Panaga sa dukot

Mga rida nin kolor na may mga panaga o termino nin dukot o kolor sa Ingles para sa RYB (sa itaas) asin CMYK (sa ibaba) na mga paagi.

An termino o panaga nin dukot (o pangaran nin kolor) sarong tataramon o prase na nanonongod sa sarong partikular na kolor. An terminong dukot o kolor pwedeng nanonongod sa pagmansay nin tawo sa kolor na iyan (na apektado kan biswal na konteksto) na parati tinatawan nin kabootan susog sa sistema nin dukot ni Munsell, o sa sarong nakatagong pisikal na propyedad (arog kan sarong espesipikong wavelength sa spectrum kan nahihiling na liwanag). Igwa man nin mga sistemang numeriko nin pagdetalye nin kolor, na inaapod na mga espasyon nin kolor.

An sarong importanteng pagkakaiba dapat na establisaron sa pag-ultanan kan kolor asin porma, nin huli ta an duwang atributong ini parati na ginagamit na magkaibanan kun naglaladawan sa tataramon. Halimbawa, sinda tinatakan bilang alternatibong parte kan mga termino sa pagtaram na termino nin kolor asin termino nin porma.^[1]

An mga kondisyon sikolohikal para sa pagmidbid kan mga kolor yaon, arog kan mga dai nakakamidbid nin mga kolor sa pankagabsan o idtong mga nahihiling an mga kolor bilang tanog (sarong klase nin sinestesya).

Mga sukol nin kolor

An tipikal na paghiling nin kolor kan tawo iyo an trikromatiko, boot sabihon ini nakasusog sa tolong-dimensyon na kolor na gamut. An tolong dimensyon na ini pwedeng tawan nin kabootan sa manlain-lain na paagi, alagad parati an pinakamadaling masabutan na kabootan iyo an mga dimensyon kan HSL/HSV kolor na espasyo:

Hue: nagrerepresentar kan manlain-lain na kolor kan balangaw o rida nin kolor (halimbawa, 'pula', 'kahel', 'giyaw', asin iba pa); haros kapareho kan wavelength o frequency kan kolor.
Saturasyon: an pagkolor kan kolor, i.e. sarong sukol kan buhay na buhay kumpara sa maluspad.
Luminosidad: sarong sukol kan intensidad o 'kaliwanagan'.

Sa natural na mga tataramon

Leksikolohiya

An mga kolor nin taga na Monolexemic binibilog nin mga indibidwal na lekseme, o mga gamot na taga, arog kan 'pula', 'baroron', 'fuchsia', o 'olibo'. An mga gamot sa kolor sa pankagabsan naglaladawan kan kolor kan kolor, alagad an nagkapirang gamot na taga—na iyo an baroron—pwede man na magladawan kan ibang mga dimensyon. An mga taga na may kolor na minabilog nin naggagamit nin mga panmidbid na prefix (halimbawa, 'maliwanag na baroron', 'kulasising dagat'), na sa pankagabsan naglaladawan kan saturasyon o luminosidad, o mga binibilog na pundamental na taga na kolor (halimbawa, 'yellow-green'), na nagpapadalisay kan hue kan kolor relatibo sa mga gamot na taga. An Vaaleanpunainen, an Pilandya para sa 'kulay nin sampaga', sarong malinaw na aglutinasyon kan mga tataramon kan taga para sa 'maputla' (vaalea) asin 'pula' (punainen).

Mga pundamental na panaga sa kolor

An mga pundamental na termino nin kolor nakakaabot sa minasunod na mga panusugan:^[2]

monoleksemiko ('berde', alagad bakong 'berdeng maliwanag' o 'berdeng kadlagan'),
halangkaw an prekwensya, asin
pinagkaoroyonan kan mga nagtataram kan lenguaheng iyan.

An Ingles igwa nin 12 pundamental na termino sa kolor susog ki Brent Berlin asin Paul Kay: itom, puti, pula, kulasisi, giyaw, asul, kayumanggi o baroron, kahel, sampaga, lila, abo asin plata; an ibang mga tataramon igwa sa pag-ultanan nin 2 sagkod 12. An gabos na ibang kolor pigkokonsiderar kan kadaklan na mga parataram kan tataramon na iyan na mga variant kan mga pundamental na terminong ini nin kolor. An sarong kapaki-pakinabang na litmus test minabale sa pagsalida kan lambang saro sa mga pundamental na terminong ini sa sarong aproksimasyon kan ibang mga pundamental na termino, halimbawa. pagsalida nin kahel sa pula-dilaw. Kun an aproksimasyon iyo an jarring, an sinalidahan na termino posibleng nakakaabot sa kahagadan para sa sarong pundamental na terminong kolor. An sarong halimbawa nin kolor na harani sa pagigin sarong pundamental na termino sa kolor sa Ingles iyo an turquoise. Ini monolexemic, alagad bakong gayong halangkaw an frequency, orog na kun ikukumpara sa mga alternatibong teal o cyan. Ini man sa pankagabsan dai nakakapasar sa litmus test sa itaas huli ta an kadaklan na tawo dai nahihiling na nakakabigla an paggamit kan pag-aprobar kan ibang mga pundamental na termino nin kolor (asul-berde).^{[nangangaipo nin toltolan]}

