Mga tataramon na Insular na Haponiko
| Insular na Haponiko | |
|---|---|
| Haponiko-Ryukyu, sentrong Haponiko | |
| Heograpikong Distribusyon | Hapon, Taywan (Yilan) asin sa paghona dating Habagatan na Korea (Isla nin Jeju) |
| Pag-uuring panlinguwistiko | Japonic
|
| Mga subdibisyon | |
| ISO 639-3 | none |
| Glottolog | Mayo |
 Mapa kan modernong mga tataramon na Hapon, kaiba an mga tataramon na Insular na Hapon. | |
An Insular na mga tataramon na Hapon o mga tataramon na Hapon-Ryukyu sarong pang-irarom na dibisyon kan mga tataramon na Hapon, kontra sa mga paghona na mga tataramon na Peninsular na Haponiko na dating pigtataram sa katahawan asin subangan na Korea. An pagpugro na ini, na orihinal na iprinoponer ni Vovin, pigkua nin nagkapirang beses pagkatapos.[1]
Uusipon
[baguhon | baguhon an source]Sa ngunyan, an kadaklan na mga iskolar minaoyon na an mga tataramon na Hapon dinara sa kapuruan kan Hapon sa pag'oltan kan ika-7 asin ika-3 siglo BC kan mga paraoma nin basang paroy kan kulturang Yayoi gikan sa amihanan na Kyushu, na nagsalida sa mga subong mga tawo nin Jōmon.[2] An mga toponimo nagpapahiling na an tataramon na Ainu dati pigtataram sa sirangan na Hapon.[3][4][5] Kan huri, an mga parataram nin Haponiko nag-erok sa Isla nin Ryukyu.[2]
Sa linggwistika, igwa nin dai pagkakaoyon sa kinamumugtakan asin petsa kan pagbubulag sa sangang kontinental. Si Martine Robbeets nagtutulod na an duwang sanga kan pamilyang "Japonic" (Haponiko) nagbanga kan an saindang mga parataram nagbalyo hale sa Shandong mga 1500 BC pasiring sa katahawan asin habagatan na Korea. Susog saiya, an mga tataramon na Insular na Haponiko naglaog sa arkipelago kan mga 700 BC, na an iba natada sa habagatan nin Mahan asin Byeonhan na mga konpederasyon.[6] An teoryang ini igwa nin kadikit na suporta. Si Vovin asin Whitman imbes nagtutulod na an mga tataramon na Insular na Haponiko nagsuhay sa mga tataramon na Peninsular na Haponiko kan mag-abot sa Kyūshū sa pag'oltan kan 1000 asin 800 BC.[7]
Igwa man nin dai pagkakaoyon dapit sa pagseparar kan Daan na Hapon asin kan mga tataramon na Ryukyu. An sarong teorya nagsusuherir na kun iisipon an mga inobasyon sa Daan na Hapon na dai ipinapakipag-ulay sa mga tataramon na Ryukyu, an duwang sanga dapat na nagsuhay bago an ika-7 siglo,[8] kaiba an mga Ryukyu na nagbalyo hale sa habagatan na Kyushu pasiring sa mga Ryukyu sa pagpahiwas kan kulturang Gusuku kan mga ika-10–11 siglo.[9] Pighuhuna na nagbutwa an daan na Hapon kasagsagi kan panahon nin Nara.[10] Si Robbeets nagproponer nin kaparehong teorya, alagad ibinubugtak an petsa nin pagbubulag sa ika-1 siglo BC.[11] Ipigproponer ni Boer na an mga tataramon na Ryukyu gikan sa diyalektong Kyushuano kan Daan na Hapon.[12] An sarong teoriya nagsusuherir man na an mga Ryukyu nagdanay sa Kyushu sagkod kan ika-12 siglo.[13]
Panlaog na klasipikasyon
[baguhon | baguhon an source]An relasyon kan Hapon asin kan mga tataramon na Ryukyu naestablisar kan ika-19 siglo ni Basil Hall Chamberlain.[14] sa saiyang paghihinulay kan Okinawano asin Hapon.[15]
Panusugan na klasipikasyon
[baguhon | baguhon an source]An klasipikasyon na ini sa ibaba iyo an pinakalakop na ginagamit. Pigklasipikar ni Vovin an tataramon na Tamna bilang parte kan sanga nin Insular na Haponiko.[16] · [17] An Hachijō , na pigtataram sa mga isla nin Kahabagatan na Izu asin dating yaon sa mga puro nin Daitō kun minsan pigkokonsidera na sarong suway na tataramon huli sa pagkasuhay kaini sa modernong Hapon.[18] Tinatrato ni Robbeets (2020) an mga diyalekto nin Fukuoka asin Kagoshima bilang nagsasadiring mga tataramon.[11] An mga diyalekto ipinaparisa sa italiko.
