Concepción Felix

Concepción Félix de Rodríguez

Si Concepcion Felix Roque (9 Pebrero 1884 - 26 Enero 1967) sarong Filipina na Peminista asin aktibista para sa karapatang pantawo. Siya an nagtindog kan sarong sa pinakaenot na organisasyon kan kababaihan sa Pilipinas, an Asosasyon Feminista Filipina, siring na an sarong sa pinakenot na yumanatarya NGO, an La Gota de Leche, na para talaga sa karahayan kan mga ina asin saindang aki. Sa nagkapirang okasyon na nakipag-olay sa mga lehislador tanganing ipaglakop an karapatan magboto kan mga babayi. Binisto siya bilang saro sa pinkaenot na feminista sa Pilipinas asin tinawan ning dakul na mga onra.

Estorya kan buhay

Concepción Felix Roque namundag kan Pebrero 9, 1884 sa Tondo, Manila, Pilipinas. Aki ni Juana Roque asin Mauricio Felix. Kan an edad niya seis anyos, nag-iskwela siya sa sarong probadong eskwelahan na pinapadalagan ni Margarita Lopez. Kan 1893, nag balyo siya sa bagong abri na Assumption Convent. Pagkatapos niya sa elementarya, nag-adal siya sa Instituto de Mujeres (Instituto nin mga Babae) asin nakua an lebel bilang maestra. Padagos siya nag-adal mantang siya nagtutukdo nin Matematika, asin nakua an Bachelor lebel niya kan 1904. Nagpadagos siya sa pag-adal nin abogasya sa Escuela de Derecho (Abogasyang Eskwelahan) sa Manila. An eskwelahan tig tindog ni Felipe Gonzales Calderon Roca, na iyo man an nag-drap kan Konstitusyon kan Malolos asin naging pribadong paratukdo ni Felix. Siya saro sa apat na enot na babayi na inadmitir sa asososayon nin mga abogado.

Karapatan sa Pagboto asin Sosyal na Trabaho

Kan, 1905, si Felix nagtukod kan Asosasyon Feminista Filipina (Feminist Association of the Philippines) bilang sarong bulantaryo na grupo para sa reporma sosyal na may katuyuhan iyo an pagdara nin reporma sa prisohan asin trabaho para sa mga babayi asin aki. Pareho sa mga grupo kan ika disinwebe siglo na naglalaban sa kadalisayan, naglunsad ini nin mga kampanya laban sa pag-inom nin arak, sugal, asin prostitusyon, asin nag-implementar nin mga moral na kampanya sa mga eskwelahan asin pabrika, na ugwang mga lektura manungod sa kalinigan, salud, asin pag-ataman sa aki. Nagkampanya man ini para mapasali an mga babayi sa mga lokal na lokal na lupon nin edukasyon asin mga komite munisipal, dawa sa pahanon na ini, dai pa ni Felix hinahagad an karapatan magboto. Namidbid ni Felix na an mga babayi mayo nin legal na identidad, kaya naghanap siya nin suporta sa mga lalaki sa doktor na nag-inkorporal kan saro sa pinakaenot na bakong pangnganansia na organisayon sa nasyon, an La Proteccion de la Infancia, Inc. Sa paagi kan organisasyon na ini kan 1907, itinugdok ni Felix an La Gota de Leche, an pinakaenot na organisasyon na para sana sa karahayan kan mga ina asin aki. An ideya ni Felix iyo an pagtugdok nin hararom na maternity ward para mag-sanay nin mga nars asin magdistribwer nin sterile na gatas para sa mga omboy na hirilangon asin malnutrisyon. Pag-abot kan 1909, sobrang nagin matanos as organisasyon kaya kinakaipuhan na maghanap nin mas dakulang espasyo asin pinanginutan ni Felix an kampanya para makalikom nin pondo para makabakal nin gamit sa pag-isterilisar manungod sa bagong donasyon na pasilidad.

Kan 1912, pagkatapos kan pagbisita ni Charlie Chapman Catt, nagiribahan si Felix, asin Pura Villanueva Kalaw, kaiba an ibang babae , tanganing magtugdok nin organisasyon na inaapod na Siyudad para sa pagabante kan mga kababaihan. Inapod sinda ni Catt na mga nag-aalangan na mga supragista, dawa an mga babayi nagpuon na maglatag nin pundasyon sa mga sibiko asin sosyal na programa. Padagos na nagin mas politikal an mga babayi, asin pag-abot kan 1920, an karapatan nin pagboto nagin parte na kan ahenda kan Pilipinas Asosasyon kan Unibersidad kan Babayi. Kan taon na iyan, si Felix sarong sa tulo na Filipina na nakipag-olay sa mambabatas tanganing ipresentar an petisyon manungod sa karapatan sa pagboto na pirmado nin 18,000 na kababaihan. Kan 1933, napasa an bill na nagtatao nin karapatan magboto sa mga babae, alagad dahil sa sarong teknikalidad na nagpoon kan Komonwelt kan Pilipinas, kinakaipuhan na naman magpoon liwat an proseso. Padagos an laban, kaiba sinda Pila Hidalgo-Lim, Josefa Llanes Escoda, Maria Paz Mendoza-Guazon, Constancia Poblete, Risa Sevilla de Alvero, asin Pura Villanueva Kalaw, si Felix naglobby sa 1934 Philippine Consititutional Convention para sa pagboto kan mga kababaihan. An 1935 kontitusyon, sa Artikulo-Singko, nagtugot na an mga babayi magkakaigwa nin karapatan magboto kun makakua nin 300,00 na kwalipikadong mga babayi na mag-aapirm sa sarong espesyal na plebisito. Kan Abril 30, 1937, pigdaos an Plebisito sa Pagboto kan mga Kababaihan sa Pilipinas, asin nagin dakulang kapangnganahan para sa mga kababaihan.

Personal na Buhay

Si Felix inagom ni Felipe Calderon kan 1907. May sarong aki sinda na babayi, si Concepcion Calderon. Nagadan si Calderon kan 1908, asin si Felix nag-agom liwat sa balo na si Dominggo Rodriguez kan 20 Hunyo 1929 na dai sinda nagkaigwa ning aki.

Nagadan si Felix kan 27 Enero 1967.

Mga Premyo asin Onra

Kan 1948, nag-ako si Felix-Rodriguez nin Republic Medal of Merit asin diploma nin onra, asin sa sunod na taon, pinarangahan siya kan UNESCO para saiyang mga gibo sa karapatang pantawo. Kan 1956, tinawan siya ni Papa Pius XII nin Pro Ecclesia et Pontifice para sa saiyang trabaho sa Liga nin mga Kababaihan Katoliko. Si Felix an enot na nakaresibe kan Josefa Llanes Escoda Medalya kan pigmukna kan National Federation of Women's Club, asin siya man an enot na nakaresibe kan Carrie Chapman Catt Award kan Manila Women's Club, Kan 1966 Araw kan Karapatan kan mga Babayi, tinawan siya ni Ferdinand Marcos nin Presidensyal medalya. Kan 1984, nagluwas nin commemoratiba na selyo na may ladawan niya.