Hirarkiya kan panaga nin dukot

Sa klasikong pag-aadal ni Brent Berlin asin Paul Kay (1969), Mga Pundamental na Termino sa Kolor: An Saindang Unibersalidad asin Ebolusyon,^[2] an mga parasaligsig nagrason na an mga pagkakaiba sa bilang kan mga pundamental na termino sa kolor sa mga tataramon nagsusunod sa sarong paorootrong halimbawa. An mga termino sa kolor pwedeng iorganisar sa sarong magkakasundo na hirarkiya asin igwa nin limitadong bilang nin unibersal na mga pundamental na termino sa kolor na nagpopoon na gamiton kan mga indibidwal na kultura sa sarong medyo nakapirming pagkasunod-sunod. An pagkasunod-sunod na ini tinatawan nin kahulugan sa mga yugto I sagkod VII. Si Berlin asin Kay orihinal na nagbasar kan saindang pag-analisar sa pagkumpara kan mga taga na may kolor sa 20 tataramon hale sa bilog na kinaban. An modelo ipinapahiling sa ibaba, na nababanga sa mga yugto, na an yugto I nasa wala asin an yugto VII sa too:^[3]
${\begin{Bmatrix}{\text{puti}}\\{\text{itom}}\end{Bmatrix}}<{\text{pula}}<{\begin{Bmatrix}{\text{kulasisi/berde}}\\{\text{giyaw/darag}}\end{Bmatrix}}<{\text{sinabilaw/asul}}<{\text{baroron}}<{\begin{Bmatrix}{\text{lila}}\\{\text{kolor sampaga}}\\{\text{kahel}}\\{\text{abo}}\end{Bmatrix}}$

An pag-aadal ni Berlin asin Kay nagmidbid nin pitong yugto kan mga sistema nin pagkakaiba nin kolor. An lambang progresibong yugto igwa nin termino nin kolor na an mga nakaaging yugto dai.

Yugto I (madiklom asin maliwanag)

Yugto I^[4]	maliwanag–mainit (puti/giyaw/pula) maitom–malipot (itom/asul/berde)

An yugto I igwa nin duwang termino, puti asin itom (liwanag asin madiklom); an mga terminong ini pigtutukdo nin mahiwas tanganing iladawan an ibang mga terminong kolor na dai pa nailaladawan. Halimbawa, an mga grupo nin Yali sa kabukidan sa Bagong Guinea pigmimidbid an kolor kan dugo bilang itom. Ini huli ta an dugo, bilang sarong medyo maitom na likido, pinaggrupo sa parehong kolor na klasipikasyon kan itom.

Sa tataramon na Bassa, igwa nin duwang termino sa pagklasipikar kan mga kolor: ziza (puti, giyaw, kahel, asin pula) asin hui (itom, lila, asul, asin berde).^[5]

Sa tataramon na Pirahã, minalataw na mayo nin mga terminong kolor na lampas pa sa paglaladawan kan liwanag asin kadikloman.^[6]

An tataramon na Dani kan sulnopan na Bagong Guinea igwa sanang pagkakaiba nin duwang pundamental na kolor: mili para sa malipot/madiklom na mga kolor arog kan asul, berde, asin itom; asin mola para sa mainit/maliwanag na mga kolor arog kan pula, giyaw, asin puti.^[7]^[8]

Yugto II (pula)

Yugto II^[4]	puti pula/giyaw itom/asul/berde

An yugto II nag-iimplementar nin ikatolong termino para sa pula. An mga bagay nagpopoon na dai na magsarig sa saindang liwanag para sa klasipikasyon asin sa yugtong ini nahihiling ta na an lambang termino nagtatakop nin mas dakulang sakop nin mga kolor. Partikularmente, an asul asin iba pang mas maitom na mga kolor padagos na ilinaladawan bilang an itom, an mga kolor na giyaw asin kahel pigklasipikar sa pula, asin an iba pang maliwanag na mga kolor padagos na pigklasipikar sa puti.

Sa tataramon na Bambara, igwa nin tolong terminong kolor: dyema (puti, beige), blema (mapula, baroronon), asin fima (madiklom na berde, indigo, asin itom).

Yugto III/IV (giyaw + kulasisi/berde)

Yugto III^[4]	puti pula giyaw itom/asul/berde	puti pula giyaw/berde/asul itom	puti pula/giyaw berde/asul itom

An yugto III nagpapamidbid nin ikatolong termino na nanonongod sa berde (IIIa) o dilaw (IIIb). Kadaklan sa mga tataramon sa pag-aadal na may sistemang ini pigbibisto an dilaw kisa berde, arog kan tataramon na Komi, kun saen an berde pigkokonsiderar na sarong lindong nin dilaw (виж, vizh), inaapod na turun виж (turun vizh) 'maduot na giyaw' .^[9] Alagad, an tataramon na Ibibio sa Nigeria asin an tataramon na Filipino na tataramon na Hanunoo parehong nagpapamidbid sa berde imbes na giyaw.

An Ovahimba naggagamit nin apat na pangaran nin kolor: an zuzu nangangaboot nin maitom na mga kolor na asul, pula, berde, asin lila; an vapa puti asin may mga kolor na giyaw; an buru iyo nagkapirang kolor nin berde asin asul; asin an dambu iyo an ibang mga kolor nin berde, pula, asin kayumanggi o baroron.^[10] Pighuhuna na ini pwedeng magdugang kan oras na kaipuhan para sa mga Ovahimba na mamidbid an duwang kolor na nasa irarom kan parehong kategorya nin kolor kan Herero, kumpara sa mga tawong an tataramon nagsusuway kan mga kolor sa duwang magkaibang kategorya nin kolor.^[11]

Yugto IV^[4]	puti pula giyaw berde itom/asul	puti pula giyaw berde/asul itom

An yugto IV naglalaog nin berde o giyaw, kun arin an dai pa yaon, i.e. an mga tataramon sa yugto IIIa mag-aako nin giyaw asin an mga tataramon sa yugto IIIb mag-aako nin berde. Kadaklan sa yugto IV na mga tataramon nagpapadagos sa pagkoleksipa kan asul asin berde, siring sa nakalista sa Pagkakalain kan Asul-berde sa tataramon.