- Mga tataramon na Insular na Haponiko
- Daan na Hapon †[19]
- Tamna †
- Daan na Hapon na Kyushu †
- Daan na Sulnopan na Hapon †
- Subangan na Daan na Hapon †
- Ryukyu
- Amihanan na Ryukyu
- Amami
- Amami Ōshima
- Naze
- Sani[21]
- Habagatan na Amami Ōshima
- Kikai
- Onotsu[21]
- Tokunoshima
- Amami Ōshima
- Kunigami
- Okinawa
- Kudaka
- Naha
- Shuri
- Torishima[21]
- Amami
- Habagatan na Ryukyu
- Amihanan na Ryukyu
- Daan na Hapon †[19]
Alternatibong klasipikasyon
[baguhon | baguhon an source]
Saro pang klasipikasyon susog sa mga aksento nin tono an iprinoponer.[23] Susog kaini, an Hapon parapiletiko sa laog kan Insular na Haponiko.[12]
- Mga tataramon na Insular na Haponiko
- Daan na Hapon
- Izu
- Hachijo/South Izu
- North Izu
- Kanto-Echigo
- Kanto
- Echigo
- Nagano-Yamanashi-Shizuoka
- Izu
- Daan na Katahawan na Hapon
- Ishikawa-Toyama
- Gifu-Aichi
- Kinki-Totsukawa
- Shikoku
- Chūgoku
- Izumo-Tohoku
- Konserbatibong Izumo-Tohoku
- Shimokita/Subangan na Iwate
- Periperal na Izumo
- Inobatibong Izumo-Tohoku
- Tohoku
- Katahawan na Izumo
- Konserbatibong Izumo-Tohoku
- Kyushu-Ryukyu
- Amihanan-subangan na Kyushu
- Habagatan-subangan na Kyushu
- Habagatan-Sulnopan na Kyushu-Ryukyu
- Sulnopan na Kyushu
- Habagatan na Kyushu-Ryukyu
- Habagatan na Kyushu
- Ryukyuano
- Daan na Hapon
Paghihinolay nin leksikal sa Hapon - Ryukyu
[baguhon | baguhon an source]An enot na sampulong letra kan alpabeto susog sa ginikanan na ini.[24]
| Katahawan na Bikol | Insular na Proto-Haponiko | Daan na Hapon | Hapon | Hachijō | Proto-Ryukyuano | Okinawa | Miyako |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| saro (1) | *pitə | pitötu | ichi | tetsu | *pito | tiːtɕi | pi̥tiitsɿ |
| duwa (2) | *puta | putatu | ni | ɸu̥tatsu | *puta | taːtɕi | fu̥taatsɿ |
| tulo (3) | *mi(t) | mitu | san | mittsu | *mi | miːtɕi | miitsɿ |
| apat (4) | *jə | yötu | shi, yon | jottsu | *yo | juːtɕi | juutsɿ |
| lima (5) | *itu, *etu | itutu | go | itsutsu | *etu | itɕitɕi | itsɿtsɿ |
| anom (6) | *mu(t) | mutu | roku | muttsu | *mu | muːtɕi | mmtsɿ |
| pito (7) | *nana | nanatu | shichi, nana | nanatsu | *nana | nanatɕiː | nanatsɿ |
| walo (8) | *ja | yatu | hachi | jattsu | *ya | jaːtɕi | jaatsɿ |
| siyam (9) | *kəkənə | kökönötu | ku, kyuu | kokonotsu | *kokono | kukunutɕi | ku̥kunutsɿ |
| sampulo (10) | *təwə | tö | juu | tou | *towa | tuː | tuu |
Mga toltolan
[baguhon | baguhon an source]- ↑ Vovin (2017)
- 1 2 Serafim 2008, p. 98.
- ↑ Patrie (1982), p. 4.
- ↑ Tamura (2000), p. 269.
- ↑ Hudson (1999), p. 98.
- ↑ Robbeets & Savelyev 2020, p. 4.
- ↑ Whitman (2011), p.157
- ↑ Pellard 2015, p. 21-22.
- ↑ Pellard 2015, p. 30-31.
- ↑ Shibatani 1990, p. 119.
- 1 2 Robbeets & Savelyev 2020, p. 6.
- 1 2 de Boer (2020), p. 52.
- ↑ Pellard 2015.
