Bagyong Yolanda

Gikan sa Bikol Sentral na Wikipedia, an talingkas na ensiklopedya
Jump to navigation Jump to search
Sobrang kusog na Bagyong Yolanda (Haiyan)
Typhoon (JMA scale)
Category 5 super typhoon (SSHWS)
Haiyan 2013-11-07 0420Z.jpg
Si Bagyong Yolanda paglaog kan Filipinas kadtong ika-7 nin Nobyembre 2013
FormedNobyembre 3, 2013 (2013-11-03)
DissipatedPlantilya:End date
Highest winds10-minute sustained: 230 km/h (145 mph)
1-minute sustained: 315 km/h (195 mph)
Lowest pressure895 hPa (mbar); 26.43 inHg
(Pigtatantya)
Fatalities6,300 kumpirmado
Damage$2.05 billion (2013 USD)
(Pangenot na kabuuan)
Areas affected
Part of the Panahon nin bagyo sa norteng-sulnupang Pasipiko kan 2013

An Super Bagyong Yolanda (Pagtatalagang pankinaban: Bagyong Haiyan, Kategoriyang pangarang: Pambabaye) sarong makusog na bagyong nanalasa sa katahawan kan Filipinas kadtong Nobyembre 2013. An Haiyan sa tataramon na Intsik (海燕), boot sabihon petrel. Ini an saro sa pinakamakusog na bagyong naitala sa kinaban,[1][2] asin an panduwang makusugon na bagyong naitalang nagtama sa Filipinas, na tuminigbak sa dae bababa sa 3,976 katawo.[3]

Nagkawsa nin halawigang pagkaraot an bagyo sa Filipinas, lalo na sa Isla kan Samar asin Leyte, kun saen pigtatantya kan gobernador na dae bababa sa 10,000 katawo an natigbak sa syudad pa lang kan Tacloban.[4]

Pagprepreparar[liwaton | liwaton an gikanan]

Filipinas[liwaton | liwaton an gikanan]

Ang daan ng Bagyo
Typhoon Haiyan 2013-11-12 0000.png

Nagtalaga an mga kinauukulan kan mga pulis sa Kabikulan bilang pagpreparar sa bagyo.[5] Sa mga probinsiya nin Samar asin Leyte, Pigkansela an mga klase, asin sapiritang pig-ibakuwar an mga namamanwa na nag-eerok harani sa mga harababang lugar dangan sa mga lugar na pwedeng maghuros an daga.[6] Maaagihan man nin bagyo an pirang lugar na piglinog sa Bohol. [7] Iminungkahi kan Presidente kan Filipinas na magpadara nin mga eroplano dangan helikopter sa mga rehiyong pig-aasahang maapektaran nin bagyo.[8] Nin huli ta sa marikas na paghiro kan bagyong Yolanda, naglangkaw nin paisi an PAGASA sa manlaen-laen na probinsiya sa nasyon. Pigtatantyang nasa 60 na probinsiya kabali na an Punong Rehiyon sa mga tinawanan nin paisi.[9]

Biyetnam[liwaton | liwaton an gikanan]

Kan Nobyembre 8, pigtaas ni Punong Ministro kan Bietnam na si Nguyen Tan Dung an pinakahalangkaw na estado nin pagprepreparar sa nasyon.[10] Pigtatantyang 600,000 katawo sa kalakhang kasuran asin katahawang mga probinsiya an pig-ibakuwar mantang 200,000 man sa norteng mga probinsiya. Nagpadara nin mga paisi sa 85,328 mga sakayang pandagat, na igwang kabuuang bilang nin mga tripulanteng nasa 385,372 katawo, na maglayag sa mga ligtas na dalan parayo sa bagyo. Nagpadara man nin kamawotan sa Tsina, Malaysia, Indonesya asin Filipinas natabangan an mga parasirang mangangaipuhan nin masirungan gikan sa bagyo.[11] Dae makulang sa 460,000 mga sunldaldos asin iba pang kinauukulan an pigwarak tanganing giyahan asin magtabang sa pag-ibakuwar.[11] Gatos-gatos na mga byaheng pang-ere an pigkansela sa bilog na nasyon mantang pigsara an mga eskwelahan kan Nobyembre 11. Pig-onra ni Pratibha Mehta, an lokal na tagapangasiwa kan UN an pagprepreparar na piggibo kan gobyerno kan Bietnam.[10] Subalit, may mga reklamo ang karamihan ng mga residente na ang babala ay huli nang naipabatid.[12]

Resulta[liwaton | liwaton an gikanan]

Filipinas[liwaton | liwaton an gikanan]

An pagkukumparar na animasyon gikan sa satelityo kan pagkawara nin kuryente sa Kabisayaan pagkatapos magtama kan Bagyong Yolanda.