An karakter nin Intsik na 青 (pigsasayod na qīng sa Mandarin asin ao sa Hapon) igwa nin kabootan na parehong minasakop sa asul asin berde. Sa mas kontemporanyong termino, sinda an 藍 (lán, sa Mandarin) asin 綠 (lǜ, sa Mandarin) sunod-sunod. An Hapon igwa man nin duwang termino na partikularmenteng nanonongod sa kolor na berde, 緑 (midori, gikan sa klasikal na panhirong deskriptibong Hapon na midoru 'magin sa dahon, mag-uswag' sa pagsambit sa mga kahoy) asin グリーン (guriin, na gikan sa taga na Ingles na 'green (berde)'). ^{[nangangaipo nin toltolan]}

Yugto V (asul)

Yugto V^[4]	puti pula giyaw berde asul itom

An yugto V nagpapamidbid nin asul bilang sadiring termino nin kolor, na naiiba sa itom o sa berde.

Yugto VI (baroron)

An ikapitong pundamental na termino nin kolor posibleng kayumanggi o baroron.

Sa Ingles, ini an pinakainot na pundamental na termino sa kolor (apuwera sa itom asin puti) na dai naiiba sa kolor, kundi sa kaliwanagan. An Ingles nagbabaranga nin nagkapirang kolor sa nagkapirang magkalaen na kolor susog sa kaliwanagan: arog kan pula asin sampaga (pink) o kahel asin kayumanggi/baroron. Para sa mga nagtataram nin Ingles, an mga padis na ini nin kolor, na sa obhetibo dai nanggad magkaiba sa lambang saro kisa sa maliwanag na berde asin maitom na berde, pighihiling na kabali sa manlain-lain na kategorya.^[2]

Yugto VII

An yugto VII nagdudugang nin dugang na mga termino para sa kahel, sampaga, lila, o abohon, alagad an mga ini dai nagpapahiling kan parehong hirarkiya kan nakaaging pitong kolor.^[12]

An Ingles igwa nin kagsarong pundamental na termino sa kolor: 'itom', 'puti', 'pula', 'berde', 'giyaw', 'asul', 'baroron', 'kahel', 'sampaga', 'lila', asin 'abohon'.

Yugto VII+

Paggamit nin mga kolor na maliwanag na asul (голубой, *goluboi*) asin maitom na asul (синий, *sinii*) para sa manlain-lain na linya kan Metro kan Moscow

An mga tataramon na may dugang pang pagkakaiba nin kolor naggagamit nin mga relatibistikong liwanag/madiklom na mga termino arog kan maliwanag na asul / madagom na asul (kumpara sa asul na kalangitan / asul na kadagatan), o maluspad na pula / hararom na pula.

An Italyano, Ruso asin Hebreo igwa nin kagduwang pundamental na termino nin kolor, na an lambang saro nagpapamidbid kan asul asin maliwanag na asul. An sarong Ruso magibo kan parehong pula/sampaga asin kahel/baroron na mga pagkakaiba, alagad magibo man nin dugang pang pagkakaiba sa tanga kan синий (sinii) asin голубой (goluboi), na inaapod kan mga parataram nin Ingles na maitom asin maliwanag na asul. Sa mga parataram nin Ruso, an sinii asin goluboi magkasuhay arog kan pula asin sampaga, o kahel asin baroron.^[13]

An Hungaryo asin Turko naglalain nin dakol na tataramon para sa 'pula': piros asin vörös (Hungaryo; vörös sarong mas maitom na pula), asin an kırmızı, al, asin kızıl (Turko); An kırmızı ngunyan kabali an gabos na pula alagad orihinal na pigtutukdo sa krimson, na kun sain ini kapareho, mantang an kızıl mayormenteng pigtutukdo sa eskarlata asin iba pang mga pula na kolor kahel o baroron. Duwang taga para sa 'pula' an makukua man sa Irlandes asin Scottish Gaelic: ini an (dearg para sa maliwanag, maliwanag na pula asin rua o ruadh sunod-sunod para sa maitom, baroronon na pula). An Turko igwa man nin duwang taga para sa 'puti' (beyaz asin ak) asin 'itom' (siyah asin kara). An Ak asin beyaz igwa nin parehong kahulugan, mantang an kara mas mahiwas na termino kisa siyah asin kabali man an mga maitom na kayumanggi; kun arin na taga an ginagamit nakadepende man sa klase kan bagay na ilinaladawan. Parehong gikan sa Turkiko an ak asin kara, mantang sinublitaga an siyah sa Persyo, asin beyaz hale sa Arabe بياض bayāḍ.

Sa Serbo-Kroatyano may pagkakaiba sa maitom na baroron (mrk), baroron (smeđ asin kestenjast), pula (crven), sampaga o pink (ružičast), asin kahel (narandžast), pati na man sa mga kolor nin asul: asul na navy (teget), maitom na asul (modar), asul (plav), asin asul na abo (sinj).

An sarong interesanteng kaso na minalihis sa halimbawang ini iyo an duwang tataramon kan Irlandes para sa berde:

glas nangangaboot kan berdeng kolor kan mga tinanom
uaine nangangaboot nin mga artipisyal na berde nin mga tina o arok, pintura asin iba pa.

An pagkakaiba na ini ginigibo dawa kun an duwang kolor magkapareho. An Glas ginagamit man para sa mga "natural" na abohon, arog kan gray squirrel, iora glas.^[14]^[15]

Linggwistikong relatibidad

Panginot na artikulo: Linggwistikong relatibidad asin an debate sa pagngaran nin kolor

An mga kolor na ini haros katumbas kan mga sensibilidad kan mga selula kan ganglion kan retina, na nagdara ki Berlin asin Kay na mag-argumento na an pagngaran nin kolor bako sanang sarong kultural na pangyayari, kundi saro man na pinipirit kan biyolohiya—an boot sabihon, an tataramon pighuhurma kan pagmansay.^[2] Sarong pag-aadal kan 2012^[16] nagsuherir na an ginikanan kan hirarkiya na ini pwedeng konektado sa paghiling nin tawo asin an pagkasunod-sunod kan oras kun saen an mga pangaran na ini nin kolor inaako o pinagkaoroyonan sa sarong populasyon perpektong minatugma sa pagkasunod-sunod na pigprediktar kan hirarkiya.

