Dagat Habagatang Tsina

Gikan sa Bikol Sentral na Wikipedia, an talingkas na ensiklopedya
Jump to navigation Jump to search
Dagat Habagatang Tsina
Mar de China Meridional - BM WMS 2004.jpg
Ladawang satelayt kan Dagat Habagatang Tsina
Madudugangan an Dagat Timog Tsina sa South China Sea
Dagat Timog Tsina
Dagat Timog Tsina
Madudugangan an Dagat Timog Tsina sa Sur-Subangan na Asya
Dagat Timog Tsina
Dagat Timog Tsina
Madudugangan an Dagat Timog Tsina sa Asya
Dagat Timog Tsina
Dagat Timog Tsina
South China Sea.jpg
Ang norteng-subangang parte kan Dagat Habagatang Tsina
Tagboan12°N 113°E / 12°N 113°E / 12; 113Tagboan: 12°N 113°E / 12°N 113°E / 12; 113
TipoDagat
Parte kanKadagatang Pasipiko
Mga pinagkukuahan kan salog
Basin kan mga nacion
3,500,000 square kilometres (1,400,000 sq mi)
Mga islaTalaan kan mga pulo sa Dagat Habagatang Tsina
Mga Trenchera
Mga pig-iistaran

An Dagat Habagatang Tsina (Ingles: South China Sea) iyo sarong marhinal na dagat na parte kan Solnopang Kadagatang Pasipiko. May hiwas ini na harus 3.5 milyong kilometrong kuwadrado (1.35 milyong milyang kuwadrado), na nag-aabot hali sa mga Kipot kan Karimata asin Malaka sa Kipot kan Taiwan.

Minadara ini nin dakulaong halaga nin istratehiko; sarong-kagtulo kan gabos nin mga barko sa kinaban an minaagi sa dagat na ini asin nagdadara nin harus $3 trilyon sa komersyo kada taon.[1] Igwa ini nin kapaki-pakinabang na mga siraan na importantehon para sa seguridad sa pagkakan kan milyun-milyong mga katawohan kan Habagatan-subangan na Asya. Pinagtutubudang igwa nin dakulaong reserba nin petrolyo asin natural gas sa irarom kan pinakasalog nin dagat.[2]

Lokasyon[liwaton | liwaton an gikanan]

Segun sa ikatolong edisyon kan Limits of Oceans and Seas (1953) kan Internasyunal na Pag-iribang Hidrograpiko (IHO), ini iyo mahihiling sa[3]

  • sur kan Tsina;
  • subangan kan Vietnam;
  • solnopan kan Filipinas;
  • subanagan kan Tangway kan Malay asin Sumatra, sundo sa Kipot kan Singapore sa solnopanon, asin
  • norte kan Kapuluang Bangka Belitung asin Borneo

Pero sa dae pa aprubadong borador kaini sa ikaapat na edisyon (1986),[4] ipinanukala kan IHO an Dagat Natuna, kaya nabalyo an sur na kapurohan kan Dagat Habagatang Tsina panorte, gikan sa norte kan Kapuluang Bangka Belitung pasiring sa

  • norte asin norte-subangan kan Kapuluang Natuna.[5]

May ribu-ribong saradit na mga kapuluan sa Dagat Habagatang Tsina, kabali an Kapuluang Spratly, Kapuluang Paracel, asin Kapuluang Pratas. An dagat asin an kadaklan mga dae pig-iistarang mga pulo iyo urulay kan mga pinag-iiwalang mga pag-aako nin soberanya kan pirang mga nasyon. An mga pag-aako na ini iyo mahihiling sa manlainlain na mga pangaran na ginagamit para sa mga pulo asin sa dagat. Saro na digdi an "West Philippine Sea" na opisyal na kaapudan para sa parte kan dagat na sakop kan inaakong eksklusibong sonang ekonomiko (EEZ) kan Filipinas.

Heograpiya[liwaton | liwaton an gikanan]

Kabali sa mga estado asin teritoryong may mga border sa dagat an (paikot sa too gikan sa norte): Republikang Banwa kan Tsina, Republika kanTsina, Filipinas, Malaysia, Brunei, Indonesya, Singapore, asin Vietnam.

Pira sa mga pangenot na salog na nagbubulos paluwas sa Dagat Habagatang Tsina an mga Salog Pearl, Min, Jiulong, Red, Mekong, Rajang, Pahang, Agno, Pampanga, asin Pasig.

Mga pulo asin seamount[liwaton | liwaton an gikanan]

An Dagat Habagatang Tsina iyo naglalaog nin lagpas sa 250 saradit na mga pulo, karang (atolls), cay (saradit na pulo), bahura (reefs), kulumpon (shoal), asin pilapil kan baybay (sandbar), kadaklan mayo nin katutubong populasyon. Kadaklan sa mga ini iyo natural na nakalubog kapag high tide, asin an piran iyo piripirming nakalubog. Nakagrupo an mga tampok sa tolong mga kapuluan (nakatala segun sa sukol kan hiwas):

Minaabot an Kapuluang Spratly sa lagpas na 810 sa 900 kilometrong hiwas na minasakopsa nagkapirang 175 na naidentipikang mga pulong tampok, an pinakadakula iyo an Pulo kan Ligao (pankinabang Pulo kan Taiping) na may labang lagpas sana sa 1.3 kilometro (0.81 milya) asin pinakamataas na elebasyon kaini na 3.8 metro (12 talampakan).

An pinakadakulang solamenteng tampok sa lugar kan Kapuluang Spratly iyo an Recto Bank (Reed Bank) na may laba na 100 kilometro (62 milya). Ini iyo nasa norteng-subangan kan grupo asom nakasuway sa pulo kan Palawan sa Pilipinas sa paagi kan Palawan Trench. Dati ining pulo na naglubog mga 7,000 taon na an nakaagi huli sa nagtataas na lebel nin dagat kasunod kan huring kapanahunan nin yelo (ice age), asin presente ining nakalubog sa rarom na 20 metro (66 talampakan). Huli sa hiwas kaining 8,866 kilometro kuwadrado (3,423 milyang kuwadrado), ini iyo saro sa pinakadakulang mga istrukturang karang sa mundo.

An Bilang kan Halaga nin Dagat Hagabatang Tsina[liwaton | liwaton an gikanan]

Segun sa estimasyon, kayang mareserbahan kan Dagat Habagatang Tsina an lagpas na 7,700,000,000 barel nin petrolyo asin 266 cu. ft. nin natural gas.

Panluwas na takod[liwaton | liwaton an gikanan]

Toltolan[liwaton | liwaton an gikanan]

  1. [1] ChinaPower, August 4, 2017.
  2. A look at the top issues at Asian security meeting Associated Press, Robin McDowell, July 21, 2011.
  3. "Limits of Oceans and Seas, 3rd edition" (PDF). International Hydrographic Organization. 1953. § 49. Naguno kaidtong 7 Pebrero 2010.
  4. "IHO PUBLICATION S-23, Limits of Oceans and Seas, Draft 4th Edition, 1986". IHO. Archived from the original on 2016-04-12. Retrieved 2019-07-31.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  5. "Limits of Ocean and Seas" (PDF). International Hydrographic Organization. mga pa. 108–109. Tinago gikan sa orihinal (PDF) kaidtong 2018-04-30. Naguno kaidtong 2019-09-20.