Mga tataramon na Bʼaga
| Bʼaga | |
|---|---|
| Gumuz | |
| Etnisidad | Gumuz |
| Heograpikong Pagkakaheras | linderos kan Ethiopia asin Sudan |
| Panlinguwistikong pagtitipo | Nilo-Saharan?
|
| Mga pang-irarom na pagkakabaranga | |
| Glottolog | gumu1250[1] |
An mga tataramon na Bʼaga,[2] midbid man sa Gumuz,[3] minabilog nin sarong sadit na pamilya nin mga tataramon na pigtataram sa linderos kan Ethiopia asin Sudan. Sinda tentatibong pigklasipikar bilang pinakaharani sa mga tataramon na Koman sa laog kan pamilya nin mga tataramon na Nilo-Saharan .[4][5]
Mga Tataramon
[baguhon | baguhon an source]Igwa nin apat sagkod limang tataramon na Bʼaga. An mga pormang gramatikal magkakalain sa tanga kan Amihanan ma Gumuz asin Habagatan na Gumuz.[6] An Yaso sarong dibergenteng diyalekto, na tibaad magkalain na gayo tanganing ibali na sarong suway na tataramon. An Daatsʼiin, nadiskubre kan 2013, iyo an pinakaharani sa Habagatan na Gumuz, mantang an Kadallu sa Sudan pinatutunayan sana nin duwang halipot na lista nin mga tataramon.
An sarong listahan nin mga tataramon na pighihingulayan kan Daatsʼiin, Amihanan na Gumuz, asin Habagatan na Gumuz makukua sa Ahland & Kelly (2014).[7] An panlaog na klasipikasyon minalataw na arog kaini:[8]
- Bʼaga (Gumuziko)
- Dasʼin
- Gumuz
- Guba
- Wenbera
- Agelo Meti
- Sira Abay
- Subangan na Gumuz
- Yaso
- Amihanan naGumuz
- Metemma
- Mandura
- Amihanan na Dibatʼe
Klasipikasyon
[baguhon | baguhon an source]Sinasabi ni Dimmendaal (2008) na an nagdadakol na ebidensya sa gramatika an naggibo kan propwestong Nilo-Saharan sa kabilogan na mas marahay poon kan iproponer ini ni Greenberg kan 1963, alagad na an siring na ebidensya dai pa nagluwas para sa Songhay, Koman, asin Bʼaga/Gumuz: "dikit na marhay na mga nominal na mas mahiwas na berbal asin berbal na marker kan Nilo-Saharan pinatunayan sa mga tataramon na Coman asin Gumuz ... An saindang henetikong estado nagdadanay na pinagdedebatehan, orog na huli sa kakulangan nin mas mahiwas na datos." (2008:843) Asin sa huri, "Sa pagsumaryo kan presenteng estado nin kaaraman, ... an minasunod na mga pamilya nin tataramon o phyla puwedeng mamidbid — ... Mande, Songhai, Ubangian, Kadu, asin an mga tataramon na Coman kaiba an Gumuz." (2008:844)
An "Coman plus Gumuz" na ini iyo an pig-ayon ni Greenberg (1963) sa irarom kan Koman asin an inapod ni Bender (1989) na Komuz, sarong mas mahiwas na pamilya na binibilog kan Gumuz asin kan mga tataramon na Koman. Alagad, si Bender (2000) pinagsuhay an Gumuz bilang sarong lain na sanga kan Nilo-Saharan, asin nagsuherir na ini tibaad sarong suway na tataramon. Si Dimmendaal (2000), na tentatibong nag-iba kan Koman sa laog kan Nilo-Saharan, dai nag-iba ki Gumuz bilang sarong suway, nin huli ta dai kaini pig-iriba an tripartite singulative–collective–plurative na sistema nin numero na karakteristiko kan iba pang mga pamilya nin tataramon na Nilo-Saharan. Si Ahland (2010, 2012), alagad, nagbareta na sa mas marahay na atestasyon, an Gumuz talagang minalataw na Nilo-Saharan, asin tibaad pinakaharani sa Koman. Igwa ini nin mga gramatikal na porma na nakakaagid sa kun ano an pwedeng laoman sa sarong tataramon na proto-Nilo-Saharan kan mga apoon. An Gumuz puwedeng makatabang na maipaliwanag an pamilya, na labi-labi an pagkakaiba-iba asin nagin masakit na patunayan.
Si Dimmendaal, Ahland & Jakobi (2019) nagsumaryo kan mga naenot na trabaho na an ebidensya "nagsusuherir na an Gumuz asin Koman pwedeng talagang magbilog nin duwang subgrupo sa laog kan mas mahiwas na pamilyang 'Komuz'" asin na "igwa nin nagkapirang ebidensya na an duwang pamilyang ini nin tataramon pwedeng talagang parte kan mas mahiwas na Nilo-Saharan phylumers sa pamilya".[4]
Hilingon man
[baguhon | baguhon an source]- mga lista sa taga kan Gumuz (Wiksyunaryo)
Mga tala
[baguhon | baguhon an source]- ↑ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "Gumuz". Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History.
- ↑ An letrang ⟨Bʼ⟩ sarong implosibong [[[|ɓ]]]. An pangaran gikan sa ɓaga, taga para sa 'mga tawo' sa mga tataramon na Gumuz asin Daats'iin
- ↑ An 'Gumuz' urog na limitado sa mga tataramon na Gumuz mismo: Amihanan na Gumuz, Yaso na Gumuz asin Subangan na Gumuz.
- 1 2 Gerrit Dimmendaal, Colleen Ahland & Angelika Jakobi (2019) Linguistic features and typologies in languages commonly referred to as 'Nilo-Saharan', Cambridge Handbook of African Linguistics, p. 6–7
- ↑ Güldemann, Tom (2018). "Historical linguistics and genealogical language classification in Africa". In Güldemann, Tom. The Languages and Linguistics of Africa. The World of Linguistics series. 11. Berlin: De Gruyter Mouton. pp. 58–444. doi:10.1515/9783110421668-002. ISBN 978-3-11-042606-9. Unknown parameter
|s2cid=ignored (help) - ↑ Ahland, Colleen Anne. 2004. "Linguistic variation within Gumuz: a study of the relationship between historical change and intelligibility." M.A. thesis. University of Texas at Arlington.
- ↑ Ahland, Colleen and Eliza Kelly. 2014. Daatsʼíin-Gumuz Comparative Word list.
- ↑ Blench, Roger (January 2023). "In defence of Nilo --Saharan Saharan". Nisa. https://www.academia.edu/104666399.
Mga toltolan
[baguhon | baguhon an source]- Ahland, Colleen Anne. "The Classification of Gumuz and Koman Languages", presented at the Language Isolates in Africa workshop, Lyons, December 4, 2010
- Lionel Bender, 2000. "Nilo-Saharan". In Bernd Heine and Derek Nurse (eds.), African Languages: An Introduction. Cambridge University Press.
- Dimmendaal, Gerrit J., 2000. "Number marking and noun categorization in Nilo- Saharan languages". Anthrolopological Linguistics 42:214–261.
- Gerrit Dimmendaal, 2008. "Language Ecology and Linguistic Diversity on the African Continent", Language and Linguistics Compass 2/5:842.