Mga termino na bakong hue

An artikulong ini kadaklan naglaladawan kan mga termino sa kolor na nagtatao nin kabootan kan hue kan sarong kolor, nin huli ta an hue pigkokonsiderar na pinakakinaugali na dimensyon kan tolo. Alagad, an ibang mga termino parateng ginagamit sa paglaladawan kan ibang duwang dimensyon, na pwedeng mahiling bilang mga komun na prefix sa mga terminong gamot na sa pankagabsan naglaladawan kan hue. An padugang nin mga prefix sa mga terminong kolor kan gamot nagbubunga nin mga kolor na multileksemiko. An mga halimbawa kan mga komun na prefix na adhetibo mahihiling sa sarong lista nin mga pangaran nin kolor asin ilinaladawan:

Kasilawan: pwedeng magladawan nin halangkaw na liwanag o halangkaw na saturasyon, susog sa epekto nin Helmholtz–Kohlrausch asin/o nin pangangayam.
Kaliwanagan: naglaladawan nin parehong halangkaw na liwanag/lumisonidad asin hababang saturasyon
Kadikluman: an kabaliktaran kan kaliwanagan, o hababang liwanag
kaputlaan, pagkamapungaw: sarong sukol nin desaturation
Rarom, Royal: pwedeng nanonongod sa diklom asin/o halangkaw na saturasyon; mayong koneksyon sa rarom kan kolor.
Dalisay, Maisog (bold), Malinaw (Vivid), Yaman: gabos nanonongod sa halangkaw na saturasyon
Pastel: nanonongod sa mga kolor na may halangkaw na liwanag asin hababang saturasyon.
Neon: maliwanag, sa arin man sa mga kabootan kan taga; na nagtutukdo sa maliwanag na kinang kan ilaw na neon.
Pluresento: maliwanag na marhay, minsan man sobrang pagkasaturado. Pinangaranan sa epekto nin fluorescence kan mga pigmento asin tina, na pwedeng magprodusir nin maliwanag na liwanag kun pighihiling sa irarom kan ilaw nin ultrabayolet, kaya mas maliwanag nanggad kisa sa saindang palibot.^[17]

Mga termino na bakong dimensional

An ibang mga termino na minsan ginagamit sa paglaladawan kan kolor may relasyon sa pisikal na pangyayari na dai naglaladawan nin sarong kolor, kundi naglaladawan kan dinamikong naturalesa kan kolor kan sarong bagay. Kabali digdi an:

Makintab: kun baga an ibabaw nagpapabanaag nin dipusa/pagkakalat o espekularmente (matarom)
Metaliko: pagmidbid kan 'bulawan' asin 'pilak' sa mga kolor nin 'giyaw' asin 'abohon', sunod-sunod
Iridesento: pagsarig kan kolor sa anggulo nin paghiling, kinaugali sa kolorasyon kan estruktura
Opasidad: malabo (solido) vs. kaaninagan (malinaw o nahihiling)

Mga termino sa kolor na abstrakto asin deskriptibo

An mga terminong kolor pwedeng iklasipikar bilang abstrakto o deskriptibo, dawa ngani an pagkakaiba parati bakong malinaw.

An mga terminong kolor na Abstrakto iyo an mga terminong kolor nanonongod sana sa kolor na saindang pigrerepresentar asin an anuman na etimolohikal na takod sa sarong bagay na igwang kolor na iyan nawawara. Sa Ingles an puti, itom, pula, giyaw, berde, asul, baroron, asin abohon mga abstraktong termino sa kolor. An mga terminong ini mga mga pundamental na termino sa kolor o basic color terms man (siring sa ipinapaliwanag sa itaas), dawa ngani an ibang mga abstraktong termino arog kan maroon asin magenta dai pigkokonsiderar na mga pundamental na termino sa kolor.

An mga terminong kolor na deskriptibo segundaryong ginagamit sa paglaladawan nin sarong kolor alagad sa panginot nanonongod sa sarong bagay o pangyayari. An 'Salmon', 'rose', 'saffron', asin 'lilac' mga terminong kolor na naglaladawan sa Ingles huli ta an paggamit kaini bilang mga termino sa kolor kinua sa pagsambit sa natural na mga kolor kan laman kan salmon, mga burak nin rosas, mga pinagsaro kan mga pistil nin saffron, asin mga burak nin lilak nin magkasunod.

An mga abstraktong termino nin kolor sa sarong tataramon pwedeng irepresentar nin mga termino nin kolor na deskriptibo sa ibang tataramon; halimbawa sa Hapon an sampaga (pink) iyo an momoiro (桃色, lit. kolor-milokoton) asin an abohon iyo an haiiro o nezumiiro (灰色, 鼠色, lit. 'kolor-abo' para sa mga maliwanag na abohon asin 'kolor-kino' para sa maitom na mga abohon sunod-sunod). Dawa siring, mantang nag-uuswag an mga tataramon, sinda pwedeng mag-ampon o mag-imbento nin mga bagong abstraktong termino sa kolor, arog kan pag-ampon kan Hapon sa pinku (ピンク) para sa pink asin gurē (グレー) para sa abohon na gikan sa Ingles.

