Jump to content

Protektadong rona

Gikan sa Bikol Sentral na Wikipedia, an talingkas na ensiklopedya

An protektadong rona iyo an mga lokasyon na nakaresibi nin proteksyon huli sa saindang pigmimidbid na natural o kultural na importansya. An mga protektadong rona iyo idtong mga rona na kun saen an presensya nin mga tawo o an exploitation of natural resources (e.g. panggatong, non-timber forest products, tubig, ...) limitado.[1]

An terminong "protected area" kabali man an marine protected areas asin transboundary protected areas sa gabos na darakulan na kasagkoran. Poon 2016, igwang labi sa 161,000 protektadong rona minarepresentar nin haros 17 porsyento kan sukol kan ibabaw kan daga kan kinaban (dai kabali an Antarctica).[2][3][4][5][6]

Para sa mga katubigan na yaon sa nasyonal na hurisdiksyon sa labi pa sa mga panlaog na katubigan, igwang 14,688 na Marine Protected Areas (MPAs), nasasakopan an haros 10.2% kan baybayon asin marine areas asin 4.12% kan global ocean areas.[2] Sa kabaliktaran, 0.25% sana kan mga kadagatan kan kinaban na lapwas sa nasyonal na hurisdiksyon an nasasakopan kan MPAs.[2][7]

Sa dai pa nahahaloy na taon, an 30 by 30 initiative tinarget na proteksyonan an 30% kan kadagatan na teritoryo asin 30% kan dagang teritoryo sa bilog na kinaban pag-abot kan 2030; inadaptar ini kan European Union sa saiyang Biodiversity Strategy for 2030, Kampanya para sa Nature na pigbubusol an katuyohan durante kan COP15 Summit kan Convention on Biodiversity[8] and the G7.[9] In December 2022, Nations have reached an agreement with the Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework at the COP15,[10] na kabali an inisyatibong 30 by 30.[7]

Inimplementar an mga protektadong rona para sa biodiversity conservation, parating nagtatao nin habitat asin proteksyon tumang sa hunting sa mga threatened asin endangered species. Nakakatabang an proteksyon tanganing mantiniron an mga ekolohikong proseso na dai makakasalbar sa pinakanganang pagmanehar na landscapes asin seascapes.[11] An mga indigenous peoples asin mga lokal na komunidad pag minsan pigkikiritiko an pamamaagi kan fortress conservation para sa mga biyolenteng proseso na kun an mga regulasyon sa mga rona iyo an enforced.[12]

  1. ↑ Lele, Sharachchandra; Wilshusen, Peter; Brockington, Dan; Seidler, Reinmar; Bawa, Kamaljit (1 May 2010). "Beyond exclusion: alternative approaches to biodiversity conservation in the developing tropics" (in en). Current Opinion in Environmental Sustainability 2 (1): 94–100. doi:10.1016/j.cosust.2010.03.006. ISSN 1877-3435. Bibcode: 2010COES....2...94L. http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S187734351000014X.
  2. 1 2 3 "Protected Planet Report 2016" (PDF). UNEP-WCMC and IUCN. Archived from the original (PDF) on 2016-09-02. Retrieved 7 February 2020. Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  3. ↑ Soutullo, Alvaro (2010). "Extent of the Global Network of Terrestrial Protected Areas" (in en). Conservation Biology 24 (2): 362–363. doi:10.1111/j.1523-1739.2010.01465.x. ISSN 1523-1739. PMID 20491846. Bibcode: 2010ConBi..24..362..
  4. ↑ "unstats - Millennium Indicators". Archived from the original on 27 September 2017. Retrieved 28 August 2018. Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  5. ↑ Mora C, Sale P (2011). "Ongoing global biodiversity loss and the need to move beyond protected areas: A review of the technical and practical shortcoming of protected areas on land and sea". Marine Ecology Progress Series 434: 251–266. doi:10.3354/meps09214. Bibcode: 2011MEPS..434..251M. https://www.int-res.com/articles/theme/m434p251.pdf.
  6. ↑ "Protected Planet Report 2020". Protected Planet Report 2020. Retrieved 24 April 2023.
  7. 1 2 Error sa pag-cite: Imbalidong <ref> tatak; mayong teksto na ipinagtao para sa reperensiya na pinagngaranan na Paddison
  8. ↑ "Sign the 30x30 Petition Today!". Campaign for Nature. Archived from the original on 2021-11-27. Retrieved 2025-07-19.
  9. ↑ "G7 commits to end support for coal-fired power stations this year". euronews. 21 May 2021.
  10. ↑ Briggs, Helen (19 December 2022). "COP15: Nations reach 'historic' deal to protect nature" (in en-GB). BBC News. https://www.bbc.com/news/science-environment-64019324.
  11. ↑ Dudley, N. (ed.) Guidelines for Applying Protected Areas Management Categories (IUCN: Switzerland, 2008)
  12. ↑ "Decolonize Conservation". www.survivalinternational.org (in English). Survival International. Retrieved 24 June 2023.
Kinua sa "https://bcl.wikipedia.org/w/index.php?title=Protektadong_rona&oldid=292686"