Taxonomiya (bayolohiya)

An taksonomiya (gikan sa Griyego: taxis = "areglo" asin nomia = "paagi") iyo an sanga kan siyensya na nagtutukar kan paglaladawan, pagmidbid, pagngaran, asin pagklasipikar kan mga organismo (mga tinanom, hayop, asin mikroorganismo) base sa saindang komun na karakteristiko. Iyan an sistema nin paggrupo nin nabubuhay na mga bagay sono sa saindang natural na relasyon sa lambang saro.

1. Katuyuhan kan Taksonomiya Klasipikasyon: Pag-areglo kan mga organismo sa mga grupo (taxa) poon sa pinakamahiwas sagkod sa pinakaespesipiko. Nomenklatura: Pagtao nin pangaran sa mga organismo (parati sarong siyentipikong pangaran). Pagmidbid: Pagmidbid kan mga bagong klase asin pagdeterminar kun saen sinda kabali.

An sabi sa pahina kan Britannica, an taksonomiya, sa mahiwas na kahulugan an siyensya nin klasipikasyon, alagad mas estrikto an klasipikasyon kan mga nabubuhay asin napuho nang mga organismo—i.e., biolohikong klasipikasyon. An termino kinua sa Griyegong taxi (“areglo”) asin nomos (“ley”). An taksonomiya iyo, kun siring, an metodolohiya asin mga prinsipyo kan sistematikong botaniya asin zoolohiya asin nagbubugtak nin mga areglo kan mga klase nin tinanom asin hayop sa mga hirarkiya kan mga superyor asin subordinadong grupo. Sa mga biologo an sistemang Linnaean nin binomial na nomenklatura, na ginibo kan naturalistang Sueco na si Carolus Linnaeus kan mga taon 1750, inaako sa bilog na kinaban.

Sa popular, an mga klasipikasyon kan mga nabubuhay na organismo minalataw susog sa pangangaipo asin parati hababaw sana. An mga terminong Anglo-Saxon arog kan ulod asin sira ginamit sa pagsambit, sunod-sunod, sa arin man na nagkakamang na bagay—halas, ulod, parasito sa bituka, o dragon—asin sa arin man na bagay na naglalangoy o nabubuhay sa tubig. Dawa ngani an terminong sira komun sa mga pangaran na shellfish, crayfish, asin starfish, igwa nin mas dakul na pagkakaiba sa anatomiya kan sarong shellfish asin sarong starfish kisa sa pag-ultanan kan sarong tulang na sira asin sarong tawo. An mga pangaran sa bernakular magkakalaenlaen na gayo. An Amerikanong robin (Turdus migratorius), halimbawa, bakong an Ingles na robin (Erithacus rubecula), asin an abo sa bukid (Sorbus) igwa sana nin hababaw na pagkakaagid sa sarong tunay na abo.