Mantang an kadaklan sa 11 pundamental na termino sa kolor sa Ingles desididong abstrakto, tolo sa mga ini (gabos yugto VII, kaya masasabotan na an pinakahoben na pundamental na termino sa kolor) pwedeng sabihon na deskriptibo pa man giraray:

An pink o sampaga sa Bikol, sarong deskriptibong termino sa kolor na kinua sa pangaran kan sarong burak na inaapod na 'pink'. Alagad, huli ta an tataramon na 'pink (sampaga)' bihirang ginagamit sa pagsambit kan burak, relatibo sa komun na paggamit kaini bilang sarong kolor, ini parati pighihiling bilang sarong abstraktong termino sa kolor.
An Purple o lila sa Bikol, saro pang halimbawa kan pagbabagong ini, nin huli ta ini orihinal na tataramon na nanonongod sa tina o arok na inaapod na Tyrian purple, na kinua an pangaran kaini sa Latin na purpura, na nanonongod sa parehong tina asin sa kuhol sa dagat na pinaghalean kan tina. Alagad, an etimolohikal na takod na ini nawara sa pagpapalistaga.
An Kahel dipisil na ikategorya bilang abstrakto o deskriptibo nin huli ta an parehong gamit kaini, bilang terminong kolor asin bilang tataramon para sa sarong bagay, lakop na gayo asin dipisil na mamidbid kun arin sa duwa an panginot. Sa Ingles, an paggamit kan taga na 'kahel' para sa sarong prutas nainot sa paggamit kaini bilang termino sa kolor. An tataramon gikan sa Pranses na orenge, na naggigikan sa paagi nin Arabiko na ‏نارنج‎ (nāranj) asin Sanskrito na नारङ्ग (nāraṅga) gikan sa sarong tataramon na Drabidyo arog kan Tamil o Tulu.^[18] An pinaghalean na pormang orangish (kahelon) bilang sarong kolor pinatotoohan poon kan huring parte kan ika-19 siglo^[19] sa paagi nin pagsambit sa prutas.

Kasakitan sa linggwistika

An pagsiyasat sa mga terminong kolor parateng ginigibo na mayong pagsambit sa mga komun na paggamit kan termino o an kahulugan kaini sa laog kan konteksto kan orihinal na tataramon kaini. Sa artikulo ni John A. Lucy na An linggwistika kan 'kolor' pigmidbid niya an duwang pangenot na kategorya. Saro kaini iyo an "karakteristikong reperensya na sakop", o an paggamit nin sarong terminong kolor tanganing mamidbid o maiiba an sarong reperensya sa sarong mahiwas na konteksto.^[1]

Pilosopiya

An obhetibo sa kolor nagtutubod na an mga kolor mga obhetibo, mga propyedad na independiyente sa isip kan mga materyal na bagay o mga pinagkukuanan nin liwanag asin na an mga termino sa kolor nanonongod sa obhetibo na realidad. An duwang mayor na porma iyo an primitibismo nin kolor, na nahihiling an mga kolor bilang simple, dai mabawasan na mga kalidad magsalang realista o eliminatibista, asin an pisikalismo nin kolor, na nahihiling an mga kolor bilang mga obhetibong propyedad na nangangaipo nin empirikal na pagsiyasat tanganing masabutan. An irealismo nin kolor, eliminatibismo o piksyonalismo nagninigar na an mga materyal na bagay asin mga pinagkukuanan nin liwanag talagang igwa nin mga kolor, dawa ngani an mga eliminatibista pwedeng iladawan an mga kolor bilang mga disposisyon o atributo nin mga sensasyon, siring sa nahihiling sa gibo ni Descartes, Newton, asin iba pa. An disposisyonalismo nin kolor nahihiling an mga kolor bilang mga disposisyonal na propyedad, na nag-eeksister bilang mga kapangyarihan na magkawsa nin mga kabatiran nin kolor sa mga paramansay na naggagamit kan tamang mga kondisyon.^[20] An radikal na relasyonismo ni Averill nagtutulod na an mga kolor mga relasyonal na propyedad. Isinusuherir niya na an terminong kolor na "giyaw", halimbawa, sarong terminong relasyonal na konektado sa parehong populasyon nin normal na mga paramasid asin pinakamarahay na kondisyon nin paghiling sa mga partikular na kapalibutan.^[21]

Para ki Wittgenstein, sa saiyang obra na Remarks on Colour, an anuman na mga puzzle manungod sa kolor asin mga termino sa kolor masosolusyunan sana sa paagi nin atensyon sa mga kawat sa tataramon na imbuelto. Sinabi niya na an satong paglaladawan sa mga kolor bakong lubos na empirikal o a priori. An mga pahayag arog kan "dai pwedeng magkaigwa nin mapula-pula na berde" pigkukua bilang parte kan sarong lohikal na estruktura na kapareho kan heometriya, na nag-iinsistir na an mga termino asin proposisyon na may relasyon sa kolor nakagamot sa satuyang mga gawi sa tataramon.

An argumento sa kaaraman ni Frank Jackson laban sa pisikalismo may labot sa sarong bantog na eksperimento sa pag-isip manungod ki Mary, sarong siyentipiko na nakakaaram kan gabos manungod sa pisikal na aspeto kan kolor, kabali an pisika asin mga termino, alagad nabuhay sa bilog niyang buhay sa sarong itom-asin-puti na kwarto. Kan si Mary nagluwas sa kwarto asin nakaeksperyensya nin kolor sa kainot-inoti, naaraman niya kun ano an namamatian na mahiling an kolor, i.e., nakakakua nin nagkapirang qualia mantang ginagamit an terminong kolor na "pula", na nagsusuherir nin mga suhetibong aspeto kan kabatiran sa kolor.

An argumento kan inverted spectrum nagsasabi na an duwang tawo pwedeng makaeksperyensya nin manlaen-laen na suhetibong eksperyensya mantang nahihiling an parehong kolor dawa kun ginagamit an parehong kolor na termino na "pula". Halimbawa, an sarong tawo tibaad mahiling an pula bilang kun ano an naeeksperyensiyahan kan iba bilang berde, dawa ngani pareho nindang ginagamit an terminong kolor na "pula".

