Sintaktikong paybot

Tipolohiya nin linggwistika
Morpolohiya
Analitiko Isolating Sintetiko Pinagsararo (pyusunal) Aglutinatibo Polisentitiko Oligosintetiko
Morposintaks
Paglilinyada Nominatibo–akusatibo Minarkahan na nominatibo Ergatibo-absolutibo Banga na ergatibo Simetrikong tingog Aktibo-estatibo Tripartito Nominatibo-absolutibo Direkta-baliktad Ditransitibo/Monotransitibo Sekundatibo Bakong direktibo Tataramon na mayong pagmamarka Tataramon na dependente an pagmamarka Duwahan an pagmamarka Pagmarka sa pamayo Mayong subheto Sintaktikong paybot Papel kan Theta
pagkakasunod-sunod kan taga
Mga tataramon na panhiro-obheto (verb-object) subheto-panhiro-obheto (SOV) panhiro–subheto–obheto (VSO) panhiro–obheto–subheto (VOS) Mga tataramon na obheto-panhiro (object-verb) subheto–obheto–panhiro (SOV) obheto–subheto–panhiro (OSV) obheto–panhiro–subheto (OVS) Pagkakasunod-sunod kan taga sa V1 Pagkakasunod-sunod kan taga sa V2 Pagkakasunod-sunod kan taga sa OS Libreng pagkakasunod-sunod kan mga taga Panuarin–pamano–panain Panain–pamano–panuarin
Leksikon
Mga panaga sa kolor Mga pamilang

An sintaktikong paybot iyo an argumento kan panhiro na kun sain an mga pangulayan "nag-iitok" sa sarong tataramon. Ini parati nangangaboot kan minasunod:

• Kun an panhiro igwa nin labi sa mayo o sero na mga argumento, an sarong argumento iyo an sintaktikong paybot.
• Kun an berbo minaoyon sa dawa saro sa mga argumento kaini, kun siring ini minaoyon sa sintaktikong paybot.
• Sa mga koordinadong proposisyon, sa mga tataramon kun sain an sarong argumento pwedeng bayaan, an hinale na argumento iyo an sintaktikong paybot.

An inot na duwang karakteristiko igwa nin koneksyon sa simpleng morposintaks, asin gikan sa mga ini, malinaw na an sintaktikong paybot sa Ingles (asin kadaklan na ibang mga tataramon na Europeo) inaapod na subheto. An sarong panhiro sa Ingles dai pwedeng kulang nin subheto (dawa sa imperatibong kabootan, an subheto ipinapahiling na "ika" asin bakong malinaw o dai tinukdo) asin dai pwedeng magkaigwa sana nin direktang obheto asin mayong subheto; asin (sa ngunyan na kapanahunan, asin para sa panhiro na magin) ini minaoyon nin parsyal sa subheto.

An ikatolong punto maninigong paliwanagan. Isipon an minasunod na pangulayan:

Halimbawa sa Ingles:

I shot the deer and killed it (Binadil ko an usa asin ginadan ko ini.)

Igwa nin duwang pinagsararong proposisyon, asin an ikaduwang proposisyon kulang nin malinaw na subject, alagad nin huli ta an subheto iyo an sintaktikong paybot, an ikaduwang proposisyon pig-aasumir na igwa nin parehong subheto kan inot. Dai magigibo ini nin saro sa sarong direktang obheto (sa Ingles). An resulta magigin bakong gramatika o magkakaigwa nin ibang kabootan:

*I shot the deer and I killed (Binadil ko an usa asin nagadan ko).

Mga tataramon na nominatibo-akusatibo

An sintaks na pivot sarong tampok kan pagkakalinyada nin morposintaktiko kan tataramon. Sa mga tataramon na nominatibo-akusatibo, an sintaktikong paybot iyo an inaapod na "subheto" (an argumento na minarkahan kan nominatibong kaso). Sa mga tataramon na ergatibo-absolutibo, an sintaktikong paybot pwedeng iyo an argumento na minarkahan kan absolutibong kaso alagad bako pirming arog kaiyan nin huli ta an mga tataramon na ergatibo parati bakong "puro" asin nagpapahiling nin pinaghalo-halong gawi (pwede sindang magkaigwa nin ergatibong morpolohiya asin akusatibong sintaks).

Mga pasibong tingog na tataramon

An mga tataramon na may pasibo na konstruksyon nin tingog pwedeng maggamit kaini tanganing tugutan an panginot na sintaktikong paybot na ibalyo an semantikong papel kaini (gikan sa ahente pasiring sa pasyente) sa sarong koordinadong proposisyon:

Nagtrabaho siya nin maigot asin tinawan nin premyo.

Bibliograpiya

• Anderson, Stephen. (1976). On the notion of subject in ergative languages. In C. Li. (Ed.), Subject and topic (pp. 1–24). New York: Academic Press.
• Dixon, R. M. W. (1994). Ergativity. Cambridge University Press.
• Foley, William; & Van Valin, Robert. (1984). Functional syntax and universal grammar. Cambridge University Press.
• Plank, Frans. (Ed.). (1979). Ergativity: Towards a theory of grammatical relations. London: Academic Press.