Diyalektong Saga

Diyalektong Saga
Diyalektong Saga
Subo sa	Hapon
Rehiyon	Prepekturang Saga
Pamilya nin Tataramon	Haponiko Hapon Kyushu na Hapon Hichiku Diyalektong Saga; ; ; ;
Mga kodigo nin tataramon
ISO 639-3	–
Glotologo	saga1265
IETF	ja-u-sd-jp41

An diyalektong Saga (佐賀弁, Saga-ben) sarong diyalekto kan tataramon na Hapon na mahiwas na pigtataram sa Prepekturang Saga asin nagkapirang iba pang lugar, arog kan Isahaya. Naimpluwensiyahan ini kan Diyalektong Kyushu asin Diyalektong Hichiku. An Saga-ben orog pang nababanga sa mga aksentong nakasentro sa mga indibidwal na banwaan.

An diyalektong Saga, arog kan kadaklan na diyalekto kan rural na Kyushu, pwedeng haros dai masabutan kan mga tawong tuod sa panusugan na Hapon. An sarong popular na osipon sa syudad nagsasabi na duwang parataram nin Saga-ben an nagtiripon sa Tokyo asin an mga nagmamasid napasala sa saindang diyalekto para sa Intsik.

Mga Katangian

Dakul sa mga diyalektikal na propyedad ni Saga an mga baryant, sa mga partikulo o mga konhugasyon, kan pamantayan na Hapon.

An mga taga parating inuutro nin duwang beses.
An partikulo sa katapusan kan pangulayan na "よ" (yo) nagigin "ばい" (bai) o "たい" (tai).
An kontrastibong konhunsyon "ばってん" (batten) (medyo katumbas kan Bikol Sentral na "Arog pa man kaito" o sa Ingles na "however") minasalida sa panusugan na katumbas na Hapon.
An operatibong partikulo na "を" (o) sinalidahan nin "ば".
- Ex.:手紙ば書いた=nagsurat nin [sarong] surat.
An partikulo na "が" (ga), kun pigtutukoy an ibang tawo, sinasalidahan nin "の" (no).
- Ex.:黒君の書いた=Si Kuro-kun an nagsurat [kaini].

An tradisyonal na pormang masu na keigo sinalidahan kan suffix na "～しんさつ" (shinsatsu), "～しんさる" (shinsaru), "～しよんさつ"(shonsatsu), o "～しよんさる" (shonsaru).
- Ex.:手紙をかきよんさった=Nagsurat nin [magalang] na [sarong] surat
An mga partikulo nin direksyon na "に" (ni) asin "へ" (he) sinalidahan nin "さい" (sai).
- Ex.:学校さい行く=Magduman sa eskwelahan.
An nagpapaliwanag (explanatory) na "の" sinalidahan nin "と" (to).
- Ex.:手紙を書いたと？= Nagsurat nin [sarong] surat [kahagadan nin paliwanag].
An padagos na konhugasyon (continuative conjunction ) na "～てる" (teiru) nagigin "とっ".
- Ex.:書いとっ=May [sarong tawo] na nagsusurat.
Sa pasibong konhugasyon nin sarong berbo, an "れ" (re) hinahale asin an "る" (ru) nagigin halawig na patanog, o dinodoble an sunod na katanog.
- Ex.:書かれる (pagsurat; pasibo na boses) nagigin sinalidahan nin 書かるう o 書かるっ.
An adhetibong I, igwa kan saindang mga "い" (I) na sinalidahan nin mga "か" (ka)
- Ex.: lipot (寒い) nagigin 寒か.
An mga adhetibong Na minsan igwa nin idinudugang na か, na nagpapagirumdom kan karakteristiko sa itaas. Garo baga mas nangyayari ini sa habagatan.
- Ex.: じょうず (joozu) nagigin じょうずか (joozuka).
An pagsayod kapareho kan Diyalektong Hakata sa minasunod: "sa, shi, su, se, so" magin "sha, shii, shu, she, sho". Dugang pa, an Saga-ben igwa man nin mga pambihirang pagsasayod na "za, zu, ze, da, ga," asin "na" na itinao bilang "ja, ju, je, ja, gya," asin "nya", sunod-sunod.
An mga konhugasyon na "～ない" (nai) nagigin "ん" (n) an "ない" na adhetibo mismo nagigin "なか" (naka). Ini nagpapahiling kan negatibong arkaiko/usmak na konhugasyon sa panusugan na Hapon. Halimbawa, mantang an 食べん magigin usmak sa subangan na Hapon, sa Saga-ben ini an panusugan.
- Ex.:分からない nagigin 分からん
An bersyon kan Saga-ben sa 好きじゃない iyo an 好かん o 好きじゃなか
An mga "い" kan mga I-adhetibo nagiging "さ" (sa) kun an parataram gustong magdagdag nin makusog na pagduon.
An "く" (ku) kan padagos na porma kan mga adhetibo nagigin sarong nagbabagong "う" (u) na nagpapahalaba asin posibleng nagbabago kan patanog kan karakter na nasa inutan kaini.
- Ex.:interesante (padagos) (おもしろく (omoshiroku)) nagigin "おもしろう" (omoshiroo); maogma (padagos) (楽しく) nagigin 楽しゅう.

