Mga tataramon na Osyaniko

Osyaniko
Osyaniko
Heograpikong; Pagkakaheras	Osyanya; (Melanesya; Mikronesya; Polinesya);
Panlinguwistikong pagtitipo	Austronesyo Malayo-Polinesyo Katahawan-Subangan na Malayo-Polinesyo Subangan na Malayo-Polinesyo Osyaniko; ; ; ;
Protong Tataramon	Proto-Osyaniko
Mga subdibisyon	Admiralidad–Yapes; Mga isla nin San Matyas; Sulnopan na Osyaniko; Temotu; Katahawan-Subangan na Osyaniko;
Glottolog	ocea1241
	An mga sanga kan Osyaniko (An pinakahababa na apat pwedeng igrupo sa irarom nin sarong sanga,-Katahawan-Subangan na Osyaniko) Mga Admiralidad asin Yapes San Matyas Sulnopan na Osyaniko Temotu Habagatan-subangan na Solomoniko Habagatan na Osyaniko Mikronesyo Fidyano–Polinesyo An itom na mga oval sa amihanan-sulnupan na linderos kan Mikronesya iyo an mga tataramon na bakong Oseaniko na Malayo-Polinesyo Palauan asin Chamorro. An itom na mga bilog sa laog kan mga berdeng bilog mga tataramon na Papuano sa luwas kan dagat.

Para sa ibang gamit, hilingon an Mga tataramon na Osyaniko (klaripikasyon).

Sarong sanga kan mga tataramon na Austronesyo an haros 450 na mga tataramon na Osyaniko An rona na okupado kan mga parataram kan mga tataramon na ini kabali an Polinesya, siring man an kadaklan kan Melanesya asin Mikronesya. Dawa ngani sakop an mahiwas na lugar, an mga tataramon na Oceanic pigtataram sana nin duwang milyon katawo. An pinakadakulang indibidwal na mga tataramon sa Kadagatan iyo an Subangan na Pidyi na may sobra sa 600,000 na parataram, asin Samoano na pigkakarkulong 400,000 na parataram. An Gilbertes (Kiribati), Tonga, Tahitiano, Māori asin Tolai (Rawis nin Gazelle) na lambang saro igwang sobra sa 100,000 na parataram. An komun na apoon na pighirahay para sa pugro na ini nin mga tataramon inaapod na Proto-Oceanic (abbr. "POc").

Karayarayan

An mga tataramon na Osyaniko inot na ipinahiling na sarong pamilya nin tataramon ni Sidney Herbert Ray kan 1896 asin, apwera sa Malayo-Polinesyo, sinda sana an establisadong dakulang sanga kan mga tataramon na Austronesyo. Sa gramatika, sinda naimpluwensiyahan na marhay kan mga tataramon na Papuano kan amihanan na Bagong Guinea, alagad igwa sinda nin pambihirang dakulang kantidad nin talataramon na Austronesyo.^[2]

Lynch, Ross, & Crowley (2002)

Susog sa libro ni John Lynch, Malcolm Ross, asin Terry Crowley kan 2002 na libro The Oceanic Languages, an mga tataramon na Oceanic parating nagpoporma nin mga koneksyon sa lambang saro. An mga koneksyon napoporma kun an mga tataramon nagbutwa sa kasaysayan gikan sa mas nainot na dialect continuum. An mga inobasyon sa linggwistika na ipinapakipag-ulay kan mga kataid na tataramon nagtatao nin kahulugan sa sarong kadena nin mga nag-iiribahan na mga subgrupo (sarong linkage), na kun saen mayo nin magkalaen na proto-tataramon na pwedeng ibalik. ^[3]

Si Lynch, Ross, & Crowley (2002) nagproponer nin tolong panginot na pugro nin mga tataramon na Osyaniko:

