Jump to content

Suyab

Gikan sa Bikol Sentral na Wikipedia, an talingkas na ensiklopedya
Suyab
Suyab is located in Kirgistan
Suyab
Pinapahiling sa Kirgistan
Suyab is located in Sulnopan asin Katahawan na Asya
Suyab
Suyab (Sulnopan asin Katahawan na Asya)
Alternatibong  pangaranOrdukent
KinamumugtakanRehiyon nin Chüy, Kirgistan
Tagboan42°48′18.8″N 75°11′59.6″E / 42.805222°N 75.199889°E / 42.805222; 75.199889Tagboan: 42°48′18.8″N 75°11′59.6″E / 42.805222°N 75.199889°E / 42.805222; 75.199889
TipoIniirukan
Kasaysayan
ItinugdasIka-5-6ng siglo
InabandonaIka-11ng siglo
Mga tala nin sityo
KundisyonSa kagabaan

An Suyab (Persian: سوی آب; tradisyunal na Intsik: 碎葉; pinasimpleng Intsik: 碎叶; pinyin: Suìyè; Wade–Giles: Sui4-yeh4 Tahaw na Intsik: /suʌiH jiᴇp̚/), midbid man sa apod na Ordukent (sa ngunyan na aldaw iyo ini an Ak-Beshim), sarong suanoy na syudad sa Dalan nin Seda na namumugtak sa mga 50 km (31 mi) sa sirangan kan Bishkek, asin 8 km (5.0 mi) sa sulnopan na habagatan-sulnopan poon sa Tokmok, sa kababan na salog nin Chu, Kirgistan sa ngunyan na panahon. An mga kagabaan kan siyudad na ini, kaiba an iba pang mga lugar na akeolohiko na may koneksyon sa Silk Road, nakaukit kan 2014 bilang parte kan Silk Roads: an Routes Network kan Chang'an-Tianshan Corridor UNESCO World Heritage Site.[1]

An pag-erok kan mga Sogdian na mga negosyante nagbutwa sa gilid kan Dalan nin Seda kan ika-5 o ika-6 na siglo. An pangaran kan syudad naggigikan sa Salog Suyab,[2] na an ginikanan iyo an Iranyo (sa Persyano: suy boot sabihon "pasiring"+ ab para sa "tubig", "mga salog")[3] Ini inot na naitala kan peregrinong Intsik na si Xuanzang na nagbiyahe sa lugar kan 629:[4][5]

Nagbibiyahe nin 500 li pasiring sa amihanan-sulnupan kan Dakulang Danaw nin Qing, nakaabot kami sa siyudad kan Salog Suye. An siyudad igwa nin 6 o 7 li sa sirkito; an manlain-lain na Hu ("barbaro") na mga negosyante digdi hale sa mga nakapalibot na nasyon nagtitiripon asin nag-eerok. An daga paborable para sa pulang millet asin para sa ubas; an kakahuyan bakong mahibog, an klima mahangin asin malipot; an mga tawo nagsusulot nin mga gubing na gibo sa lana. Pagbiyahe hale sa Suye pasiring sa sulnupan, igwa nin dakulang bilang nin mga napapasuway na banwaan; sa lambang saro igwa nin sarong hepe; an mga ini dai nagsasarig sa lambang saro, kundi an gabos nasa irarom kan Tujue.

An Suyab iyo an kabisera kan Sulnopan na Turkikong Kaganato kan panahon ni Tong Yabghu Qaghan.[6] An kagan igwa man nin kabisera sa tig-init sa Navekat harani sa mga burabod sa amihanan kan Tashkent sa Kababan nin Talas.[7] Igwa nin sarong klase nin simbiosis, na an mga Sogdiano an responsable sa ekonomikong prosperidad asin an Göktürks an namamayo sa seguridad militar kan syudad.