An mga serye nin これ, それ, あれ, どれ (kore, sore, are, dore)

An demonstratibong serye kakaiba an pagsasayod sa diyalektong Saga.

An normal na mga serye nin これ, それ, あれ, どれ sa Hapon (ini, iyan, yon, asin kun arin sunod-sunod) may mga tanog na れ kaini na sinalidahan nin い. An 俺 minasunod man sa arugan na ini, asin nagigin おい (oi). Tunay nanggad, kadakol na tataramon an nagsusunod sa arogan na ini; pati an 誰 nagigin だい (dai)
An mga taga na may relasyon どう (doo), こう (koo), asin そう (soo) nagigin どがん (dogan), そがん (sogan), asin こがん (kogan), sunod-sunod. An mas rustikong konhugasyon na set nin mga taga na ini iyo an どぎゃん (dogyan), そぎゃん (sogyan), asin こぎゃん (kogyan).

Talataramon

An Saga-ben igwa nin kadakol na karakteristikong talataramon. An mga halimbawa kabali (kaiba an pamantayan na Hapon, kun aplikado) sa minasunod na taytayan:

Talataramon kan Saga-ben
Saga-ben	Panusugan na Hapon	Glosa sa Bikol Sentral
おばっちゃん (o-batchan)	おば-ちゃん (o-bachan)	lola, apong babaye
いわじいにゃ (iwajiinya)	言わないのよ	Dai ko sinasabi
きんしゃ (kinsha)	来る	Magdigdi
あばかん (abakan)	-	Sadit na gayo, asin dai pwede na ibugtak
がばい (gabai)	すごく(sugoku)	Makangingirhat; sobra-sobra
～ごた (gota)	のようだ (noyooda)	Arog kaiyan
うーか (uuka)	多い	Kadakol
うすか (usuka)	怖い	Katakot
くさい (kusai)	だ！;だよ！(da! ; dayo)	(Kopula, apirmatibong partikulo)
しぎーのする (shigiinosuru)	しびれる (shibireru)	Nakaturog (sa tabay)
じゃーた (Jaata)	出した	nagluwas
すらごと (suragoto)	嘘 (uso)	Kaputikan, kautikan
とっとっと (tottotto)	取っているの	kinua/itinagama (w/partikulo nin paliwanag)
～とけ (toke)	なのに (nanoni)	sa ibong kan~
ふうけもん (fuukemon)	バカ	patal, palpal (lain na diyalekto)
みたんなか (mitannaka)	みっともない (mittomonai)	makasusupog; sobra-sobra
きゃーないた (kyaanaita)	疲れた	pagal
ぎゃーけした (gyaakeshita)	風邪をひった	nagkaigwa nin sipon
～やろー (yaroo)	〜なんでしょう;〜だろ (nandeshoo; daro)	Hula ko; posible (retorikal)
～やん (yan)	〜じゃん (jan)	bako daw (apirmatibo).
えいくろった (eikurotta)	酔っ払った	hubog
ひやがいーめし (hiyagaiimeshi)	昼食	pangudto
いっちょん (itchon)	全く	kompleto
やぐらしい (yagurashii)	うるさい (urusaii)	makauyam
あちゃこちゃ (achakocha)	あちこち (achikochi)	digdi asin duman
そいぎんた (soiginta)	さよなら/さようなら (sayonara/sayounara)	paaram
ちゃがつか　(chagatsuka)	恥ずかしい(hazugashii)	makasusupog

Mga reperensya sa kultura

An Saga-ben makusog na pigtataram sa 2006 na pelikula, asin ngunyan serye sa telebisyon, "Gabai bā-chan" (lit. fantastic grandma). An titulo mismo yaon sa Saga-ben.
An bida kan Zombie Land Saga Minamoto Sakura nagtataram sa Saga-ben, partikularmente an Karatsu na variant.
Sa dub kan Hapon kan Yuri on Ice, kadaklan sa mga karakter na nakaistar sa Kyushu nagtataram nin Saga-ben.

Hilingon man

Mga diyalektong Hapon

Mga reperensya