Sagradong Gapo kan Hunza
| Sacred Rock of Hunza | |
|---|---|
 Saro sa mga sagradong gapo kan Hunza | |
| Kinamumugtakan | Hunza, Gilgit-Baltistan, Pakistan |
| Mga tagboan | 36°18′47″N 74°41′10″E / 36.3131816°N 74.6860350°E |
| Hiwas | Gilgit-Baltistan |
| Nabilog | Ika-1 na Milenyo AD |
| Ibinalik kan/ni | Gobyerno kan Pakistan |
| Kasadiri | Komisyoner kan mga Lugar sa Amihanan, Direktor kan Arkeolohiya, Gobyerno kan Pakistan |
  Location of Sacred Rock of Hunza in Habagatan na Asya  Sagradong Gapo kan Hunza (Pakistan)  Sagradong Gapo kan Hunza (Gilgit Baltistan) | |
An Sagradong Gapo kan Hunza o Haldeikish minabilog kan saro sa mga pinakainot na lugar nin mga petroglipiko sa kahalabaan kan suanoy na Ruta nin Seda. Ini sarong lugar nin pamana kultural sa rehiyon Gilgit-Baltistan kan norteng Pakistan. An mga inukit sa mga gapo nagpoon pa kan Ika-1 na milenyo AD.[1]
An gapo namumugtak sa alitoktok nin sarong bulod na yaon sa sirangan kan Salog Hunza. An lugar namumugtak sa mayor na Karakoram Highway (KKH), na namumugtak sa pag-ultanan kan dolohan nin Ganish asin kan Danaw nin Attabad. Kan mga nakaaging panahon, ini naaabot sa paagi nin mga tangga na gibo sa gapo asin igwa nin koleksyon nin mga pailihan sa kuweba kan mga Budista. Alagad, huli sa maringis na kamugtakan nin panahon asin pag-agi nin panahon sa mabukid na lugar na ini, dakol sa mga istaran na ini an naraot, na nawalat na sana an nagkapirang napreserbar na halimbawa.[1] An mga gapo saro sa mga mayor na atraksyon kan mga turista sa Gilgit-Baltistan, Pakistan.[2]
Kinamumugtakan
[baguhon | baguhon an source]An mga Sagradong Gapo (Haldeikish) namumugtak sa pag-ultanan kan Salog Hunza asin kan Karakorum Highway asin limang minutos na biyahe hale sa nakalista sa UNESCO nin dolohan na Ganish, harani sa banwaan nin Karimabad sa Kababan nin Hunza.[2] An gapo 180 metros an laba asin 9 metros sa saindang pinakahalangkaw na punto. Ini igwa nin apat na mayor na gapo na may duwang yugto/porsyon nin mga nakaukit asin inukit na gapo.[1] Ini madaling maabot gikan sa Karakoram Highway na nagkokonektar kan Pakistan pasiring sa Tsina sa paagi nin metal na tinampo. Ini sarong nakasuhay na gapo na orog pang nababanga sa duwang parte.
Haldeikish
[baguhon | baguhon an source]An pangaran na Haldeikish nangangahulugan na 'sarong lugar nin kadakol na lalaking Ibex', na may mga inukit na Ibex na nagkawararak sa mga gapo, sarong mensahe sa gabos na mga biyahero na an mga layas na Ibex kadakol sa lugar na ini.