Kan Nobyembre 11, pigsairarom an mga probinsiya nin Aklan, Capiz, Cebu, Iloilo, Leyte, Palawan, asin Samar sa state of national calamity, tanganing tugutan an gobyerno na gamiton an mga pondo sa pagheheras nin tabang asin pagpapanibagong buhay dangan tanganing mapugol an paghiro kan mga presyo nin mga pangenot na bakalon.[13] Dagdag kaini, pigtatantyang ₱30.6 milyon (US$700,000) an piglaan kan NDRRMC para sa pagtabang. Igwang pinagsararong 18,177 katawo, 844 sakayan, 44 sakayang pandagat, asin 31 sakayang pang-ere an pigpawarak kan lokal asin nasyunal na gobyerno para sa manlaen-laen na mga operasyon.[14]

Halawigang pagkadistruso sa imprastraktura sa enterong rehiyon an nagtaong sulirang lohistikal na sobra na nagpahaloy sa pagtatao nin tabang. Bagaman ipiglupad an mga tabang paduman sa lokal na palupadan, nagmantinir ining yaon duman nin huli ta namantinir na sarado an mga agihang paluwas.[15] Segun sa pagtantya kadtong Nobyembre 13, pigtatantyang 20 porsyento lang kan naapektaran sa populasyon kan Syudad nin Tacloban an nakakua nin tabang. Nin huli ta sa kawaran nin malinig na tubig, pigkalot kan pirang mga residente an tubo nin tubig asin pinakalaga-kaga tanganing mabuhay. Ribo-ribong mga tawo an mawot na maghali sa syudad sa paagi kan pagsakay sa eroplanong C-130, alagad an haluyon na proseso an nagdagdag sa saindang pagsasakit.

Mga toltolan[liwaton | liwaton an gikanan]

  1. Sambiton an kasalaan: Imbalidong <ref> tatak; mayong teksto na ipinagtao para sa reperensiya na pinagngaranan na cnn
  2. Sambiton an kasalaan: Imbalidong <ref> tatak; mayong teksto na ipinagtao para sa reperensiya na pinagngaranan na independent
  3. http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1125/NDRRMC%20Update%20-%20Sitrep%20No%2025%20re%20Typhoon%20Yolanda.pdf
  4. Sunshine Lichauco de Leon and Calum MacLeod (November 11, 2013). "Horror stories as 10,000 feared dead in Typhoon Haiyan". USA Today. http://www.usatoday.com/story/news/world/2013/11/10/typhoon-haiyan-philippines-vietnam/3488431/. Retrieved on November 11, 2013. 
  5. Ellalyn B. De Vera and Aaron B. Recuenco (November 6, 2013). "Super Typhoon ‘Yolanda’ may hit Visayas Friday". Manila Bulletin. http://www.mb.com.ph/super-typhoon-yolanda-may-hit-visayas-friday/. Retrieved on November 7, 2013. 
  6. FR Jimenez (November 7, 2013). "PNoy, nagbabala sa seryosong peligrong dala ng 'super typhoon' na si 'Yolanda'". GMA News. http://www.gmanetwork.com/news/story/334469/ulatfilipino/balitangpinoy/pnoy-nagbabala-sa-seryosong-peligrong-dala-ng-super-typhoon-na-si-yolanda. Retrieved on November 7, 2013. 
  7. Joey Gabieta, Jani Arnaiz, Nestor Burgos, Doris Bongcac, Carla Gomez, Carmel Loise Matus and Jhunnex Napallacan (November 7, 2013). "Evacuation centers, rescue plans set in Visayas for supertyphoon Yolanda". Inquirer. http://newsinfo.inquirer.net/521667/evacuation-centers-rescue-plans-set-in-visayas-for-supertyphoon-yolanda. Retrieved on November 7, 2013. 
  8. Kristine Angeli Sabillo (November 7, 2013). "Aquino: PH ready to face supertyphoon ‘Yolanda’". Inquirer. http://newsinfo.inquirer.net/522661/aquino-ph-ready-to-face-supertyphoon-yolanda. Retrieved on November 7, 2013. 
  9. ANC (November 7, 2013). "'Yolanda' accelerates, signal number 4 up over parts of E. Visayas". ANC and Yahoo. http://anc.yahoo.com/news/yolanda--enters-par-094049873.html. Retrieved on November 7, 2013. 
  10. 10.0 10.1 "Typhoon Haiyan: UN Praises Viet Nam for High State of Preparedness - See more at: http://reliefweb.int/report/viet-nam/typhoon-haiyan-un-praises-viet-nam-high-state-preparedness#sthash.fdBlF96Z.dpuf". UN Country Team in Vietnam. ReliefWeb. November 12, 2013. http://reliefweb.int/report/viet-nam/typhoon-haiyan-un-praises-viet-nam-high-state-preparedness. Retrieved on November 16, 2013. 
  11. 11.0 11.1 "Viet Nam: Typhoon Haiyan Information Bulletin n° 3" (PDF). International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies. ReliefWeb. November 12, 2013. http://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/IB3VNtyHaiyan121113.pdf. Retrieved on November 16, 2013. 
  12. "Tropical Storm Haiyan makes landfall in Vietnam". BBC News. November 10, 2013. http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-24890114. Retrieved on November 10, 2013. 
  13. "Proclamation No. 682, s. 2013". Official Gazette. November 11, 2013. http://www.gov.ph/2013/11/11/proclamation-no-682-s-2013/. Retrieved on November 12, 2013. 
  14. Sambiton an kasalaan: Imbalidong <ref> tatak; mayong teksto na ipinagtao para sa reperensiya na pinagngaranan na NDRRMC
  15. Michael Pearson. Nick Paton Walsh and Anna Coren (November 13, 2013). "Typhoon Haiyan: Grief and hunger dominate amid survival struggle". CNN. http://www.cnn.com/2013/11/13/world/asia/typhoon-haiyan/. Retrieved on November 13, 2013. 

Mga panluwas na takod[liwaton | liwaton an gikanan]