Osyaniko
- mga pagsusumpay nin mga Admiralidad: mga tataramon kan Isla nin Manus, mga isla kaini sa baybayon, asin saradit na isla sa sulnopan.
- Pagsusumpay ma Sulnopan na Osyaniko (WOc): mga tataramon kan amihanan na baybayon kan Irian Jaya (Sulnopan na Bagong Guinea), Papua Bagong Guinea (dai kabali an Admiralties) asin kan sulnopan na Isla Salomon. An Sulnopan na Osyaniko binibilog nin tolo o apat na pang-irarom na pagsusumpay asin pamilya:
  - ? Pagsusumpay na Sarmi–Jayapura: tibaad parte kan Pagsusumpay kan Amihanan na Bagong Guinea?
  - Pagsusumpay na Amihanan na Bagong Guinea: kompuesto nin mga tataramon kan amihanan na baybayon kan Bagong Guinea, sa subangan hale sa Jayapura.
  - Pagsusumpay na Meso-Melanesyo: kompuesto nin mga tataramon kan Rawis nin Bismarck asin mga Isla nin Solomon.
  - Pagsusumpay na Purong Papuano: minakompuesto nin mga tataramon kan poro kan Rawis nin Papua.
- Pagsusumpay na Katahawan-Subangan na Osyaniko (CEOc): haros gabos na mga tataramon kan Osyanya dai kabali sa Admiralties asin Sulnopan na Osyaniko. An Katahawan-Subangan igwa nin apat o limang subgrupo:
  - Pagsusumpay na Habagatan-subangan na Solomoniko: kan Habagatan na Subangan nin kga isla nin Solomon
  - (Pagsusumpay na Utupua–Vanikoro: kan huri hinale sa mga tataramon na Temotu).
  - Pagsusumpay na Habagatan na Osyaniko: binibilog nin mga tataramon kan New Caledonia asin Vanuatu.
  - Kasumpay sa Habagatan na Osyaniko: binibilog kan mga tataramon na Polinesyo, asin mga tataramon kan Pidyi.
  - Pagsusumpay na Mikronesyo.

An mga "residues" (siring sa apod sainda ni Lynch, Ross, & Crowley), na dai minalaog sa tolong grupo sa itaas, alagad pigrayarayan pa man giraray bilang Osyaniko iyo an:

- Pagsusumpay na mga isla nin San Matyas.
- ? Tataramon na Yapes: kan isla nin Yap. Tibaad parte kan mga Admiralties?

Si Ross & Næss (2007) hinale an Utupua–Vanikoro, gikan sa Katahawan-Subangan na Osyaniko , pasiring sa sarong bagong primerong sanga kan Osyaniko:^[4]

Pagsusumpay na Temotu, ipinangaran sa Probinsya nin Temotu kan mga isla nin Solomon.

Si Blench (2014)^[5] pigkokonsiderar an Utupua asin Vanikoro na duwang magkasuhay na sanga na parehong bakong Austronesyo.

Ross, Pawley, & Osmond (2016)

Si Ross, Pawley, & Osmond (2016) nagproponer kan minasunod na rebisadong rake-like na karayarayan kan Osyaniko, na may 9 na panginot na sanga.^[6]^{: Script error: The function "hyphen2dash" does not exist.}

Osyaniko
- Tataramon na Yapes
- Mga tataramon na Admiralidad
- Mga tataramon na San Matyas (Mussau asin Tench)
- Pagsusumpay na Sulnopan na Osyaniko
  - Pagsusumpay na Meso-Melanesyo
  - Pagsusumpay na Bagong Guinea Osyaniko
    - Pagsusumpay na Amihanan na Bagong Guinea
    - Mga tataramon na Purong Papuano
- Mga tataramon na Temotu
- Mga tataramon na Habagatan-subangan na Solomoniko
- Pagsusumpay na Habagatan na Osyaniko
  - Pagsusumpay na Amihanan na Vanuatu
  - Pagsusumpay na Nukleyar Habagatan na Osyaniko
- Mga tataramon na Mikronesyo
- Mga tataramon na Katahawan na Pasipiko
  - Pagsusumpay na Sulnopan na Katahawan na Pasipiko
    - Tataramon na Rotuman
    - Mga tataramon na Sulnopan na Pidyi
  - Pagsusumpay na Subangan na Katahawan na Pasipiko
    - Mga tataramon na Subangan na Pidyi
    - Mga tataramon na Polinesyo

