Mga tataramon na Ijoid
| Ijoid | |
|---|---|
| Heograpikong Pagkakaheras | Habagatan na Nigerya |
| Panlinguwistikong pagtitipo | Niger–Kongo? |
| Mga pang-irarom na pagkakabaranga | |
| Glottolog | ijoi1239[1] |
An Ijoid sarong propwesto alagad dai pa ipinapahiling na grupo nin mga tataramon na nagkokonektar kan mga tataramon na Ijaw (Ịjọ) sa madali nang mapuho na tataramon na Defaka. An mga pagkakapareho, alagad, pwedeng huli sa impluwensya kan Ijaw sa Defaka.[2]
An mga tataramon na Ijoid, o tibaad Ijaw sana, pigproponer na magbilog nin sarong magkalaen na sanga kan hipotetikal na pamilyang Niger–Kongo asin midbid sa saindang pundamental na pagkasunod-sunod kan mga tataramon na subheto–obheto–berbo, na sarong pambihirang tampok sa Niger–Congo, na pinag-iribang sana kan mga harayong sanga arog kan Mande asin Dogon. Arog kan Mande asin Dogon, an Ijoid kulang man lamang nin mga bakas kan sistema nin klase nin pangngaran na pigkokonsiderar na karakteristiko kan Niger-Kongo, asin kaya tibaad amay na nagbulag sa pamilyang iyan. An mga linggwista na si Gerrit Dimmendaal asin Tom Güldemann nagdududa sa paglaog kaini sa Niger-Kongo asin pigkokonsiderar an mga tataramon na Ijaw/Ijoid na sarong independyenteng pamilya.[3] [4]
Komparatibong Bokabularyo
[baguhon | baguhon an source]Halimbawa nin pundamental na bokabularyo para sa Ijaw, Kalabari, asin Defaka:
| Tataramon | mata | talinga | dungo | ngipon | dila | nguso | dugo | tulang | poon/puno | tubig | kakan/kaon | ngaran |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Proto-Ijaw[5] | *tɔrɪ³ | *ɓeri¹ | *nḭnḭ³ | *aka² | *ɪ̰ɓɛ̰lɛʊ² | *ɓɪpɪ² | *asɪ̰ɪ̰¹ | *ṵgbəu² | *tɛ̰ɪ̰² | *ɓed̰i¹ | *fɪɪ² | *ɪrɛ² |
| Kalabari[6] | tɔ́rʊ̄ | ɓeri | nínī | áká | ɓɛ́lɛ́ | ɓɪ́ɓɪ́ | ímgbe | ɔmbɪ-yé, pulo | sɪ́n | minji | fɪ́ | ɛ́rɛ́ |
| Defaka[6] | ɔ́yɔ | ɓasi | níni | nɪan | mɛndʊɔ | ɓɪ́ɪ́ | ḿbua | asi | ibo tiin | mbɪ́á | éé | ɪ́tá |
Mga pamilang
[baguhon | baguhon an source]Pagkumpara kan mga numero sa indibidwal na mga tataramon:[7]
| Klasipikasyon | Tataramon | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Defaka | Defaka | ɡbérí | mààmà | táátó | nɛ́ì | túúnɔ̀ | màànɡò | túààmà (5 + 2?) | túàtùà (5 + 3?) | túùnèì (5 + 4?) | wóì |
| Ijo, Subangan, Amihanan-subangan | Nkoroo | ɡbɔ́rí | màmì | tárú | nɛ̃́ĩ́ | sɔ́nɔ́ | sóníá | sɔ́nɔ́mà | nínì (4+4?) | ísíéní | ójí |
| Ijo, Subangan, Amihanan-subangan, Subangan | Ibani | ŋ̀ɡɪ̀ɛ́ | m̀mɛ̀ɛ́ | tɛ́rɛ́ | íní | sɔ́nɔ́ | sóníɛ́ | sɔ́nɔ́mà | ínínè | éséníé | àtìé / ójí |
| Ijo, Subangan, Amihanan-subangan, Subangan | Okrika (Kalabari) | ŋ̀ɡèi | màɪ̃ | tɛrɛ | ineĩ | sɔnɔ | sonio | sɔnɔmɛ̀ | ninè | esenie | oji, àtèi |
| Ijo, Sulnopan na Ijo | Izon (Ijaw/Ijo) (1) | kẹnị́ | mamụ́ | tǎrụ | nóín | sọ́nrọ́n =sɔ̃́rɔ̃́ ? | sǒndie | sọ́nọ́ma | nínɡíni | isé | óí |
