Jump to content

Disenteria

Gikan sa Bikol Sentral na Wikipedia, an talingkas na ensiklopedya

Pasyente nin disenteria sa Burma Hospital, Siam

An Disenteria (UK: /ˈdɪsəntri/,[1] US: /ˈdɪsənˌtɛri/),[2] sarong gastroenteritis,[3] na naresulta sa maydugong pagbubugris.[4][5] Iba pang sintomas iyo an kalentura, kulog-tulak, mateng garo may udoon pa.[6][7][8] An kompliklasyon pwedeng igwang dehydration o pagsobrang ina' kan katubigtan sa hawak.[9] An kawsa parati nin disenteria iyo an bacteria hale sa genus Shigella, na sa medikal na termino inaapod na shigellosis, o amoeba Entamoeba histolytica; ini man inaapod na amoebiasis.[4] Iba pang kawsa pwedeng mga kemikal, ibang klaseng bacteria, ibang klaseng protozoa, o mga parasitikong halod.[6] Ini pwedeng mag'urulakitan sa pag'ultan nin mga tawo.[10] Mga dahelan na mataong peligro iyo an kontaminasyon sa pagkakan asin tubig nin udo' huli sa hababang lebel nin sanitasyon.[7] An mekanismo sa irarom kaini iyo an paggagatok kan bituka, orog na kan colon.[6]

Mga lakdang sa pag'ulang sa paglakop nin disenteria iyo paghanaw kamot asin pagmalinig sa mga pagkakan orog na kun nagbabyahe sa mga lugar na halangkaw an siring na kahelangan.[10] Manta an kondisyon na ini pwedeng magrahay mansana pakalihis nin sarong semana, an pag'inom nin bastanteng likido arog kan oral rehydration solution importanteng gayo.[10] Mga antibiotics arog kan azithromycin pwedeng gamiton sa pagbulong orog na sa mga kaso sa mga lugar na maluya an sanitasyon asin medikal na kamugtakan.[8] Manta an pagbubulong sa pagpababa' kan pag'aariya arog kan loperamide dai rekomendadong ini sana, ini pwedeng usaron katambay mga antibiotic.[8][10]

An Shigella naluwas sa resulta nin mga 165 milyon na kaso nin diarrhea asin 1.1 milyon na pagkagadan nin haros sa mga kasong taon-taon sa mga lugar na ru'ru'.[11] Sa mga lugar na hababang marhay an sanitasyon haros kabanga kan mga kaso nin diarrhea huli sa Entamoeba histolytica.[7] An Entamoeba histolytica apektado an minilyon na katawo na naresulta sa sobra sa 55,000 kagadanan taon-taon.[12] Ini komun na nangyayari sa mga ru'rong lugar nin Sentral asin Habagatan nin Amerika, Aprika, saka Asya.[12] An Disenteria nasasambitan na poon pa kan panahon ni Hippocrates.[13]

  1. "dysentery". Lexico UK English Dictionary. Oxford University Press. n.d. Retrieved 2021-08-31. 
  2. "dysentery". Merriam-Webster Dictionary. Retrieved 2022-04-24. 
  3. "bloody flux"Paid subscription required. Oxford English Dictionary (Online ed.). Oxford University Press.  (Subscription or participating institution membership required.)
  4. 4.0 4.1 "Dysentery". who.int. Archived from the original on 5 December 2014. Retrieved 28 November 2014.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  5. "Controlling the Spread of Infections in Evacuation Centers |Health and Safety Concerns". U.S. Centers for Disease Control and Prevention. Retrieved 15 November 2019. 
  6. 6.0 6.1 6.2 "Dysentery" sa Dorland's Medical Dictionary
  7. 7.0 7.1 7.2 "Amoebic dysentery". BMJ Clinical Evidence 2013. August 2013. PMID 23991750. 
  8. 8.0 8.1 8.2 "Antibiotic Therapy for Acute Watery Diarrhea and Dysentery". Military Medicine 182 (S2): 17–25. September 2017. doi:10.7205/MILMED-D-17-00068. PMID 28885920. 
  9. "WHO EMRO | Dysentery | Health topics". www.emro.who.int. Retrieved 15 November 2019. 
  10. 10.0 10.1 10.2 10.3 "Dysentery". nhs.uk (in English). 18 October 2017. Retrieved 15 November 2019. 
  11. "Dysentery (Shigellosis)" (PDF). WHO. November 2016. p. 2. Archived from the original (PDF) on 20 September 2018. Retrieved 15 November 2019.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  12. 12.0 12.1 "A Review of the Global Burden, New Diagnostics, and Current Therapeutics for Amebiasis". Open Forum Infectious Diseases 5 (7): ofy161. July 2018. doi:10.1093/ofid/ofy161. PMID 30046644. 
  13. Grove D (2013). Tapeworms, Lice, and Prions: A compendium of unpleasant infections (in English). OUP Oxford. p. PT517. ISBN 978-0-8493-0072-1. 

k int