Mga tataramon na bakong Austronesyo

Si Roger Blench (2014)^[5] nagsasabi na kadakol na mga tataramon na kombensyonal na pigrayaray bilang Osyaniko an totoo bakong Austronesyo (o "Papuano", na sarong heograpikong pagpugro imbes na henetiko), kabali an Utupua asin Vanikoro. Nagdududa si Blench na an Utupua asin Vanikoro magkapareho, asin kun kaya dai dapat pagpugruon. Nin huli ta an lambang saro sa tolong tataramon na Utupua asin tolong tataramon na Vanikoro magkalain na marhay sa lambang saro, nagdududa si Blench na an mga tataramon na ini nag-iba-iba sa mga isla nin Utupua asin Vanikoro, alagad nagbalyo sa mga isla hali sa ibang lugar. Susog saiya, sa kasaysayan ini huli sa Lapita demograpikong pagpahiwas na binibilog nin parehong mga Austronesyo asin bakong Austronesyo na mga parairok na nagbabalyo hali sa dagang tinubuan kan Lapita sa Kapuruan nin Bismarck pasiring sa manlain-lain na isla na mas harayo sa subangan.

An ibang mga tataramon na tradisyonal na pigrayaray bilang Osyaniko na pigdududahan ni Blench (2014) na sa katunayan bakong Austronesyo kabali an tataramon na Kaulong kan Sulnopan na Bagong Britanya, na igwa nin Proto-Malayo-Polinesyo na bokabularyong retention rate na 5% sana, asin mga tataramon kan mga Isla nin Kaimbodan na pigtataram sa amihanan sana kan Bagong Kaledonya.

Si Blench (2014) nagproponer na an mga tataramon na pigrayaray bilang:

An Austronesyo, alagad tibaad sa katunayan bakong Austronesyo pigtataram sa amihanan na Vanuatu asin subangan na Vanuatu (mga tataramon na Amihanan na Vanuatu asin mga tataramon na Habagatan na Vanuatu).
An Austronesyo , alagad posibleng nakaeekspeyensya nin bilingualismo sa bakong Austronesyo pigtataram sa sentro na Vanuatu asin Bagong Kaledonya (mga tataramon na Katahawan na Vanuatu asin mga tataramon na Bagong Kaledonya).
An bakong Austronesyo, na may ibang mga tataramon na tradisyonal na pigrayaray bilang Austronesyo tibaad na tibaad talagang bakong Austronesyo pigtataram sa mga Puro nin Solomon asin Bagong Britanya (manlain-lain na mga tataramon na Meso-Melanesyo)

Pagkasunod-sunod kan mga taga

An pagkasunod-sunod kan mga taga sa mga tataramon na Oceanic lain-lain na gayo, asin nawawaras sa minasunod na mga heograpikong rehiyon (Lynch, Ross, & Crowley 2002:49).

Subheto–berbo–obheto: mga Isla nin Admiralidad, kadaklan kan Kababan nin Markham , Isla nin Siasi , kadaklan kan Bagong Britanya, Bagong Irlandya, nagkapirang parte kan Isla nin Bougainville , kadaklan kan habagatan-subangan na mga Isla nin Solomon, kadaklan kan Vanuatu , nagkapirang parte kan Bagong Kadelonya, kadaklan kan Mikronesya
Subheto–obheto–berbo: tahaw asin habagatan-subangan na Papua Bagong Guinea, nagkapirang parte kan Kababan nin Markham, baybayon nin Madang, baybayon nin Wewak, baybayon nin Sarmi, nagkapirang parte kan Bougainville, nagkapirang parte kan Bagong Britanya
Berbo–subheto–obheto: Bagong Georgia, an nagkapirang parte kan Isla nin Santa Ysabel, kadaklan kan Polinesya, Yap
Berbo–obheto–subheto: Tataramon na Pidyi, tataramon na Anejom, mga Isla nin Kaimbodan, Kiribati, dakul na parte kan Bagong Kadelonya, Nggela
Patiinot an Obheto: duwa sana, Äiwoo (obheto-berbo-subheto) asin Tobati (obheto-subheto-berbo)
Prominenteng-Ulayan na tataramon: kadaklan kan Isla nin Bougainville, Isla nin Choiseul, nagkapirang parte kan Isla nin Santa Ysabel