Kasunod kan pagbagsak kan kaganato, an Suyab nasupsop sa dinastiyang Tang asin sarong abansada militar sa pagtanga kan 648 asin 719. Sarong kuta kan Tsina an itinogdok duman kan 679, asin an Budismo nag-uswag. Susog sa nagkapirang istorya, an dakulang pararawitdawit na si Li Bai namundag sa Suyab.[8] An Intsik na biyahero na si Du Huan, na nagbisita sa Suyab kan 751, nakakua sa tahaw kan mga kagabaan nin sarong nagpupunsyunar pa man giraray na monasteryo nin Budismo, kun sain si Prinsesa Jiaohe, aking babae ni Ashina Huaidao, dati nag-iirok.[9][10]

An Suyab saro sa Apat na Garrison kan Protektoradong Anxi sagkod 719, kan ini itinao sa Suluk kan Türgesh, na ninombrahan kan korte kan Tang bilang an "Maimbod asin Masunudin na Qaghan".[2][11] Pagkatapos kan paggadan ki Suluk kan 738, an banwaan tulos na sinakop giraray kan mga pwersa kan Intsik na Tang, kaiba an Talas.[12] An kuta estratehikong mahalaga sa panahon kan mga gera sa pag-ultanan kan dinastiyang Tang asin kan Imperyo nin Tibet. Kan 766, an siyudad buminagsak sa sarong namamayo na Karluk, na nakipag-alyansa sa nagpopoon pa sanang Kaganato nin Uyghur.

Sa suminunod na kasaysayan kan Suyab igwa nin kadikit na rekord, orog na pagkatapos na an mga Intsik nag-ebakwar kan Apat na Garrison kan 787. Si David Nicolle nagsasabi na an Suyab nagtao nin 80,000 na mga parapakilaban para sa hukbo kan Karluk asin na ini pinamamahalaan nin sarong tawo na midbid bilang "Hade nin mga Bagonitan".[13] An Hudud al-Alam, na natapos kan 983, naglilista kan Suyab bilang sarong siyudad na may 20,000 na nag-eerok. Pigtutubodan na ini sinalidahan kannBalasagun kan amay na ika-11 siglo asin binayaan dai nahaloy pakatapos kaini.

An lugar sa palibot kan Suyab sa halipot na panahon nagbalik sa Tsina sa irarom kan Dinastiyang Qing kan ika-18 siglo, alagad itinao sa Imperyo kan Rusya sa Tratado nin Tarbagatai kan 1864, kaiba an Danaw Balkhash. Ini nagin parte kan Oblast nin Semirechye kan Imperyo nin Rusya; pagkatapos kan pagtapos kan nasyonal na delimitasyon sa Sobyet Sentral na Asya kan 1936, si Suyab ibinugtak sa Sosyalistang Republika nin Sobyet kan Kirgis.[14][15]

Arkeolohikong lugar

[baguhon | baguhon an source]

Kan ika-19 siglo an mga kagabaan sa Ak-Beshim salang pigmidbid sa Balasagun, an kabisera kan mga Kara-Khitan. Si Vasily Bartold, na nagbisita sa lugar kan 1893–1894, nagtao man kan saiyang suporta sa pagmidbid na ini.[16] Dawa ngani an mga pagkotkot nagpoon kan 1938, kan mga taon 1950 sana nadeterminaran na an lugar binayaan na kan ika-11 siglo asin kun kaya bako nang Balasagun, na nag-uswag sagkod kan ika-14 siglo.[17]

An arkeolohikong lugar kan Suyab minasakop nin mga 30 ektarya. Bilang patotoo sa manlain-lain asin buhay na kultura kan Suyab, an lugar minasakop nin mga tada kan mga kuta kan Tsina, mga simbahan na Kristiyanong Nestoryano, mga osuaryo kan Zoroastryano, asin mga Turkikong balbal. An lugar partikularmenteng mayaman sa mga nakua kan mga estatuwa asin stelae ni Buddha.[18] Apwera sa nagkapirang templo nin Budista, igwa nin sarong Nestoryano na simbahan asin sementeryo poon pa kan ika-7 siglo, asin posibleng igwa man nin ika-10 siglong monasteryo na may mga fresco asin inskripsyon sa Sogdyano asin mga surat Uyghur.[19]

Hilingon man

[baguhon | baguhon an source]

