Mga tataramon na Gbaya
| Gbaya | |
|---|---|
| Gbaya–Manza–Ngbaka | |
| Heograpikong Pagkakaheras | Republika kan Katahawan na Aprika, Demokratikong Republika kan Kongo, Republika kan Kongo, Kameron |
| Panlinguwistikong pagtitipo | Niger-Kongo |
| Protong Tataramon | Proto-Gbaya |
| ISO 639-2 / 5 | gba |
| Glottolog | gbay1279[1] |
An mga tataramon na Gbaya, midbid man sa apod na Gbaya–Manza–Ngbaka, sarong pamilya nin tibaad sarong dosenang mga tataramon na pigtataram orog na sa sulnopan na Republikang Sentral Aprikano asin sa ibong kan linderos sa Kameron, na igwang sarong tataramon (Ngbaka) sa Demokratikong Republika kan Kongo, asin nagkapirang mga tataramon na dikit an mga parataram sa Republika kan Kongo. Dakul sa mga tataramon an pig-aapod na etnikong pangaran na Gbaya, dawa ngani an pinakadakula, na igwang sobra sa sarong milyon na parataram, inaapod na Ngbaka, sarong pangaran na pinaghiras sa mga tataramon na Ngbaka kan pamilyang Ubangi.
Uusipon
[baguhon | baguhon an source]Si Moñino (1995:22) nagproponer na an Proto-Gbaya na dagang tinubuan namumugtak sa sarong lugar sa palibot kan Carnot, Republika nin Katahawan nin Aprikano,[2] iyo man an mga tawong Gbaya sa sulnopan na parte kan Habagatan na Sudan orog na sa Dem Zebeer sagkod Raga sagkod sa Boro sa linderos kan Sentral Aprika.
Karayarayan
[baguhon | baguhon an source]An mga tataramon na Gbaya tradisyonal na pigrarayaray bilang parte kan pamilyang Ubangi.
Si Moñino (2010), na sinundan ni Blench (2012), nagproponer na sinda tibaad imbes na pinakaharaning relasyon sa mga tataramon na Katahawan na Gur, o tibaad magbilog nin sarong independiyenteng sanga kan Niger–Kongo, alagad na sinda dai nagpoporma nin sarong pugro na may Ubangi.[3] An mga koneksyon sa Bantu kadaklan limitado sa bokabularyo kultural, asin nagkapirang mga tataramon sa Katahawan na Sudaniko nagsusuherir na an mga proto-Gbaya mga paraayam-paratipon na nagkua nin agrikultura gikan sa mga Sara.[4]
An bokabularyong Proto-Gbaya na pinaghiras sa mga tataramon na Adamawa kabali an bokabularyo sa pag-oma nin millet, siring man an mga termino para sa elepante, guineafowl, Parkia biglobosa, Khaya senegalensis, asin Ceiba pentandra, na nagpapahiling nin sarong pagpapadagos nin tataramon na subo sa sarong kapalibutan nin sabana.[5]
Mga tataramon
[baguhon | baguhon an source]Si Moñino (2010)[4] pighirahay an proto-Gbaya asin nagproponer kan minasunod na poon kan pamilya:
| Gbaya |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
An nagkapira sa mga klaseng ini pwedeng magkasabotan, arog kan Ngbaka, Ngbaka Manza, asin Manza.
Igwa nin saro o duwa pang saradit na tataramon na Gbaya na nakawarak sa Kongo asin sa linderos kan Kameron, arog kan Bonjo.
Hilingon man
[baguhon | baguhon an source]- Listahan kan mga rekonstruksyon kan Proto-Gbaya (Wikiksyonaryo)
Mga toltolan
[baguhon | baguhon an source]- ↑ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "Gbaya–Manza–Ngbaka". Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History.
- ↑ Moñino, Yves. 1995. Le proto-Gbaya: Essai de linguistique comparative historique sur vingt-et-une langues d'Afrique centrale. (SELAF, 357.) Paris: Peeters. xiv+725pp. (Publication of PhD dissertation, Université de Paris V).
- ↑ Roger Blench, Niger-Congo: an alternative view Archived 2012-12-03 at the Wayback Machine.
- 1 2 Moñino (2010), The position of Gbaya-Manza-Ngbaka group among the Niger-Congos Archived 2014-01-08 at the Wayback Machine.
- ↑ Kleinewillinghöfer, Ulrich (2018). The northern fringe of the Jos Plateau, a prehistorical contact zone of Benue-Plateau and Adamawa-Gurs: The evidence of the cultural vocabulary. Kramer & Kießling (eds.) Current approaches to Adamawa and Furs, Cologne 20l8, 193-225.
Mga panluwas na takod
[baguhon | baguhon an source]- Proto-Gbaya Swadesh list Archived 2022-04-02 at the Wayback Machine. (Moñino 1995)
Plantilya:Mga tataramon na Ubangi Plantilya:Mga sanga nin Niger-Kongo