Si Hardin nagtutukar kan mga termino sa kolor sa aroaldaw arog kan "pula", "giyaw", "berde", asin "asul", bilang mga mahalagang reperensya sa pag-aadal kan kolor. Pig-aadalan niya kun anong mga elemento nin kolor an pundamental kumpara sa aksidente, na pigduduon an saiyang pokus sa sarong panginot na grupo nin mga kolor, kabali an puti, itom, asin abohon, mantang minimidbid an sarong espesyal na lugar para sa kayumanggi o baroron sa pagmansay nin kolor.^[22] Si Peacock nag-eeksplorar kan relasyon kun pano ta pigkokonsepto an mga kolor asin kun pano ta ini naeeksperyensiyahan, na sinisiyasat kun baga an mga konsepto nin kolor, na pinorma kan tataramon asin kognisyon, nakalinya sa satuyang suhetibong eksperyensya sa pagmansay sa kolor.^[23]

Para ki Foster, an pagkapareho kan kolor nanonongod sa pangyayari kun saen an pighihiling na kolor kan sarong ibabaw nagdadanay na estable sa ibong kan mga pagbabago sa kondisyon nin liwanag, arog kan intensidad o komposisyon kan espektral.^[24] Inanalisar ni Txapartegi kun pano nasasabotan asin pigkategorya kan mga suanoy na Griyego an kolor sa paagi kan mga konsepto nin kolor, kaliwanagan (brightness), asin saturasyon, gamit an mga termino nin kolor gikan sa mga klasikal na Griyegong teksto.^[25]

Si Šekrst asin Karlić nag-introdusir nin kognitibong kaginhawahan, na nanonongod sa pagngaran nin mga bagay na may sarong kolor, na an saindang hue bakong arog kahalaga kan saindang kaliwanagan. Halimbawa, sa manlaen-laen na tataramon, an mga ubas ilinaladawan gamit an mga terminong kolor na "puti" asin "itom" dawa ngani an saindang tunay na kolor parati sarong klase nin berde o lila.^[26] Si Hansen asin Chemla nag-aadal kun baga an mga panmidbid nin kolor, arog kan "pula" o "berde", nagpupunsyonar bilang relatibo o absolutong mga panmidbid, gamit an mga eksperimentong paagi imbes na mga impormal na paghusgar. An saindang mga nadayag nagpapahiling nin interpersonal na pagkakaiba-iba sa kun pano pig-aaplikar kan mga tawo an mga panmidbid na kolor, na naghahagad nin mga eksistidong teorya asin pigtatampok an komplikado kan mga adhetibong eskalar asin pagkasensitibo sa konteksto.^[27]

Si Decock nag-analisar kan pagbabago sa konsepto asin inhenyeriya sa konteksto kan mga konsepto nin kolor, na nagtutulod na sa kaso nin pagbabago sa konsepto kan mga konsepto nin kolor an manlaen-laen na grado nin pag-optimisa, disenyo asin kontrol posible.^[28] Si Krempel nag-iimbestigar kun baga an mga pagkakaiba sa terminolohiya nin kolor sa manlaen-laen na tataramon nagbubunga nin mga pagkakaiba sa eksperyensya sa kolor, na pighahapot kun baga an tataramon pwedeng maglaog asin makaapektar sa pagmansay. Siya nagtutulod na an mga pag-aadal na empirikal dai lubos na nagsusuportar sa ideya nin linggwistikong penetrabilidad sa eksperyensya nin kolor, dawa kun igwa nin mga pagkakaiba sa pag-ultanan kan mga parataram nin manlaen-laen na tataramon.^[29]

Mga sistemang panusugan

Sa kabaliktaran kan mga terminong kolor kan natural na tataramon, an mga sistematikong termino sa kolor yaon man. An nagkapirang halimbawa kan mga sistema nin pagngaran nin kolor iyo an leksikon kan mga terminong kolor nin CNS^[30] asin ISCC–NBS. An disbentaha kan mga sistemang ini, alagad, iyo na sinda nagtutukdo sana nin mga partikular na sampol nin kolor, kaya mantang posible na, sa paagi nin pag-interpolate, i-convert an anuman na kolor pasiring o gikan sa saro sa mga sistemang ini, kaipuhan an sarong lamesa nin paghanap. Sa ibang pagtaram, mayo nin simpleng invertible equation na makakakombertir sa pag-ultanan kan CIE XYZ asin saro sa mga sistemang ini.

An mga Pilatelista tradisyonal na naggagamit nin mga pangaran tanganing mamidbid an mga kolor kan selyo. Mantang an mga pangaran kadaklan pinagpanusog sa laog kan lambang nasyon, mayo nin mas mahiwas na kasunduan, asin kaya halimbawa an katalogo ni Scott na ipinublikar kan Estados Unidos magamit nin ibang mga pangaran kisa sa katalogo kan British Stanley Gibbons.

Sa mga modernong sistema nin kompyuter an sarong panusugan na set nin mga pundamental na termino nin kolor ginagamit na ngunyan sa mga mga pangaran nin kolor kan web (SVG 1.0/CSS3), mga pangaran nin kolor sa HTML, mga pangaran nin kolor kan X11 asin an mga pangaran nin kolor kan .NET Framework, na may nagkapirang saradit na pagkakaiba.

An kompanya nin Crayola bantog sa kadakol na mga kolor nin krayola, na parating may pagkamapagmukna na pangaran.

An Heraldry igwa nin mga pinanusugan na pangaran para sa 'mga [[Tintura (heraldiya)|tintura]]', na nababanga sa 'mga kolor', 'mga metal', asin 'mga balahibo'.

