Tataramon na Jaikó
| Jaikó | |
|---|---|
| Jeicó, Geicó | |
| Subo sa | Brasil |
| Rehiyon | Jaicós, habagatan-subangan na Piauí |
| Subo | Jaikó |
| Puho' | ika-19 siglo |
Makro-Jê
| |
| Mga kodigo nin tataramon | |
| ISO 639-3 | None (mis) |
| Glotologo | geic1236 |
An Jaikó (Jeicó, Jeikó, Yeico, Geico, Eyco, Zyeikó) sarong napuho nang tataramon kan habagatan-subangan na Piauí, Brasil, namidbid sana gikan sa sarong lista nin mga taga kan 1867 na may pakiaram kan mga kataraid na tataramon. Pigkokonsidera ining sarong Tataramon na Makro-Jê, alagad bako pirming yaon sa tataramon na Jê.
Klasipikasyon
[baguhon | baguhon an source]Basado sa 67-taga na lista kan ika-19 siglo ni von Martius (1867, v. 2, p. 143),[1] minalataw na ini sarong tataramon na Jê.
Alagad, si Ramirez et al. (2015: 260–261) nagdududa sa pagkaeksakto kan listahan ni von Martius, asin nagsasabi na an listahan nin mga taga pwedeng talagang binilog nin mahiwas na pinaghalo-halong mga tataramon na pigtataram sa Piauí, kabali an gikan sa Pimenteira (Cariban) asin Masakará (Kamakã).[2] Dawa siring, si Nikulin (2020) nakanompong pa man giraray nin nakakakumbinsir na ebidensya na an Jaikó sarong tataramon na Makro-Jê, alagad dai ini pigkokonsiderar na yaon sa laog kan sanga nin tataramon na Jê. Dai mababa sa 13 taga gikan sa lista nin mga taga ni Martius an kabali sa sarong tataramon na Makro-Jê.[3]
Si Loukotka (1968) naglista nin nagkapirang iba pang mga tataramon, gabos na dai napatunayan, na pigtataram daa sa mga estadong Piauí asin Pernambuco asin may relasyon sa Jaikó.[4]
- Subangan na Timbirá – kaidto pigtataram sa estado nin Piauí sa tahaw kan mga Salog Itaim asin Parnaíba.
- Aruá – dati pigtataram sa estado nin Piauí sa pag-ultanan kan mga Salog Itaim asin Jaguariba.
- Pontá – kaidto pigtataram sa sarong isla sa Salog São Francisco harani sa siyudad nin Quebrobó, estado nin Pernambuco; Portuges an pigtataram ngunyan.
Heograpikong pagkakaheras
[baguhon | baguhon an source]An Jaikó pigtataram sa palibot kan aldeia (dolohan) kan Cajueiro, na namumugtak sa kun ano an ngunyan na habagatan-subangan na estado nin Piauí. An pangaran kinua sa banwaan nin Jaicós, na namumugtak sa teritoryo kan mga tawong Jaikó sa palibot kan Salog Canindé asin Salog Gurgueia.[3]
Bokabularyo
[baguhon | baguhon an source]An bilog na listahan nin mga tataramon na Geicó gikan sa von Martius (1867),[1] na may parehong orihinal na mga gloss sa Latin asin mga itrinadusir na gloss sa Ingles dangan sa Bikol Sentral, pigreprodusir sa ibaba.
