Jump to content

Tataramon na Holikachuk

Gikan sa Bikol Sentral na Wikipedia, an talingkas na ensiklopedya
Holikachuk
Doogh Qinag
Subo saEstados Unidos
RehiyonAlaska (ibabang Salog Yukon, Salog Innoko)
SubongHolikachuk
Puho'2012, sa pagkagadan ni Wilson Deacon[1] o 2023 sa pagkagadan ni Mary Deacon[2][3]
Latin (alpabeto nin Amihanan na Athabaskan)
Opisyal na kamugtakan
Opisyal na tataramon sa
 Alaska[4]
Mga kodigo nin tataramon
ISO 639-3hoi
Glotologoholi1241
ELPHolikachuk

An Holikachuk (sadiring ngaran: Doogh Qinag[5]) sarong dai pa sana nahahaloy na napuho na tataramon na Athabaskan na dating pigtataram sa dolohan nin Holikachuk (Hiyeghelinhdi) sa Salog Innoko sa katahawan na Alaska. Kan 1962, an mga residente kan Holikachuk nagbalyo sa Grayling sa ibabang parte kan Salog Yukon. An Holikachuk nasa tahaw kan mga tataramon na Deg Xinag asin Koyukon, na sa lingguwistika mas harani sa tataramon na Koyukon alagad sa sosyedad mas harani sa Deg Xinag, na iyo an nakaimpluwensya kaini. Dawa ngani ini pigmidbid kan mga iskolar bilang sarong laen na tataramon kan mga taon 1840 pa sana, ini depinitibong nabisto sana kan mga taon 1970.[6] Sa mga 180 katawong Holikachuk, mga 5 sana an nagtataram kan tataramon kan 2007.[7] Kan Marso 2012, an huring buhay na matalinong parataram kan Holikachuk nagadan sa Alaska.[3]

Si James Kari nagtipon nin sarong halipot na diksyunaryo kan Holikachuk kan 1978, alagad an Holikachuk nagdadanay na saro sa mga pinakadikit na dokumentadong mga tataramon na Subo sa Alaska.[8]

Palatanugan

[baguhon | baguhon an source]

Mga katanog

[baguhon | baguhon an source]
Mga katanog kan Holikachuk[8][9]
Labial Dental Alveolar Palatal Velar Uvular Glottal
plain sibilant lateral
Plosive/
Affricate
plain [[|tθ]] ddh [[|t]] d [[|ts]] dz [[|tɬ]] dl [[|k]] g [[|q]] G [[|ʔ]] ʼ
aspirated [[|tθʰ]] tth [[|tʰ]] t [[|tsʰ]] ts [[|tɬʰ]] [[|kʰ]] k [[|qʰ]] q
ejective [[|tθʼ]] tthʼ [[|tʼ]] [[|tsʼ]] tsʼ [[|tɬʼ]] tłʼ [[|kʼ]] [[|qʼ]]
Fricative voiceless [[|θ]] th [[|s]] s [[|ɬ]] ł [[|χ]] x [[|h]] h
voiced [[|ð]] dh [[|z]] z [[|ɮ]] l [[|ʁ]] gh
Sonorant voiced [[|m]] m [[|n]] n [[|j]] y [[|ŋ]] ng
voiceless [[|n̥]] nh [[|j̊]] yh [[|ŋ̊]] ngh

Mga patanog

[baguhon | baguhon an source]
Mga patanog kan Holikachuk[8][9]
Front Central Back
Near-close [[|ɪ]] i [[|ʊ]] u
Close-mid [[|eː]] e [[|oː]] oo
Open-mid [[|ɔː]] o
Open [[|aː]] a

Ortograpiya

[baguhon | baguhon an source]
Alpabetong Holikachuk[10]
A a D d Ddh ddh Dh dh Dl dl Dz dz E e G g
Gg gg Gh gh H h I i K k K' k' L l Ł ł
M m N n ng nh O o Oo oo Q q Q' q'
S s T t T' t' Th th Tl tl Tl' tl' Ts ts Ts' ts'
Tth tth Tth' tth' U u X x Y y yh Z z '

Pirang mga taga sa Holikachuk:[11]

  • łoogg sira
  • łoogg dood mininh iligh Nobyembre (sa literal: 'bulan na minaabot [naglalangoy] an mga igat o eel'.)
  • giggootth timbangan
  • q’oon’ mga sugok kan sira
  • nathdlod Sorbetes sa Indya

Mga toltolan

[baguhon | baguhon an source]
  1. "Alaska Native Language Loses Last Fluent Speaker - Indian Country Media Network". indiancountrymedianetwork.com (in English). Archived from the original on 8 June 2017. Retrieved 2017-05-23. Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  2. "Expanded Holikachuk Course Now Available for Language Learners". 4 May 2021. Archived from the original on 17 April 2025. Retrieved 9 December 2025.
  3. 1 2 ICTMN Staff. "Alaska Native Language Loses Last Fluent Speaker." Indian Country Today Media Network. 18 Apr. 2012. Web. 19 Apr. 2012. Archived 2012-04-22 at the Wayback Machine.
  4. Chappell, Bill (21 April 2014). "Alaska OKs Bill Making Native Languages Official". NPR. https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2014/04/21/305688602/alaska-oks-bill-making-native-languages-official.
  5. Beth R. Leonard (2007), Deg Xinag oral traditions: reconnecting indigenous language and education through traditional narratives, a thesis presented to the Faculty of the University of Alaska Fairbanks, May 2007
  6. Krauss, Michael E. 1973. Na-Dene. Linguistics in North America, ed. by T.A. Sebeok, 903-78. (Current Trends in Linguistics 10). The Hague: Mouton.
  7. Krauss, Michael E. 2007. Native languages of Alaska. In: The Vanishing Voices of the Pacific Rim, ed. by Osahito Miyaoko, Osamu Sakiyama, and Michael E. Krauss. Oxford: Oxford University Press
  8. 1 2 3 Kari, James. 1978.Holikachuk Noun Dictionary (Preliminary). Fairbanks: Alaska Native Language Center. ERIC ED172528
  9. 1 2 Krauss, Michael E. (2005). Recognizing Holikachuk as a distinct language: a history 1834-1981. ANLC.
  10. Holikachuk Alphabet (PDF). Iditarod Area School District, prepared by Alaska Native Language Center. September 1984.
  11. "Technical report" (PDF). state.ak.us. Retrieved 8 June 2023.

Mga panluwas na takod

[baguhon | baguhon an source]

Plantilya:Mga tataramon na Athabaskan Plantilya:Mga tataramon kan Alaska