.
- ↑ Blench, Roger (2012). "Niger-Congo: an alternative view" (PDF). Archived from the original (PDF) on 2023-04-05.
- ↑ Error sa pag-cite: Imbalidong
<ref>tatak; mayong teksto na ipinagtao para sa reperensiya na pinagngaranan naglotto - ↑ Güldemann, Tom (2018). "Historical linguistics and genealogical language classification in Africa". In Güldemann, Tom. The Languages and Linguistics of Africa. The World of Linguistics series. 11. Berlin: De Gruyter Mouton. pp. 58–444. doi:10.1515/9783110421668-002. ISBN 978-3-11-042606-9. Unknown parameter
|s2cid=ignored (help) - ↑ Wolf, Paul de (1971). The Noun-Class System of Proto-Benue-Congo. doi:10.1515/9783110905311. ISBN 9783110905311.
- ↑ Schadeberg, Thilo C. (2003). "Historical linguistics". In Nurse, Derek; Philippson, Gérard. The Bantu Languages. Routledge. ISBN 978-0-700-71134-5.
- ↑ Aubry, N.; Friedman, H.; Pozdniakov, K. (2004). "Proto-Yoruba-Igala Swadesh list" (PDF). Langage, Langues et Cultures d’Afrique (LLACAN), Centre National de la Récherche Sciéntifique (CNRS). Archived from the original (PDF) on 2021-01-05.
- ↑ Capo, Hounkpati B.C. (1991). A Comparative Phonology of Gbe. doi:10.1515/9783110870534. ISBN 978-3-11-013392-9.
- ↑ Manessy, Gabriel (1979). Contribution à la classification généalogique des langues voltaïques. Peeters Publishers. ISBN 2852970635.
- ↑ Moñino, Yves (1988). Lexique comparatif des langues oubanguiennes. Laboratoire de langues et civilisations à tradition orale, Dép. "Langues et parole en Afrique centrale". ISBN 9782705303532.