Hilingon man

Mga toltolan

↑ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "Oceanic". Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History.
↑ Mark Donohue and Tim Denham, 2010. Farming and Language in Island Southeast Asia: Reframing Austronesian History. Current Anthropology, 51(2):223–256.
↑ An Wave model mas angay kisa sa Tree model para sa pagrepresentar kan siring na mga sumpay: hilingon an François, Alexandre (2014), "Trees, Waves and Linkages: Models of Language Diversification" (PDF), in Bowern, Claire; Evans, Bethwyn, The Routledge Handbook of Historical Linguistics, London: Routledge, pp. 161–189, ISBN 978-0-41552-789-7 .
↑ Ross, Malcolm and Åshild Næss (2007). "An Oceanic Origin for Äiwoo, the Language of the Reef Islands?". Oceanic Linguistics 46 (2): 456–498. doi:10.1353/ol.2008.0003.
1 2 Blench, Roger. 2014. Lapita Canoes and Their Multi-Ethnic Crews: Might Marginal Austronesian Languages Be Non-Austronesian? Paper presented at the Workshop on the Languages of Papua 3. 20–24 January 2014, Manokwari, West Papua, Indonesia.
↑ Ross, Malcolm; Pawley, Andrew; Osmond, Meredith (eds). The lexicon of Proto Oceanic: The culture and environment of ancestral Oceanic society. Volume 5: People: body and mind. 2016. Asia-Pacific Linguistics (A-PL) 28.

Bibliograpiya

Ray, Sidney H. (1896). "The common origin of the Oceanic languages". Journal of the Polynesian Society 5 (1): 58–68. https://archive.org/details/journalpolynesi00unkngoog/page/n76.
Lynch, John; Ross, Malcolm; Crowley, Terry (2002). The Oceanic Languages. Richmond, Surrey: Curzon. ISBN 978-0-7007-1128-4. OCLC 48929366.
Ross, Malcolm and Åshild Næss (2007). "An Oceanic Origin for Äiwoo, the Language of the Reef Islands?". Oceanic Linguistics 46 (2): 456–498. doi:10.1353/ol.2008.0003.

Plantilya:Oceania topic Plantilya:Mga tataramon na Austronesyo Plantilya:Mga tataramon na Mikronesyo Plantilya:Mga tataramon na Polinesyo

[Glottolog-1] Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "Oceanic". Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History.

[2] Mark Donohue and Tim Denham, 2010. Farming and Language in Island Southeast Asia: Reframing Austronesian History. Current Anthropology, 51(2):223–256.

[3] An Wave model mas angay kisa sa Tree model para sa pagrepresentar kan siring na mga sumpay: hilingon an François, Alexandre (2014), "Trees, Waves and Linkages: Models of Language Diversification" (PDF), in Bowern, Claire; Evans, Bethwyn, The Routledge Handbook of Historical Linguistics, London: Routledge, pp. 161–189, ISBN 978-0-41552-789-7 .

[4] Ross, Malcolm and Åshild Næss (2007). "An Oceanic Origin for Äiwoo, the Language of the Reef Islands?". Oceanic Linguistics 46 (2): 456–498. doi:10.1353/ol.2008.0003.

[Blench2014-5] 1 2 Blench, Roger. 2014. Lapita Canoes and Their Multi-Ethnic Crews: Might Marginal Austronesian Languages Be Non-Austronesian? Paper presented at the Workshop on the Languages of Papua 3. 20–24 January 2014, Manokwari, West Papua, Indonesia.

[6] Ross, Malcolm; Pawley, Andrew; Osmond, Meredith (eds). The lexicon of Proto Oceanic: The culture and environment of ancestral Oceanic society. Volume 5: People: body and mind. 2016. Asia-Pacific Linguistics (A-PL) 28.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]