Sekundatibong tataramon

An sekundatibong tataramon sarong tataramon na kun saen an mga resipyente kan mga ditransitibong panhiro (na nagkukua nin sarong subheto asin duwang obheto: sarong tema asin sarong resipyente o tagaako) tinatrato arog kan mga mga pasyente (mga target) kan mga monotransitibong panhiro, asin an mga tema nagkakaigwa nin magkalaen na marka. An mga sekundatibong tataramon magkakontra sa mga indirektibong tataramon, kun saen an resipyente tinatrato sa sarong espesyal na paagi.

Mantang an Ingles kadaklan bakong sarong sekundatibong tataramon, igwa nin nagkapirang halimbawa. An pangulayan na "John gave Mary the ball (Tinawan ni Juan ki Maria an bola)" naggagamit kan konstruksyon na ini, kun sain an the ball (an bola) an tema asin si Mary (Maria) an resipyente o tagaako.

An alternatibong mga pagtataga na "John presented Mary with the ball (Iprinesentar ni Juan ki Maria an bola)" esensyal na kapareho kan estruktura na makukua sa mga sekundatibong tataramon; the ball bako an direktang obheto digdi, kundi sa pundamental sarong segundaryong obheto na minarkahan kan preposisyon na with. Sa Aleman, an prefix na be- (na minsan inaagid sa aplikatibong boses]]) pwedeng gamiton tanganing liwaton an kakusugan kan mga panhiro sa kaparehong paagi: Sa John schenkte Mary den Ball, an temang Ball iyo an direktang obheto asin an resipyente Mary iyo an bakong direktang obheto (sa kasong datibo); sa John beschenkte Mary mit dem Ball, an resipyente na Mary iyo na ngunyan an direktang obheto asin an tema Ball ngunyan sarong argumentong pahilig (sarong pahilig na datibo) na minarkahan kan preposisyon na mit.

Panagaan

An klaseng tataramon na ini inapod na dechticaetiative sa sarong artikulo ni Edward L. Blansitt, Jr. (hale sa Griyego na dekh- 'kuanon, akoon' asin aitiatikḗ 'akusatibo', na may katuyuhan na magsuherir nin "tagaako-bilang-akusatibo"),^[1] alagad an terminong iyan dai nakaabot. Inapod man sindang tataramon na kontra-ergatibo o anti-ergative^[2] asin mga tatatamon na panginot na obheto o primary object.^[3]

Paggamit

An mga ditransitibong panhiro igwa nin duwang argumento apwera sa subheto: sarong tema na nag-aagi kan aksyon asin sarong resipyente o tagaako na nag-aako kan tema (hilingon an tematikong relasyon). Sa sarong sekundatibong tataramon, an pangenot na obheto na iyo an resipyente nin sarong ditransitibong panhiro, kaagimba kan bakong direktang obheto, tinatratar sa parehong paagi kan solong obheto kan sarong monotransitibong panhiro. An sekundaryong obheto na iyo an tema kan sarong ditransitibong panhiro, tinatrato nin separado.

An mga sekundatibong konstruksyon makukua sa Sulnopan na Grenlandiko , kun saen an direktang obheto kan sarong monotransitibong berbo minalataw sa absolutibong kaso:^[4]

Piita-p

Pedro-ERG.SG

takornartaq

daple.ABS.SG

toqup-paa

gadan-INT.3S/3S

'Ginadan daw ni Pedro an daple*?'

- daple iyo an ibang panaga para sa estranghero.

Sa sarong ditransitibong pangulayan, an tagaako o resipyente minalataw sa absolutibong kaso asin an tema minarkahan kan instrumental na kaso:

(Uuma)

(iyan.ERG)

Niisi

Nisi

aningaasa-nik

pirak-INSTR.PL

tuni-vaa.

tao-IND.3S/3S

'Tinawan niya nin pirak si Nisi.'

Siring man, sa Lahu, an pasyente kan sarong monotransitibong panhiro asin an resipyente kan sarong ditransitibong panhiro minarkahan nin postposisyon na thàʔ:^[5]

ŋà

1SG

thàʔ

OBJ

tâ

NEG.IMP

dɔ̂ʔ

tama/kulgan

'Dai mo ako tamaan/kulgan*.'

"Don't hit me" kan Ingles igwang duwang boot sabihon, Dai mo ko pagtamaan, o kulgan.

lìʔ

libro

chi

iyan

ŋà

1SG

thàʔ

OBJ

pîʔ

tao

'Itao mo sako an librong iyan.'

Sa mga sekundatibong tataramon na may mga konstruksiyon nin pasibo, an pasibasyon nagpapauswag kan primerong obheto pasiring sa subheto. Halimbawa, sa Swahili:^[6]

Halima

a-li-m-pa

siya-PAST-saiya-tao

zawadi

dulot

Fatuma.

Fatuma

'Nagtao nin dulot/regalo si Halima ki Fatuma.'

Fatuma

a-li-p-ew-a

siya-PAST-tao-PASS

zawadi

dulot

na

ki

Halima.

Halima

'Si Fatuma tinawan nin dulot/regalo ni Halima.'

an resipyente na Fatuma inilangkaw sa subheto asin bako an temang zawadi 'dulot/regalo'.

Mga tala

↑ Blansitt 1984.
↑ Comrie 1975, LaPolla 1992.
↑ Dryer 1986.
↑ Fortescue 1984:130, cited by Malchukov, et al. 2010.
↑ Matisoff 1973:156, cited by Dryer 1986.
↑ Vitale 1981:130, cited by Malchukov, et al. 2010.

Hilingon man

Mga toltolan

Blansitt, E.L. Jr. (1984). "Dechticaetiative and dative". In Objects, F. Plank (Ed.), 127–150. London: Academic Press.
Comrie, Bernard (1975). "Antiergative." Papers from the 11th Regional Meeting of the Chicago Linguistic Society, R. E. Grossman, L. J. San, & T. J. Vance (eds.), 112-121.
Dryer, Matthew S. (1986). "Primary objects, secondary objects, and antidative." Language 62:808-845.
Haspelmath, Martin (2013). "Ditransitive Constructions: The Verb 'Give'." In: Dryer, Matthew S. & Haspelmath, Martin (eds.) The World Atlas of Language Structures Online. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. (Available online at , Accessed on 2014-03-02.)
LaPolla, Randy (1992). "Anti-ergative Marking in Tibeto-Burman.” Linguistics of the Tibeto-Burman Area 15.1(1992):1-9.
Malchukov, Andrej & Haspelmath, Martin & Comrie, Bernard (eds.) (2010). Studies in ditransitive constructions. Berlin: De Gruyter Mouton.
Trask, R. L. (1993). A Dictionary of Grammatical Terms in Linguistics Routledge, ISBN 0-415-08628-0

[1] Blansitt 1984.

[2] Comrie 1975, LaPolla 1992.

[3] Dryer 1986.

[4] Fortescue 1984:130, cited by Malchukov, et al. 2010.

[5] Matisoff 1973:156, cited by Dryer 1986.

[6] Vitale 1981:130, cited by Malchukov, et al. 2010.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]