Hudhud ni Aliguyon
An Hudhod ni Aliguyon sarong bistadong epiko hali sa probinsiya kang Ifugao, sa isla kan Luzon sa Pilipinas. An epikong ini nagseserbing komprehensibong naratibo, nagtatao nin mga pag-iisip sa kultura asin tradisyonal na aspeto sa komunidad kan mga Ifugao, kaibahan kan mga istorya kan bantog na pigura si Aliguyon. Ini yaon sa irarom kan genre na "Hudhud di Ani", pigtuyo para sa pag-awit sa panahon nin pag-ani, ining epiko naghhatod nin manlaenlaen na papel hali sa tolong magkaibang paggamit.
Mayong malinaw na impormasyon kun nuarin nagpoon na awiton an alim asin hudhud[1]1], alagad sabi sa mga pag-adal, an hudhud nagpoon bago pa an 7th century CE. 2] Sabi man sa sarong pag-adal kan sarong iskolar kan hudhud, ini pwedeng napetsahan bago pa man matogdok an rice terraces. An pinakaenot na mga terrace mahihiling sa munisipalidad kan Bunghalia na may Carbon-14 determination kan 610 AD., maski na ngani an pinakaenot na pagtrabaho sa munisipalidad kan Banaue yaon sa pagultanan kan 1545 hasta 825 BC. Parehas ini mga virtual na antropoholikal na dokumento na tigrekord sa berbal na paagi sa pag-agi kan panahon tungkol sa pagbabago na nangyari sa sosyal na organisasyon, istruktura, asin tradisyon kan Ifugao. An pagbugtak kan mga modernong elemento sa teksto nagpapahiling kan relatibong panahon nin pagbabago. Halimbawa, an pagsambit kan badil sa sarong istorya nagpapahiling kan impluwensiya na pwedeng hali sana sa Solnopan, dawa ngani an badil na an nagkawsa kan pagkasulo kan buong baryo, an idea kan badil nakakaribong man giraray asin nobela man giraray.
Sa pangkagabsan, an Hudhud kan Ifugao kinakanta sa apat na okasyon sana—pag-ani kan paroy, pagsara nin paroy, sa mga lubong, asin mga ritwal sa paghugas kan mga buto. An Hudhod ni Aliguyon partikularmenteng kasali sa genre na an apod Hudhud di Page o Hudhud di Ani, na an ibig sabihon Hudhud para sa Pag-ani sa Kaomahan. [2]
Kadalasan, an pag-awit kani nakakakua nin ekspresyon sa grupo kan mga babe, na pinapangenotan kan soloista, sarong matibay na bokalista na nagboluntaryong magkua kan papel. An grupo igwa nin dae mababa sa sampulo o doseng babae na minabilog nin koro. Mahalagang mangnohon na an kanta dae kaipuhan na itatak sa memorya kan mga miyembro kan koro.
An nangengenot na parakanta, inaapod na "munhaw-e", iyo an nagpopoon kan palabas sa paagi kan pagsambit kan titulo kan kanta. Kasunod kaini, an nabuong grupo, inaapod na "mun-hudhud" o "mun-abbuy", nagiging aktibong partisipante sa pag-awit. Ining mga tataramon na ini an nagseserbing taga-pamidmid kan mga elemento arog kan mga pangaran kan karakter, mga reperensya sa baryo, mga tampok kang heograpiko, asin mga koneksiyon kan pamilya sa naratibo.[3]
Istruktura: mga kanta asin mga pangyayari
[baguhon | baguhon an source]An Hudhud igwa nin malagpas sa 200 na mga awit, na an kada saro binabanga sa 40 episodyo. An kompletong pag-awit pwedeng mag-abot nin tolo sagkod apat na aldaw. An tataramon kan mga istorya kadakol nin mga metaporikal na ekspresyon asin mga pag-uulit asin nagtatao nin metonimya, metapora, asin onomatopoeia.[4]
Buod kan Istorya
[baguhon | baguhon an source]Sa baryo kan Hannanga, igwa nin sarong bistadong tawo na an ngaran Aliguyon. Siya bilang aki kan lider kan baryo na si Amtalao asin agom na si Dumulao, si Aliguyon nagpahiling nin manlaenlaen na intelihensiya asin dae matatawaran na kaaraman poon kan siya huben pa. An saiyang hilig sa mga naratibo asin mga katukdoan kan saiyang ama nagbunga kan kadakol na kadunungan. Asin man, siya nagkaigwa pa nin kakayahan sa pakikipaglaban asin natukduan pa an sadiri sa mga enkantasyon asin mga importansiya sa mahika.
