Buri

Gikan sa Bikol Sentral na Wikipedia, an talingkas na ensiklopedya
Jump to navigation Jump to search

Buri
Buri plant.jpg
Tinanom na buri
Tinanom na buri.jpg
Hubin pang buring tinanom
Klasipikasyong Siyentipiko liwaton
Kingdom: Plantae
Clade: Angiosperms
Clade: Monocots
Clade: Commelinids
Order: Arecales
Pamilya: Arecaceae
Subpamilya: Coryphoideae
Tribo: Corypheae
Genus: Corypha
Species:
C. utan
Pangngarang Binomial
Corypha utan
Mga kapareho[1]
  • Borassus sylvestris Giseke nom. illeg.
  • Corypha elata Roxb.
  • Corypha gebang Mart.
  • Corypha gembanga (Blume) Blume
  • Corypha griffithiana Becc.
  • Corypha macrophylla Roster
  • Corypha macropoda Kurz
  • Corypha sylvestris Mart. nom. illeg.
  • Gembanga rotundifolia Blume
  • Livistona vidalii Becc.
  • Taliera elata (Roxb.) Wall.
  • Taliera gembanga Blume nom. illeg.
  • Taliera sylvestris Blume nom. illeg.

An buri (Corypha utan) (Ing. Gebang Palm, Buri Palm, o Talipot Palm) sarong klaseng tinanom sa pamilyang Arecaceae, na anas inaapod na mga palmera. Ini tal na tubo sa India, Malaysia, Indonesia, Filipinas, New Guinea, asin sa Norte-Subangan na Australya. Inaapod sindang mga "abanikong palmera" (Arecaceae tribu Corypheae), ta ini may mga pala'pa' (petioles, 2-5m an laba) na sa poro kaini diyan minatubo an mala-abanikong taraid na dahon, na ini naman matitilaba garo mga espada. Sa kalabaan kan duwang gilid kan palapa may mga tunok alagad ini pusog asin mabaskog. Nalangkaw an buri nin 20-40 metro, an "habayan" kan saiyang hawak naabot sa 1-1.5 metro an diametro. Pag ini nagburak na, tanda na pagadan na siya. An mahibog na kaburakan niya pwedeng lumangkaw nin 5m asin an kabuburakan na ini pwedeng magbilang sarong milyon.[2]

An Gamit Kaini[liwaton | liwaton an gikanan]

An dahon kaini binabalad asin sinisirikmat sa paggibo nin mga bayong, kayab, basket o banig (hamak). Hale sa tinanom na ini, sa pala'pa', nakakapaluwas nin tolong klaseng awat, an buri, an raffia asin an buntal.

An ubod kaini natao nin arina na ginigibong kalamay sa Filipinas. An bunga kaini iyo an inaapod na sago, dawa totoo igwang palmerang sago na an ubod kaini nakukuan man gawgaw na ginigibong pansalak sa pagkakan. An sago sinasalak sa mga kakanon arog kan taho, halo-halo asin iba pa. An tinanom na buri nasirbi man na ornamental sa natad.

Mga Panluwas na Takod[liwaton | liwaton an gikanan]


Toltolan[liwaton | liwaton an gikanan]

  1. "The Plant List: A Working List of All Plant Species". http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-48260. Retrieved on June 11, 2014. 
  2. [1]www.stuartxchange.org. Kinua 2019-08-05
1. Useful Plants of the Philippines. Brown, William H. Volume 1. Dept. of Agriculture and Commerce Technical bulletin 10. Manila. 1950.
2. Medicinal Plants of the Philippines. Quisumbing, Eduardo. Dept. of Agriculture & Natural Resources Technical Bulletin 16. Manila. 1951.