- ↑ Basil Hall Chamberlain, Yokohama, Kelly & Walsh, coll. “Transactions of the Asiatic Society of Japan” ( no . 23, supplement), 1895.
- ↑ John Bentley, dans Patrick Heinrich, Shinsho Miyara et Michinori Shimoji, Berlin, De Mouton Gruyter, 2015 ISBN 9781614511618, DOI 10.1515/9781614511151.39), p. 39-60
- ↑ Vovin (2013), pp. 236–237.
- ↑ Vovin (2010), pp. 24–25.
- ↑ Iannucci (2019), pp. 100–120.
- ↑ Shibatani (1990), pp. 187, 189.
- ↑ Chien, Yuehchen; Sanada, Shinji (2010). "Yilan Creole in Taiwan". Journal of Pidgin and Creole Languages. 25 (2): 350–357. doi:10.1075/jpcl.25.2.11yue.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 "Family: Japonic". Glottolog. Retrieved 2024-12-17.
- ↑ Pellard 2015, p. 18-20.
- ↑ Shimabukuro (2007), pp. 2, 41–43.
- ↑ "JAPONIC LANGUAGES". YouTube (in French). 28 June 2022. Retrieved 2024-12-16.
Bibliograpiya
[baguhon | baguhon an source]- Alexander Vovin (2017). Origins of the Japanese Language (in English). Oxford Research Encyclopedia of Linguistics, Oxford University Press. ISBN 978-0-19-938465-5. Retrieved 16 December 2024.
- Alexander Vovin (2013). "From Koguryo to Tamna: Slowly riding to the South with speakers of Proto-Korean". Korean Linguistics 15 (2): 222–240. doi:. https://www.jbe-platform.com/content/journals/10.1075/kl.15.2.03vov. Retrieved on 16 December 2024.
- Alexander Vovin (2010). Korea-Japonica: A Re-Evaluation of a Common Genetic Origin. University of Hawaii Press. ISBN 978-0-8248-3278-0.
- Masayoshi Shibatani (1990). The Languages of Japan. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-36918-3.
- Elisabeth de Boer (2020). The classification of the Japonic languages. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-880462-8. Retrieved 16 December 2024.
- Robbeets, Martine; Savelyev, Alexander (2020). The Oxford Guide to the Transeurasian Languages. Oxford University Press. doi:10.1093/oso/9780198804628.003.0005. ISBN 978-0-19-880462-8.
- James Patrie (1982). The Genetic Relationship of the Ainu Language, Oceanic Linguistics Special Publications. University of Hawai'i Press. ISBN 978-0-8248-0724-5. JSTOR 20006692.
- Suzuko Tamura (2000). The Ainu Language. Tōkyō: ICHEL Linguistic Studies. ISBN 978-4-385-35976-2.
- Mark J. Hudson (1999). Ruins of Identity: Ethnogenesis in the Japanese Islands. University of Hawai'i Press. ISBN 978-0-8248-2156-2.
- David J. Iannucci (2019). The Hachijō Language of Japan: Phonology and Historical Development. Mānoa: University of Hawaiʻi.
- John Whitman (2011). "Northeast Asian Linguistic Ecology and the Advent of Rice Agriculture in Korea and Japan". Rice 4 (3–4): 149–158. doi:. Bibcode: 2011Rice....4..149W. https://www.researchgate.net/publication/257779315. Retrieved on 16 December 2024.
- Serafim, Leon A. (2008), "The uses of Ryukyuan in understanding Japanese language history", in Bjarne Frellesvig; John Whitman, Proto-Japanese: Issues and Prospects, John Benjamins Publishing Company, pp. 79–99, ISBN 978-90-272-4809-1
- Elisabeth de Boer (2020), "The classification of the Japonic languages", in Martine Robbeets; Alexander Savelyev, The Oxford Guide to the Transeurasian Languages, Oxford University Press, pp. 40–58
- Pellard, Thomas (2015), "The linguistic archeology of the Ryukyu Islands", in Patrick Heinrich; Shinsho Miyara; Michinori Shimoji, Handbook of the Ryukyuan languages: History, structure, and use (PDF), De Gruyter Mouton, pp. 13–37, doi:10.1515/9781614511151.13, ISBN 978-1-61451-161-8 Unknown parameter
|s2cid=ignored (help).
| Hapones |  | ||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Ryukyuano |
| ||||||||||||
| Uusipon | |||||||||||||
| Nasyunal na tataramon | |
|---|---|
| Mga katutubong tataramon | |
| Mga bakong katutubong tataramon | |
| Mga tataramon na Kreole | |
| Mga tataramon na Palba | |