Hilingon man

Mga toltolan

1 2 Davidoff, Jules (1997). Colour Categories in Thought and Language; 'The neuropsychology of color'. Cambridge, England: Press Syndicate of the University of Cambridge. pp. 118–120. ISBN 9780521498005.
1 2 3 4 Berlin, Brent; Kay, Paul (1969). Basic Color Terms: Their universality and evolution.
↑ Kay, Paul; McDaniel, Chad (1978). "The Linguistic Significance of the Meanings of Basic Color Terms". Language 54 (3): 610–646. doi:10.1353/lan.1978.0035.
1 2 3 4 5 Kay, Paul; Maffi, Luisa (1999). "Color appearance and the emergence and evolution of basic color lexicons". American Anthropologist 101 (4): 743–760. doi:10.1525/aa.1999.101.4.743.
↑ McNeill, N. B. (28 November 2008). "Colour and colour terminology". Journal of Linguistics 8 (1): 21–33. doi:10.1017/S002222670000311X.
↑ Kay, Paul. (2007). Pirahã Color Terms. Retrieved 17 March 2019.
↑ Saunders, Barbara Ann Christine (1992). The Invention of Basic Colour Terms. R.U.U.–I.S.O.R. ISBN 9789051870879 – via Google Books.
↑ Heider, Eleanor Rosch (1972). "Probabilities, Sampling, and Ethnographic Method: The Case of Dani Colour Names". Man 7 (3): 448–466. doi:10.2307/2800917. http://www.jstor.org/stable/2800917.
↑ Rueter, Jack M. (1996), Komia-anglisköĭ-finsköĭ
↑ Roberson, Debi; Davidoff, Jules; Davies, Ian R.L.; Shapiro, Laura R. (2006). "Colour categories and category acquisition in Himba and English". In Pitchford, Nicola; Biggam, Carole P. Progress in Colour Studies. II Psychological aspects. John Benjamins Publishing Company. pp. 159–172. doi:10.1075/z.pics2.14rob. ISBN 978-90-272-3240-3. Retrieved 2012-05-28 – via ResearchGate.
↑ Reiger, Terry; Kay, Paul (28 August 2009). "Language, thought, and color: Whorf was half right". Trends in Cognitive Sciences 13 (10): 439–446. doi:10.1016/j.tics.2009.07.001. PMID 19716754. Archived from the original on 2019-02-12. https://web.archive.org/web/20190212101318/http://www1.icsi.berkeley.edu/~kay/tics2.pdf. Retrieved on 2012-08-29.
↑ Varley, Helen, ed. (1980). "The Vocabulary of Color". Color. London: Marshall Editions. pp. 50–51. ISBN 0-89535-037-8.
↑ "Seeing the blues". Nature. 2007-04-30. https://www.nature.com/news/2007/070430/full/news070430-2.html.
↑ Ó Séaghdha, Darach (January 20, 2019). "The Irish For: How many colours can you remember?". TheJournal.ie.
↑ "Transactions of the Gaelic Society of Glasgow" – via Google Books.
↑ Loreto, Vittorio; Mukherjee, Animesh; Tria, Francesca (2012). "On the origin of the hierarchy of color names". Proceedings of the National Academy of Sciences 109 (18): 6819–6824. doi:10.1073/pnas.1113347109. PMID 22509002. Bibcode: 2012PNAS..109.6819L.
↑ Schoonmaker, David (May–June 2006). "Sunshine on a cloudy day". American Scientist. Vol. 94 no. 3. p. 217. doi:10.1511/2006.59.217.
↑ "orange, n.1 and adj.1". Oxford English Dictionary. Oxford University Press. June 2012. Retrieved 2012-09-04.
↑ Oxford English Dictionary, 'orangish'
↑ Maund, Barry, "Color", in Zalta, Edward N.; Nodelman, Uri, The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2024 ed.)
↑ Averill, Edward Wilson (1992), "The Relational Nature of Color", Philosophical Review, 101 (3): 551–588, doi:10.2307/2186057
↑ Hardin, Clyde L. (1993), Color for Philosophers: Unweaving the Rainbow, Hackett
↑ Peacocke, Christopher (1984), "Colour Concepts and Colour Experience", Synthese, Springer Nature, 58 (3): 365–381
↑ Foster, David H. (2003), "Does Colour Constancy Exist?", Trends in Cognitive Sciences, 7 (10): 439–443, doi:10.1016/j.tics.2003.08.002
↑ Txapartegi, E. (2017), "Hue, Brightness & Saturation in Classical Greek Chroma Terms", in Silva, Marcos, How Colours Matter to Philosophy, Synthese Library, 388, Cham: Springer, doi:10.1007/978-3-319-67398-1_2
↑ Šekrst, Kristina; Karlić, Virna (2024), "Red Onions are Clearly Purple: Cognitive Convenience in Color Naming", Communication and Culture Online, 15 (15)
↑ Hansen, Nat; Chemla, Emmanuel (2017), "Color Adjectives, Standards, and Thresholds: An Experimental Investigation", Linguistics and Philosophy, 40 (3): 1–40
↑ Decock, Lieven (2021), "Conceptual Change and Conceptual Engineering: The Case of Colour Concepts", Inquiry: An Interdisciplinary Journal of Philosophy, 64 (1-2): 168–185
↑ Krempel, Raquel (2021), "Is Color Experience Linguistically Penetrable?", Synthese, 199 (1-2): 4261–4285
↑ Berk, T.; Brownston, L.; Kaufman, A. (1982), "A New Color-Naming System for Graphics Languages", IEEE Computer Graphics and Applications, 2, IEEE, pp. 37–44

Mga panluwas na takod

Plantilya:Toomanylinks

The Colour of Words – Article on Color Names
Coloria.net: Color names
Japanese Colour Names Cheat Sheet
Japanese Traditional Color Names
Japanese colors with English names
Inter-Society Color Council Archived 2026-02-11 at the Wayback Machine.
The color names in CSS 3: Color Module and SVG
Survey of color dictionaries
An Online Colour Naming Experiment
Colour Words in Many Languages
Test your own color terms
SpoonFlower color map
Color Method
i.stack.imgur basic color terms
HTML Color Picker

[:0-1] 1 2 Davidoff, Jules (1997). Colour Categories in Thought and Language; 'The neuropsychology of color'. Cambridge, England: Press Syndicate of the University of Cambridge. pp. 118–120. ISBN 9780521498005.