An amay na pagpahiling ni Aliguyon kan saiyang tibay asin pangengenot dae man nakalampas sa pagmangno saiya, kaibahan pa an mga huben na henerasyon na naghanga saiya sa mga taga-baryo. Sa saiyang pagkasoltero, siya nagpoon na maisog na naghingoa: nakipag-atubang siya sa kaiwal kan saiyang ama, si Pangaiwan na hali sa kataid na baryo nin Daligdigan. Alagad, dae nakipaglaban si Pangaiwan ki Aliguyon, kundi itinao an trabaho sa saiyang aki na si Pumbakhayon na an kusog asin kakayahan maikukumpara man ki Aliguyon.
An suminunod na ralabanan nagpahiling nin makangangalas na bilis. Si Aliguyon, mayong pagduwa-duwang nag-apon nin sibad pasiring ki Pumbakhayon, alagad sa saiyang pambihirang kusog nalikayan an bala asin nadakop ini. Tulos na nagbalos si Pumbakhayon sa paagi kan pag-apon pauru-utro kan sibad ki Aliguyon. An pagpapalit-palitan kan labanan na ini dae natapos, na an duwa sige sana an pag-apon kan mga sibad sa kada saro sa pagmidmid na magadan an kada saro.
Sa laog kan tulong taon, an magkalaban nagpahiling nin makangangalas na pagkatao, dae natatakot sa kapagalan asin kadaogan. Durante kan halawig na pakikipaglaban ni Aliguyon asin Pumbakhayon, nagkaigwa nin pagrespeto asin paghanga an lambang saro asin nagkaigwa nin sarong hararom na pagsabot. An bagong nakuang pagkakaintindihan nagtanda kan konklusyon sa saindang haloy na pakikipaglaban.
Sa sarong makasaysayan na pagbabago kan mga pangyayari, si Aliguyon asin Pumbakhayon nagkasaro tanganing mabilog an kasunduan na katoninongan sa pag-oltanan kan duwang baryo na Hannanga asin Daligdigan. An saindang banwaan inako ining kasunduan na may kaogmahan asin pagkakasararo. Mantang an katoninognan luway-luway na naglalakop sa sainda, nagbunga ini nin kauswagan. Si Aliguyon asin Pumbakhayon na dating magkaiwal, nagkaigwa nin marigon na pakikipag-amigo. Pag-abot kan panahon, si Aliguyon pinkasalan an tugang ni Pumbakhayon na si Bugan, asin si Pumbakhayon pinakasalan man an tugang ni Aliguyon na si Aginaya, na nagpakusog kan pagkasararo kan duwang baryo.
