Ariwaga

Gikan sa Bikol Sentral na Wikipedia, an talingkas na ensiklopedya
Jump to navigation Jump to search
"Mag-adal sagkod gumurang, magbuhay sagkod gumurang, asin may saro-katolohan pa na dai nano'dan".

An ariwaga' (Ingles, proverb hale sa Latin na proverbium) [1][2]sarong sarabihon na parating nasasambit, popular asin pano nin kadunongan. An mga ini parati hale sa sentido komun o batay sa agi-agi asin dunong kan banwaan. Ini nagamit nin tataramon na an kahulogan padupyas, sinasambit an sarong pasayod alagad iba an pakahulogan.

An ariwaga' parati harale mansana sa kataraid na mga lenggwahe o kultura o nalakop sa paagi nin magkapirang tataramon. Sa Solnopan, an Bibliya asin Daan na Latin iyo an nagpawarak nin kadakuldakul na ariwagâ sa kahiwasan nin Europa dawa ngane totoo sa lambang kultura may sadiri siyang mga ariwagâ batay sa kolektibong eksperensya kan banwa.

Mga ariwaga':

  • An garôgaso, solpô .
  • Dai ka mag'odô sa sadiri mong natad.
  • An matakot sa doron, mayong aanihon.
  • An hugakon tugang nin para'bon.
  • An hugakon, magadan man bolokon.
  • Dai ka maghayop sa lubang.
  • An paghingowa, bunga nin hanot-ginhawa.
  • Yaon sa tawo an gibo, yaon sa Dios an milagro.
  • An arin man na dalan igwang sasagkodan.
  • An arin man na prusisyon nabalik sa simbahan.
  • Masasagop an baha, dai an dila.
  • Orog na mahaldat an gotgot kan umal ki kan matarom na sundang.
  • Daing yaman na nadadara sa lolobngan.
  • An may isinangat sa paga, may gagawadon pagkaaga.
  • An kahoy kun saen nakahoraray, duman napukan.
  • An gapong bantulinaw nalalabot man kun tinuturoan aro-aldaw.
  • Burabod nang burabod, naaatyanan.
  • Sa dai pigpagalan, dai man nin hinayang.
  • Ngapit madila ka kan linustab mo.
  • An tunay na tubo, mahamis sagkod sa poro.
  • An maisog, harani sa pandog.
  • Halangkaw na isip, hababang burikat.
  • An ayam na mabinatok, bakong parakagat.
  • An kabalang, baduan mong bulawan, kabalang man giraray.
  • An huringhuding may pakpak.
  • Mag'isusugad ka.
  • An nagluluway, matunok man hababaw.
  • An sabi kan kikiyaw, "Sorosingagaw! Sorosingagaw!"
  • An kipot na ngimot dai lalaogon nin namok.
  • An nakikisakay yaon na sa pampang.
  • Kun ano an poon iyo an bunga.
  • An aksidente dai nalibot sa koko.
  • Kun ano an kahoy, iyo an bunga.
  • An hinog iyo an tinotokdol.
  • May madunong na palpal, may patal na tuso.
  • An mga sira nagiribsaw kun natatarog.
  • An bobon na hababaw mapirawpisaw.
  • Gibo mo tios mo.
  • Ubos-ubos biyaya, pagpuwas tinganga.
  • Magsorosingagaw, primerong tolod tumukaw ta kun ikalima na, dai na.
  • Suba-suba kun sâlan, totoo kun tamaan.
  • Dai ka magbilang kan siyô na dai pa nahihimsâ
  • An nagtuturos, may pigkakasikas.
  • An Dios masoripot.
  • An tataong magtagong hilom, tataong magsaray nin asin sa tubig.
  • An tawong habo maghiro, dakul an pakiro-kiro
  • An masigkat iyo an badat
  • An barakas, baraka
  • May tukod an gaha, siring man may tukod an tubig sa pagsapnâ
  • Sa enot muraway, sa hudyan manaray
  • Sabi kan Intsik, "tawo daya, lawig tios."
  • Mayong kurô an lubot
  • Damulag nang damulag, nagi'rad kun natatamaan an lugad
  • Makinuyog-kuyog ngonyan, sa aga sungayan.
  • Saro an mahale', duwa an masangle'
  • An nagtutubod sa osip, mayong sadiring isip.
  • An natuturog na buyod, ina-anod.

Ginikanan kan katagang "ariwaga"[liwaton | liwaton an gikanan]

Sa Vocabulario de la Lengua Bicol, mayo narehistro an katagang "ariwaga" alagad posible an taramon na ini nagsanga hale mansana sa katagang, arauiga (arawiga) na sarong entri sa Vocabulario:

sa pahina 32 (Bicol-Espanol, enot na seksyon} na an boot sabihon "que habla por circunloquios o rodeos," (an pagtaram na dakul pasiko'siko asin bakong direktahan) na kun iisipon arog kaiyan an parating pasayod/padaprig kan sarong ariwaga. sa pahina 29 (Espanol-Bicol, ika-2 seksyon), siring man sinabi "decir algo con rodeos".

Kumbaga, an proseso nin paghira kan katagâ siring sa nangyayari sa mga tataramon sa Bikol kun boot gusto hirahon, bago'hon, o "pakuldason" an kahulogan pero an sentido harani pa sa orihinal, halimbwa: koko (kokod), su'yab (du'yap), hiro (hiron), itom (irom), puros (puyos), biring (biling), sayap (sagyap), tagalog (tagaleg), kastila (kastibol), baktot (boktot), asbp.


Mga panluwas na takod[liwaton | liwaton an gikanan]


Toltolan[liwaton | liwaton an gikanan]

  1. ariwaga. Adrados, Jerry Escoto. Daratangan Na Olay.Common Language of Bikolnon.Other Option Promotions. Tabaco City. 2012. pahina 27. ISBN 978-971-95468-0-1
  2. ariwaga.https://sites.google.com/site/wikangpilipino/a/ariwaga. Kinua 06-4-13