[BerlinKay1969-2] 1 2 3 4 Berlin, Brent; Kay, Paul (1969). Basic Color Terms: Their universality and evolution.

[3] Kay, Paul; McDaniel, Chad (1978). "The Linguistic Significance of the Meanings of Basic Color Terms". Language 54 (3): 610–646. doi:10.1353/lan.1978.0035.

[Kay99-4] 1 2 3 4 5 Kay, Paul; Maffi, Luisa (1999). "Color appearance and the emergence and evolution of basic color lexicons". American Anthropologist 101 (4): 743–760. doi:10.1525/aa.1999.101.4.743.

[5] McNeill, N. B. (28 November 2008). "Colour and colour terminology". Journal of Linguistics 8 (1): 21–33. doi:10.1017/S002222670000311X.

[6] Kay, Paul. (2007). Pirahã Color Terms. Retrieved 17 March 2019.

[7] Saunders, Barbara Ann Christine (1992). The Invention of Basic Colour Terms. R.U.U.–I.S.O.R. ISBN 9789051870879 – via Google Books.

[8] Heider, Eleanor Rosch (1972). "Probabilities, Sampling, and Ethnographic Method: The Case of Dani Colour Names". Man 7 (3): 448–466. doi:10.2307/2800917. http://www.jstor.org/stable/2800917.

[9] Rueter, Jack M. (1996), Komia-anglisköĭ-finsköĭ

[himba_colour-10] Roberson, Debi; Davidoff, Jules; Davies, Ian R.L.; Shapiro, Laura R. (2006). "Colour categories and category acquisition in Himba and English". In Pitchford, Nicola; Biggam, Carole P. Progress in Colour Studies. II Psychological aspects. John Benjamins Publishing Company. pp. 159–172. doi:10.1075/z.pics2.14rob. ISBN 978-90-272-3240-3. Retrieved 2012-05-28 – via ResearchGate.

[11] Reiger, Terry; Kay, Paul (28 August 2009). "Language, thought, and color: Whorf was half right". Trends in Cognitive Sciences 13 (10): 439–446. doi:10.1016/j.tics.2009.07.001. PMID 19716754. Archived from the original on 2019-02-12. https://web.archive.org/web/20190212101318/http://www1.icsi.berkeley.edu/~kay/tics2.pdf. Retrieved on 2012-08-29.

[12] Varley, Helen, ed. (1980). "The Vocabulary of Color". Color. London: Marshall Editions. pp. 50–51. ISBN 0-89535-037-8.

[13] "Seeing the blues". Nature. 2007-04-30. https://www.nature.com/news/2007/070430/full/news070430-2.html.

[14] Ó Séaghdha, Darach (January 20, 2019). "The Irish For: How many colours can you remember?". TheJournal.ie.

[15] "Transactions of the Gaelic Society of Glasgow" – via Google Books.

[16] Loreto, Vittorio; Mukherjee, Animesh; Tria, Francesca (2012). "On the origin of the hierarchy of color names". Proceedings of the National Academy of Sciences 109 (18): 6819–6824. doi:10.1073/pnas.1113347109. PMID 22509002. Bibcode: 2012PNAS..109.6819L.

[17] Schoonmaker, David (May–June 2006). "Sunshine on a cloudy day". American Scientist. Vol. 94 no. 3. p. 217. doi:10.1511/2006.59.217.

[18] "orange, n.1 and adj.1". Oxford English Dictionary. Oxford University Press. June 2012. Retrieved 2012-09-04.

[19] Oxford English Dictionary, 'orangish'

[20] Maund, Barry, "Color", in Zalta, Edward N.; Nodelman, Uri, The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2024 ed.)

[21] Averill, Edward Wilson (1992), "The Relational Nature of Color", Philosophical Review, 101 (3): 551–588, doi:10.2307/2186057

[22] Hardin, Clyde L. (1993), Color for Philosophers: Unweaving the Rainbow, Hackett

[23] Peacocke, Christopher (1984), "Colour Concepts and Colour Experience", Synthese, Springer Nature, 58 (3): 365–381

[24] Foster, David H. (2003), "Does Colour Constancy Exist?", Trends in Cognitive Sciences, 7 (10): 439–443, doi:10.1016/j.tics.2003.08.002

[25] Txapartegi, E. (2017), "Hue, Brightness & Saturation in Classical Greek Chroma Terms", in Silva, Marcos, How Colours Matter to Philosophy, Synthese Library, 388, Cham: Springer, doi:10.1007/978-3-319-67398-1_2

[26] Šekrst, Kristina; Karlić, Virna (2024), "Red Onions are Clearly Purple: Cognitive Convenience in Color Naming", Communication and Culture Online, 15 (15)

[27] Hansen, Nat; Chemla, Emmanuel (2017), "Color Adjectives, Standards, and Thresholds: An Experimental Investigation", Linguistics and Philosophy, 40 (3): 1–40

[28] Decock, Lieven (2021), "Conceptual Change and Conceptual Engineering: The Case of Colour Concepts", Inquiry: An Interdisciplinary Journal of Philosophy, 64 (1-2): 168–185

[29] Krempel, Raquel (2021), "Is Color Experience Linguistically Penetrable?", Synthese, 199 (1-2): 4261–4285

[30] Berk, T.; Brownston, L.; Kaufman, A. (1982), "A New Color-Naming System for Graphics Languages", IEEE Computer Graphics and Applications, 2, IEEE, pp. 37–44

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]