Mga Karakter
[baguhon | baguhon an source]| Banwaan | Karakter | Deskripsiyon | Mga Kakayahan |
|---|---|---|---|
| Hannanga | Aliguyon | Pinakadakulang Gerero kan Hannanga | Si Aliguyon igwa nin kakayahan na magbiyahe pasiring sa hararayong lugar na dai nagpapahingalo, nagkakakan o nagtuturog. Marikas an paghiro niya kaya nadadakop niya an arin man na armas na inaapon saiya, asin dai nanggad siya nadaog sa ralaban. |
| Amtalao | Lider kan Hannanga; Ama ni Aliguyon; Kaiwal ni Pangaiwan | ||
| Dumulao | Ina ni Aliguyon | ||
| Aginaya | Tugang na Babae ni Aliguyon; Agom ni Pumbakhayon | ||
| Daligdigan | Pumbakhayon | Pinakadakulang Gerero kan Daligdigan | May makakangangalas na kakayahan sa pakikipaglaban asin mga mahika. |
| Pangaiwan | Lider kan Daligdigan; Ama ni Pumbakhayon; Kaiwal ni Amtalao | ||
| Dangunay | Ina ni Pumbakhayon | ||
| Bugan | Tugang na Babae ni Pumbakhayon; Agom ni Aliguyon |
Mga pambihirang tema
[baguhon | baguhon an source]Pagribay nin kasal
[baguhon | baguhon an source]An Hudhod ni Aliguyon, arog kan ibang hudhud, nagpapahiling nin mga aspeto kan matrimonyo sa mga karakter. An sarong episodyo nag-iistorya na pagkatapos kan sarong labanan kan duwang lalaki na dae madaog an kada saro, nasosolusyunan an problemang ini sa pamamagitan kan pagribay kan kasal[5]1] kan duwang pamilya. Pagkatapos makua an repseto sa saindang mga kakayahan, nagtatapos an istorya sa pamamagitan kan pagpakasal kan bida sa tugang kan dati niyang kaiwal, asin karibay kaini, mapakasal man si dati niyang kaiwal sa saiyang tugang. An mga isorya kan hudhud nagpapahiling nin an mga magurang igwa sana ning duwang aki, sarong babae asin sarong lalaki. An duwang lalaki, pagkatapos kan iwal, nagpapalitan nin tugang na babae para sa alyansa kan pagpapakasal, na an pares kan magtugang na ini nagpapakasal sa karibal na pares kan magtugang.[6]
An epikong ini nakatutok sa pagkakaigwa nin katoninongan asin makabayaning tradisyon kun saen mayong dugo an nagtatagas. An pagselebrar kan pagribay kan kasal sarong representante kan paghali kan pag-iriwal, nagpapakahulugan na dae na magkakaigwang kaiwal pa an masurunod na henerasyon.
Pagkasararo kan pamilya
[baguhon | baguhon an source]An solidaridad kan pamilya saro man na tema na pinapahiling kan hudhud. An hudhud nagpupuon sa pag-iriwal kan mga ama na madadara hasta sa mga aki. An mga aki man mahiganti asin ipapadagos an laban sa mga kaiwal o dawa isay man na nangraot sa saiyang pamilya.[7]
Paggalang sa mga magurang asin kamagurangan asin pagkaprominente sa mga babae
[baguhon | baguhon an source]An mga magurang asin mga gurang inaapod nin tama, naggagamit nin mga terminong arog kan Aman para sa ama asin Innah para sa ina. Asin man, an ina kan bayani tinatawan nin respeto asin pagpapahalaga.[8]Ini malinaw sa sarong parte kan epiko mantang an ina nag-apod na pugulan an iriwal kan duwang karakter na nagsasabi na si Pumbakhayon dapat magkakan nguna. [9]
Mga Prinsipyo kan Hudhud asin importansya
[baguhon | baguhon an source]An mga prinsipyo iyo an mga idea asin pagtubod na importante sa mga tawo. Sinda an nagtataong kahulugan kun ano an importante asin nagiging basehan kan mga pagpili, desisyon, asin mga reaksiyon. An DECS Values Education Framework nagpapahayag na "an mga pamantayan kan sarong indibidwal narereyalisar an saiyang sadiri bilang sarong tawo kan komunidad na responsable para sa saiyang pagtalubo pati na kan saiyang mga kapwa tao asin kan pag-uswag kan sosyodad. [10]
An mga literatura kan Ifugao mayaman sa mga prinsipyo na naipapahiling sa saindang mga awit, istorya, asin osipon. Gamit an DECS Revised Values Education Framewrok, igwa nin 896 na mga prinsipyo an nahiling sa Hudhud ni Aliguyon, Hudhud ni Aliguyon asin Bugan, asin Hudhud ni Aliguyon asin Dinoy-again. Partikularmente, igwa man nin 289 na mga prinsipyo an nahiling sa Hudhud ni Aliguyon. An mga ini nagpapahiling na an Hudhud mayaman sa mga prinsipyo kan mga Ifugao. [11]