An Haldeikish igwa nin rinibong mga petroglipiko sa Baktriyano, Sogdya, Kharoshti, Tibetano, Intsik asin Brahmi na isinurat kan 'dakul' na mga biyahero kan Ruta nin Seda. An mga petroglipiko na ini nagpapahiling kan manlain-lain na pagbalyo nin kultura na kaidto nag-agi sa rehiyon nin Hunza asin nakatabang sato na masabutan an kasaysayan kan bilog na rehiyon na ini poon kan enot na milenyo C.E..[1]
Mga detalye
[baguhon | baguhon an source]An Sagradong Gapo nababanga sa duwang parte, an itaas na parte asin an ibabang parte. An duwang porsyon igwa nin mga inukit na mga inskripsyon asin mga imahe gikan sa Pre-Historiko na panahon. Dati igwa nin kadakol na mga kuweba nin mga Budista kan suanoy na mga panahon na kan huri narumpag o natumba sa lawig nin panahon an nagkapira sana an napreserbar.[3]
Itaas na Porsyon
[baguhon | baguhon an source]An itaas na parte kan gapo igwa nin mga inskripsiyon na inukit sa mga tataramon na Sogdya, Kharosthi, Brahmi, Sarada asin Proto Sarada. An mga pangaran kan mga Emperador kan Imperyo nin Kushan na sinda Kanishka asin Huvishka minalataw sa mga inskripsiyon na ini. An pangaran kan Hadeng Trukha na si Ramadusa nasambit man sa mga inskripsiyon na inukit sa Iskriturang Brahmi.[2]
Ibabang Porsyon
[baguhon | baguhon an source]An ibabang parte inukit kan mga imahen kan mga Ibex. An mga ibex na ini ipinapahiling sa manlaen-laen na sitwasyon, kaiba an pag-ayam. An mga inukit igwa man nin mga diyos na May Sungay na Tawo na nagtutugtog sa mga ibex. An mga inukit kan mga Ibex sarong patunay na an ibex sarong hayop na igwa nin importansya sa kultura sa mga Buddhista siring man sa rehiyon kan suanoy na mga panahon. An saro sa mga inukit nagpapahiling man kan imahe kan sarong suanoy na Hade kan Tsina. An ibang mga inukit nagpapahiling nin sarong Tibetan na estilong Stupa.[2]
Inskripsyon na nagsasambit ki Chandragupta II
[baguhon | baguhon an source]An inskripsiyon na nagsasambit Chandragupta II kan imperyo nin Gupta nagbabasa na ''Si Chandra Sri Vikramaditya nagsakop'' na may petsa na katumbas kan 419 AD.[4] Kun si Chandra pigmidbid ki Chandragupta, minalataw na si Chandragupta nagmartsa sa Hunza. [5] An mga inskripsyon sa Sanskrit sa Sagradong Gapo nin Hunza, na isinurat sa Iskriturang Brahmi, nagsasambit kan ngaran na Chandra. An nagkapira sa mga inskripsiyon na ini nagsambit man kan pangaran na Harishena, asin sarong partikular na inskripsyon an nagsambit ki Chandra na may epithet na "Vikramaditya".
Pagpreserbar
[baguhon | baguhon an source]An Sagradong Gapo kan Hunza sarong Lugar nin Pamana Kultural kan Pakistan asin sa presente preserbadong marhay alagad igwa pa man giraray nin mga inukit na may mga inskripsyon na naapektaran huli sa paggurang. Dakul an mga kuweba nin mga Budista na narumpag sa lawig nin panahon asin dikit sana an napreserbar.[1] An Komisyoner kan mga Lugar sa Norteng Pakistan asin an Direktor kan Arkeolohiya iyo an responsable sa pagpreserbar kan lugar, parehong naghihiro sa irarom kan Gobyerno kan Pakistan. Huli sa dai pa sana nahahaloy na pagbaha sa Salog Hunza an lugar napapaatubang sa grabeng peligro sa maabot na panahon.[2]
Hilingon man
[baguhon | baguhon an source] |
An Wikimedia Commons igwa nin medya dapit sa Sacred Rock of Hunza. |
Mga Reperensya
[baguhon | baguhon an source]- 1 2 3 4 5 "HALDEIKISH, Sacred Rocks of Hunza". Hunza Bytes (in English). Retrieved 2022-05-20.
- 1 2 3 4 5 "UNESDoc (UNESCO)" (PDF). Unesdoc.unesco.org. Retrieved 2014-07-05.
- ↑ "Sacred Rocks at Hunza - Ganish, Pakistan Ganish". Lonelyplanet.com. Retrieved 13 February 2019.
- ↑ "HALDEIKISH, Sacred Rocks of Hunza". Hunza Bytes (in English). Retrieved 2020-10-20.
- ↑ R. C. Majumdar 1981, p. 56.
Bibliograpiya
[baguhon | baguhon an source]- R. C. Majumdar (1981). A Comprehensive History of India. 3, Part I: A.D. 300-985. Indian History Congress / People's Publishing House. OCLC 34008529.
- Upinder Singh (2008). A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century. Pearson Education India. ISBN 978-81-317-1677-9.