Mga toltolan

[baguhon | baguhon an source]

Mga pagsambit

[baguhon | baguhon an source]
  1. ↑ "Silk Roads: the Routes Network of Chang'an-Tianshan Corridor". UNESCO World Heritage Centre. United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organization. Retrieved 17 Apr 2021.
  2. 1 2 Xue (1998), p. 136-140, 212-215.
  3. ↑ Plantilya:Usurped
  4. ↑ Ji (1985), p. 25.
  5. ↑ Ye. I. Lubo-Lesnichenko. Svedeniya kitaiskikh pismennykh istochnikov o Suyabe (Gorodishche Ak-Beshim). [Information of Chinese Written Sources about Suyab (Ak-Beshim)]. // Suyab Ak-Beshim. St. Petersburg, 2002. Pages 115-127.
  6. ↑ Great Soviet Encyclopaedia, 3rd ed. Article "Turkic Khaganate".
  7. ↑ Xue (1992), p. 284-285
  8. ↑ Zhongguo fu li hui, Chung-kuo fu li hui. China Reconstructs. China Welfare Institute, 1989. Page 58.
  9. ↑ Forte A. An Ancient Chinese Monastery Excavated in Kirgizia // Central Asiatic Journal, 1994. Volume 38. No. 1. Pages 41-57.
  10. ↑ Cui (2005), p. 244-246
  11. ↑ Zongzheng, Xue (1992), p. 596-597, 669
  12. ↑ Zongzheng, Xue (1992), p. 686
  13. ↑ Nicolle (1990), p. 32.
  14. ↑ "葛剑雄：唐朝是中亚竞争的失败者(图)". ifeng.com. Retrieved 3 April 2020.
  15. ↑ "1864年《勘分西北界约记》，失去44万平方公里，含此五大旅游胜地". 30 January 2020. Retrieved 3 April 2020.
  16. ↑ Бартольд В.В. Отчет о поездке в Среднюю Азию с археологической целью ("report on an archaeological campaign in Central Asia"), collected writings, vol. 4
  17. ↑ Г.Л. Семенов. Ак-Бешим и города Семиречья. // Проблемы политогенза кыргызской государственности. ("Ak-Beshi and the cities of Semirechya - problems of politogenesis in the Kyrgyz statehood") – Бишкек: АРХИ, 2003. – с. 218-222.
  18. ↑ Горячева В.Д., Перегудова С.Я. Буддийские памятники Киргизии ("Buddhist monuments of Kyrgyzstan"), pp. 187-188.
  19. ↑ Kyzlasov L.R. Arkheologicheskie issledovaniya na gorodishche Ak-Beshim v 1953-54 gg. [Archaeological Exploration of Ak-Beshim in 1953-54.]. // Proceedings of the Kama Archaeological Expedition. Vol. 2. Moscow, 1959. Pages 231-233.
    Semyonov G.I. Monastyrskoe vino Semirechya [The Wine of Semirechye Monasteries]. // Hermitage Readings in Memory of Boris Piotrovsky. St. Petersburg, 1999. Pages 70-74.

Mga pinagkuanan

[baguhon | baguhon an source]
  • Cui, Mingde (2005). The History of Chinese Heqin. Beijing: People's Press. ISBN 7-01-004828-2.
  • Nicolle, David (1990). Attila and the Nomad Hordes. Osprey Publishing. ISBN 0-85045-996-6.
  • Ji, Xianlin(1985). Journey to the West in the Great Tang Dynasty. Xi'an: Shaanxi People's Press.
  • Xue, Zongzheng (1998). Anxi and Beiting Protectorates: A Research on Frontier Policy in Tang Dynasty's Western Boundary. Harbin: Heilongjiang Education Press. ISBN 7-5316-2857-0.
  • Xue, Zongzheng (1992). A History of Turks. Beijing: Chinese Social Sciences Press. ISBN 7-5004-0432-8.

Mga panluwas na takod

[baguhon | baguhon an source]
Kinua sa "https://bcl.wikipedia.org/w/index.php?title=Suyab&oldid=298382"