| Ijo, Sulnopan na Ijo | Izon (Ijaw/Ijo) (2) | kẹnị́ | mamụ́ | tǎrụ | nóín | sọ́nrọ́n =sɔ̃́rɔ̃́ ? | sǒndie | sọ́nọ́ma | nínɡíni | isé | óí |
| Ijo, Sulnopan na Ijo | Izon (Ijaw/Ijo) (3) | kẹnị́ | maamụ́ | tǎarụ | nóín | sọ́nrọ́n =sɔ̃́rɔ̃́ ? | sǒndie | sọ́nọ́ma | níníni or nínɡíni | isé | oyi/ óí |
| Ijo, Sulnopan, Panlaog na kadagaan na Ijo | Okordia | kɛ̀nɪ | maamʊ | taarʊ | nii | sɔ̃ɔ̃rɔ̃ | sɔ̃zie / sɔ̃zɪ | sɔnɔmà | màà fùi | sioni, eji karama (10 - 1) | eji |
Bibliograpiya
[baguhon | baguhon an source]- Jenewari, Charles E. W. (1989) 'Ijoid'. In Bendor-Samuel, John and Hartell, Rhonda L. (eds.), The Niger–Congo languages: A classification and description of Africa's largest language family, 105-118. Lanham, MD: University Press of America.
- Williamson, Kay. 1969. 'Igbo' and 'Ịjọ', chapters 7 and 8 in: Twelve Nigerian Languages, ed. by E. Dunstan. Longmans.
- Williamson, Kay. 1971. The Benue–Congo languages and Ịjọ. In: Current Trends in Linguistics, Vol. 7, series ed. by T. A. Sebeok, 245-306.
- Williamson, Kay. 1988. Linguistic evidence for the prehistory of the Niger Delta. In: The Prehistory of the Niger Delta, ed. by E.J. Alagoa and others. Hamburg: Helmut Buske Verlag.
- Williamson, Kay. 1998. Defaka revisited. The multi-disciplinary approach to African history, edited by Nkparom C. Ejituwu, Chapter 9, 151-183. Port Harcourt: University of Port Harcourt Press.
- Williamson, Kay. 2004. The language situation in the Niger Delta. Chapter 2 in: The development of Ịzọn language, edited by Martha L. Akpana, 9-13.
- Williamson, Kay & Blench, Roger (2000) 'Niger–Congo', in Heine, Bernd and Nurse, Derek (eds) African Languages: An Introduction. Cambridge: Cambridge University press, pp. 11–42.
Mga toltolan
[baguhon | baguhon an source]- ↑ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "Ijoid". Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History.
- ↑ Roger Blench, Niger-Congo: an alternative view Archived 2012-12-03 at the Wayback Machine.
- ↑ Dimmendaal, Gerrit Jan (2011-01-01). Historical Linguistics and the Comparative Study of African Languages (in English). John Benjamins Publishing. ISBN 978-9027211781.
- ↑ Babaev, Kirill. "Joseph Greenberg and the Current State of Niger-Congo". https://www.academia.edu/29429826.
- ↑ Blench, Roger M. and Kay Williamson. 2007. Comparative Ijoid Word List. Unpublished Manuscript.
- 1 2 Jenewari, Charles E. W. 1983. Defaka: Ijo's closest relative. (Delta Series, 2.) University of Port Harcourt Press. ISBN 978-2321-39-7
- ↑ Chan, Eugene (2019). "The Niger-Congo Language Phylum". Numeral Systems of the World's Languages.
Mga panluwas na takod
[baguhon | baguhon an source]- mga materyales sa Ijoid (Roger Blench)