Klima

Gikan sa Bikol Sentral na Wikipedia, an talingkas na ensiklopedya

An klima iyo an halawig na dalagan nin panahon sa sarong rehiyon, na sa parate labing 30 taon an promedyo. Mas masakit, iyan an kahulogan asin pagkakalaen nin meteorolohiko na mga pagkakalaen sa laog nin sarong peryodo nin panahon poon sa mga bulan sagkod sa minilyon na taon. An nagkapira sa mga pagkakalaen sa meteorolohikal na parateng sinosokol iyo an temperatura, harasahas, presyon nin atmospera, duros, asin pesipitasyon. Sa mas mahiwas na sentido, an klima iyo an kamugtakan kan mga elemento kan sistema nin klima, kaiba an atmospera, hidrospero, cryospero, lithospero asin biospero asin an interaksyon sa pag-ultanan ninda.[1] An klima nin sarong lugar apektado kan saiyang latitud, longhitud, terrain, altitud, daga na ginagamit asin pinakaharaning mga lawas nin tubig asin kan mga sulog kaiyan.[2]

An mga klima pwedeng klasipikaron segun sa promedyo asin tipikong mga pagkakalaen, kadaklan sa temperatura asin presipitasyon. An pinakagamit na mukna kan klasipikasyon iyo an klasipikasyon kan klima na Köppen. An sistemang Thornthwaite, na ginagamit poon pa kan 1948, kaiba an ebapotranspirasyon kaiba an temperatura asin impormasyon dapit sa presipitasyon asin ginagamit sa pag-adal nin biolohikong pagkalaenlaen asin kun paano an klima nakaaapektar diyan.[3] Sa katapustapusi, an mga sistema nin Bergeron asin Spatial Synoptic Classification nakasentro sa ginikanan nin aire na nagtatao nin kahulogan sa klima nin sarong rehiyon.

An Paleoklimatolohiya an pag-adal sa suanoy na mga klima. An mga espesyalista sa klima naghihingoang ipaliwanag an mga pagkakalaen sa gabos na parte kan Daga durante kan ano man na partikular na peryodo nin heologiko, poon sa panahon kan paglalang kan Daga. Mantang nagkapira sanang direktang obserbasyon sa klima an makukua bago kan ika-19 siglo, an mga paleoklima hinuhuna na gikan sa mga proxy variables. Kaiba diyan an mga ebidensya na bakong biotiko—siring kan sedimento na yaon sa mga kama nin danaw asin mga pidaso nin yelo—asin biotikong ebidensiya na arog baga nin mga singsing kan kahoy asin korales. An mga modelo kan klima iyo an mga matematiko na mga modelo kan nakaagi, sa presente, asin sa mga klima sa ngapit. An pagbago nin klima pwedeng mangyari nin labi-labi kalawig asin haralipot na beses hale sa laen-laen na dahelan. An dai pa sana nahahaloy na pag-init tinutukar sa globong pag-init, na nagbubunga nin pag-init nin mga redistribusyon. Halimbawa, "an 3 °C [5 °F] pagbabago sa taonan na temperatura katimbang nin pagbalyo nin mga 300—400 km [190-250 kilometros] sa latitud (sa templadong sona) o 500 metros [2,600 piye] sa langkaw. Kun siring, an mga species an piglalaoman na magbalyo paitaas sa elebasyon o pasiring sa mga palo sa latitud bilang simbag sa pagliwat kan mga sona nin klima".[4]

Toltolan[baguhon | baguhon an source]

  1. Error sa pag-cite: Imbalidong <ref> tatak; mayong teksto na ipinagtao para sa reperensiya na pinagngaranan na IPCC-2021
  2. Gough, William A.; Leung, Andrew C. W. (2022). "Do Airports Have Their Own Climate?" (in en). Meteorology 1 (2): 171–182. doi:10.3390/meteorology1020012. ISSN 2674-0494. 
  3. Thornthwaite, C. W.. "An Approach Toward a Rational Classification of Climate". Geographical Review 38 (1): 55–94. doi:10.2307/210739. 
  4. Hughes, Lesley (2000). Biological consequences of globalwarming: is the signal already. p. 56.