Igwa nin 7 importanteng prinsipyo na ginamit sa pag-aadal:
| Aspeto | Mga Prinsipyo | Mga Nakuang Prinsipyo |
|---|---|---|
| Sosyal | Responsibilidad Sosyal | 214 |
| Moral | Pagkamoot | 194 |
| Pisikal | Salud
Pagkaoroyon sa Kalikasan |
166 |
| Politikal | Nasyonalismo
Patriotismo |
146 |
| Ekonomiya | Ekonomiya
Pagkasupisyente sa Sadiri |
106 |
| Intelektwal | Kaaraman
Katotoohan |
47 |
| Espirituwal | Espirituwalidad | 23 |
An mga resulta kan mga importanteng prinsipyo na pinahiling sa itaas nagpapahiling nin makusog na pagtubod na an mga Ifugao responsble sa sosyodad sa anuman na aspeto. Ining responsableng pansosyodad nagpapahiling nin pagpadangat asin respeto sa kada saro, pagigin totoo, pagiging responsableng mga magurang, pagmakulog sa kada saro, hustisya, kalayaan, asin pagkakapantay-pantay kan lambang saro. An mga Ifugao igwa man nin mataas na respeto sa pagkabuhay. An nangengenot na tema kan mga istoryang Hudhud nagpapahiling nin mga romansa asin inoomaw an mga idea nin pagakamoot, kasal, asin kayamanan kan mga Ifugao. [12]
Mga premyo asin pagmidbid
[baguhon | baguhon an source]- Internasyonal na Premyo sa Arirang kan Republika kan Korea (2001)
- Mga Obra Maestra kan Oral asin Intangible na Pamana kan Katawohan kan UNESCO (2001)
- Likas na Yaman Kultural (2001) kan Museo Nasyonal kan Filipinas
Hilingon man
[baguhon | baguhon an source]Mga Reperensya
[baguhon | baguhon an source]- ↑ Peralta, Dr. Jesus (December 1, 2003). "In Focus: Ifugao Hudhud: Local to Global Dimension of the Sacred". National Commission for Culture and the Arts. Archived from the original on July 22, 2018. Retrieved April 10, 2019. Unknown parameter
|url-status=ignored (help) - ↑ Dulay, Michele (May 2015). "The Ifugao Hudhud: Its Values Content". International Journal of Science and Research (IJSR) 4: 2776–2777.
- ↑ Dulawan, Lourdes. Singing Hudhud in Ifugao. Report. Ateneo De Manila University. 2.
- ↑ "Hudhud Chants of the Ifugao". United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. Archived from the original on November 21, 2015. Retrieved April 14, 2019. Unknown parameter
|url-status=ignored (help) - ↑ Exchange marriage | Cross-Cultural, Arranged & Patriarchal | Britannica
- ↑ Dulawan, Lourdes. Singing Hudhud in Ifugao. Report. Ateneo De Manila University. 2.
- ↑ Dulawan, Lourdes. Singing Hudhud in Ifugao. Working paper. Ateneo De Manila University. 4.
- ↑ Dulawan, Lourdes. Singing Hudhud in Ifugao. Working paper. Ateneo De Manila University. 4.
- ↑ Manuel, E. Arsenio. A Survey of Philippine Folk Epics. Report. The University of the Philippines Diliman. 21.
- ↑ Michele J Dulay, 2015, The Values of the Ifugao Hudhud, International Journal of Science and Research.
- ↑ Dulay, Michele (May 2015). "The Values of the Ifugao Hudhud". International Journal of Science and Research (IJSR) 4: 2777–27779. https://www.academia.edu/32007272. Retrieved on 2019-04-25.
- ↑ Michele J Dulay, 2015, The Values of the Ifugao Hudhud, International Journal of Science and Research.
Bibliograpiya
[baguhon | baguhon an source]- Lambrecht, Francis. Hudhud. 2005. NCCA-IHC.
- Picache, Cecilia V., 2009. Country Report on the Intangible Cultural Heritage Safeguarding Activities in Asia and the Pacific 2009.
- Peralta, Jesus T., 2007. The Philippines: on Safeguarding Intangible Cultural Heritage.
- Status Report on the Intangible Cultural Heritage Safeguarding in the Philippines. 2011.
- Terminal Report on the Safeguarding and Transmission of the Hudhud Chants of the Ifugao. 2008.