| Glosa sa Latin (orihinal) | Glosa sa Ingles (palis-taga) | Geicó | Bikol Sentral (palis-taga) |
|---|---|---|---|
| aethiopissa | black woman | tacayo | itom na babaye |
| asso, are | roast | tiloschung | maglandag, mag-ihaw |
| audio, ire | hear | uschiegkó | dangog |
| auris | ear | aischeroh | talinga |
| avunculus | uncle | iquaté | mako-ama, amang saro, angkol |
| brachium | arm | aepang | takyag |
| brevis, e | short | nohtutudäng | halipot |
| calidus, a, um | hot | ijahú | mainit |
| capillus | hair | grangsché | buhok |
| caput | head | grangblá | payo |
| coelum | sky | maecó | langitnon |
| collum | neck | aepurgó | liog |
| costa | rib | aemantaelä | gusok |
| dens | tooth | ayanté | ngipon |
| diabolus | devil | pocklaeschü aqälé | demonyo, diablo |
| dies | day | tipiaco | aldaw |
| digitus | finger | aenaenongklang | muro |
| domus | house | y(l)rouró | harong |
| dormio, ire | sleep | uhliong | turog |
| edo, ere | eat | tiqua | kakan, kaon |
| femur | thigh | aecroh | hita |
| filia | daughter | scharrepiú | aking babaye |
| filius | son | scharrété | aking lalaki |
| foedus, a, um | treaty | nohmĕlĕniheh | tratado |
| folium | leaf | arandische | dahon |
| frigidus a, um | cold | ohntü(hl) | lipot |
| homo albus | white man | tipiaeung | |
| homo niger | black man | tickah | itom na lalaki |
| ignis | fire | ping | kalayo |
| juvenis | young | oopáung | hagbayon, huben |
| lavo, are | wash | namblú | hanaw |
| lingua | tongue | aenettá | dila |
| longus, a, um | long | nohriähniheng | laba |
| luna | moon | paang | bulan |
| macer, a, um | thin (person) | nohnpütü(hl) | maniwang |
| mamma | breast | aejussi | suso |
| manus | hand | aenaenong | kamot |
| mater | mother | ná | ina |
| membr. vir. | man, male | aereng | lalaki |
| membr. mul. | woman, female | aeoaénū | babaye |
| morior | die | nong(e)roh | gadan |
| nasus | nose | aenecopiöh | dungo |
| nox | night | coco | banggi |
| occido | fall | tiuing | hulog |
| oculus | eye | alepuh | mata |
| os, oris | mouth | aingko | nguso |
| paler | stick | já | malungsi |
| patera cucurbitina | gourd bowl | ae(e)rû | mangko nin kalabasa |
| pectus | breast | aejussi | daghan |
| pes | foot | aepähno | bitis |
| pinguis, e | fat (adj.) | nohtŏnĭheh | mataba |
| puella | girl | juckqué | daragita, aking babaye |
| pulcher, a, um | beautiful | nohr(l)äniheh | magayon |
| ramus | branch | arandische | sanga |
| semiaethiops (mulatto) | mulatto | mandattú | mulato |
| sol | sun | chügkrá | saldang, aldaw |
| soror | sister | nempiaepiú | tugang na babaye |
| stella | star | bräcklüh | bituon |
| sylva | forest | oütü | kadlagan |
| tabacum | tobacco | pâeih | tabako |
| terra | earth | chgkü | kinaban |
| trulla | ladle | cărá | kutsara |
| venter | belly | aepu | tulak |
| ventus | wind | ongkthü | duros, paros |
| video, ere | see | u(l)epú | hiling, tanaw |
| umbilicus | navel | aequakrüng | pusod |
| unguis | fingernail | aenaenongsiaé | kuko |
Mga toltolan
[baguhon | baguhon an source]- 1 2 von Martius, Carl Friedrich Philip. 1867. Wörtersammlung Brasilianischer Sprachen. (Beiträge zur Ethnographie und Sprachenkunde Amerikas zumal Brasiliens, II.) Leipzig: Friedrich Fleischer. Plantilya:PD-notice
- ↑ Ramirez, H., Vegini, V., & França, M. C. V. de. (2015). Koropó, puri, kamakã e outras línguas do Leste Brasileiro. LIAMES: Línguas Indígenas Americanas, 15(2), 223 - 277. doi:10.20396/liames.v15i2.8642302
- 1 2 Nikulin, Andrey. 2020. Proto-Macro-Jê: um estudo reconstrutivo. Doctoral dissertation, University of Brasília.
- ↑ Loukotka, Čestmír (1968). Classification of South American Indian languages
. Los Angeles: UCLA Latin American Center.
Plantilya:Mga tataramon na Makro-Jê Plantilya:Mga tataramon kan Habagatan na Amerika