Jump to content

Yotsugana

Gikan sa Bikol Sentral na Wikipedia, an talingkas na ensiklopedya
An manlaen-laen na rehiyon nagpapamidbid nin manlaen-laen na grupo nin mga tanog. Gamit an Rinomanong Nihon-shiki:      1 tanog (zi = di = zu = du)      2 tanog (zi = dizu = du)      3 tanog (zi = dizudu)      4 tanog (zidizudu)

An Yotsugana (四つ仮名; literal na "apat na kana") iyo an mga set kan apat na espesipikong kana, , , , (sa sistemang Rinomanong Nihon-shiki: zi, di, zu, du), ginagamit sa sistema nin pagsurat na Hapon. Sinda sa kasaysayan nagrerepresentar nin apat na magkalain na tingog na morae (mga silaba) sa tataramon na Hapon. Alagad, an kadaklan na mga diyalekto, arog kan mga parataram kan Panusugan na Hapob, nag-agi nin mga pagsararo asin ngunyan nagsasayod nin duwang tanog.

Makabagong gamit sa tanog sa iba-ibang diyalekto

[baguhon | baguhon an source]

Kadaklan kan mga diyalekto sa harayong amihanan (mga diyalekto nin Tōhoku asin Hokkaidō) asin mga diyalekto sa harayong habagatan (urog na an Okinawa na Hapon) asin an mga tataramon na Ryukyuan (an iba pang mga tataramon na Hapon) kadaklan pinagsararo man an apat na tanog sa sarong tanog. Alagad, an nagkapirang diyalekto, urog na sa palibot kan Shikoku asin Kyushu sa habagatab-sulnopan, nagpapamidbid pa man giraray nin tolo o dawa gabos na apat na tanog.

Sa ngunyan na diyalektong Tokyo, an susugan kan makabagong panusugan na tataramon, siring man sa mahiwas na pigtataram na diyalektong Kansai, duwang tanog sana an naiiba, siring sa pigrerepresentar sa sistemang romanisasyon kan Hepburn (ji, ji, zu, zu) asin Kunrei (zi, zi, zu, zu), zu).

Makabagong paggamit kan kana

[baguhon | baguhon an source]

An mga pagkakaiba sa pagbiaba kan apat na kana nagdanay sagkod sa kabangaan kan ika-20 siglo, haloy na pagkatapos kan pagsararo kan manlain-lain na tanog na saindang pigrerepresentar. Duwang magkalain na morae an natatada sa kadaklan na diyalekto kan kadagaan, arog kan sa Tokyo.

Dai nahaloy pakatapos kan Ikaduwang Gubat Pankinaban, an pagkakaiba sa tanga kan ortograpiya asin pagsasayod kan kana pinagmarhay bilang parte kan sarong pankagabsan na reporma sa ortograpiya, an Gendai Kanazukai, o modernong ortograpiyang kana. Sa irarom kan bagong mga susundon sa ortograpiya, an duwang kana sana na (zi/ji) asin (zu) an gagamiton, na may duwang pambihirang eksepsyon:

  1. Kun an sarong taga nagpapahiling nin sunod-sunod na pagboses, o rendaku, bilang resulta nin pagkompuesto, an ikaduwang morpema na kun dai nagpopoon sa kana na tu o ti sa isolasyon kan (神無月 かんなづき kannaduki/kannazuki para sa kun sain an sa isolasyon, nasusurat sa つき tuki/tsuki).
  2. Kun an kana na tu/tsu o ti/chi inuutro asin pigboses sa sarong taga na ( 続く つづく tuduku/tsuzuku).

An eksepsyon itinogot para sa mga rehiyon na nagsasayod kan apat na kana bilang tolo o apat na lain-lain na tanog. Pagkatapos kan 1986 na pag-update sa Gendai Kanazukai, an eksepsyon sinalidahan nin sarong pahayag na an pinagsararong pagbiaba iyo an inot na gagamiton, alagad an mga pagbiaba na tama sa etimolohiya tutugutan pa man giraray.

Mga makabagong rehiyonal na mga baryant

[baguhon | baguhon an source]

An minasunod na taytayan nagpapahiling kan nagkapira sa mga pagkakaiba sa mga karakter na yotsugana na ipinapahayag sa mga rehiyonal na diyalekto sa bilog na Hapon:

Mga baryant di zi du zu
Panusugan na Hapon[d͡ʑi] ~ [ʑi][d͡zɯᵝ] ~ [zɯᵝ]
Amihanan na Tohoku, Izumo[1][d͡ʑi]
Habagatan na Tohoku[d͡zɯᵝ]
Kōchi (Hata, Tosa)[1][di] ~ [dᶻi][ʑi][dɯᵝ] ~ [dᶻɯᵝ][zɯᵝ]
Kagoshima[d͡ʑi][ʑi][d͡zɯᵝ][zɯᵝ]
Okinawa[d͡ʑi]

Mga toltolan

[baguhon | baguhon an source]
  1. 1 2 Van de Weijer, Jeroen; Nanjo, Kensuke; Nishihara, Tetsuo (2005). Voicing in Japanese. Walter de Gruyter. p. 150. ISBN 9783110197686.

Plantilya:Romanisasyon kan Hapon ] ]