Mga tataramon na Katuiko

Gikan sa Bikol Sentral na Wikipedia, an talingkas na ensiklopedya
Jump to navigation Jump to search
Katuiko
KatutuboMga tawo nin Katuiko
Heograpikong
Distribusyon
Indotsina
Pag-uuring panlinguwistikoAustroasyatiko
  • Katuiko
Protong TataramonProto-Katuiko
Mga subdibisyon
  • Katu
  • Kui–Bru (West)
  • Pacoh
  • Ta'Oi–Kriang
Glottologkatu1271[1]
{{{mapalt}}}
     Katuic

An kaglimang mga tataramon na Katuiko nagporma nin sarong sanga kan mga tataramon na Austroasyatiko na ipinagtataram kan haros 1.3 milyon na tawo sa habagatan-subangan na Asya. Inaapod an mga tawo na nagtataram nin mga tataramon na Katuiko nin mga tawo nin Katuiko. Si Paul Sidwell na sarong naginginot na espesyalista sa mga tataramon na Katuiko. Pigsabi na an mga tataramon na Austroasyatiko/ Mon – Khmer, leksikal na kaarog kan Katuiko asin Bahnariko kung urog na harani an mga ini sa heograpiya. Pigsabi niya na an pagkakaarog na pang-heyograpiya na ini, independiyente sa aring sangay kan pamilya na kinababalihan kan lambang tataramon. Pigsabi man niya na daing anuman na ipigheheras na pagbabagong ideya an Katuiko asin Bahnariko, kaya baga dai sinda minamukna nin sarong solong sangay nin pamilyang Austroasyatiko, alagad minamukna nin magkakasuway na sangay.

Klasipikasyon[baguhon | baguhon an source]

Kan 1966, sarong leksikostatistikong pagsusuri kan manlainlain na mga tataramon na Austroasyatiko sa Kadagaan nin Habagatan Subangan na Asya an isinagibo kan mga lingguwista nin Summer Institute of Linguistics na sinda David Thomas asin Richard Phillips. Nagresulta an pag-aadal na ini sa pagkabisto kan duwang magkakalain na bagong mga pang-irarom na sanga kan Austroasyatiko, kaarog na sana kan Katuiko asin Bahnariko (Sidwell 2009). Nagduduwa-duwa si Sidwell (2005) sa pag-aakalang Vieto-Katuiko ni Diffloth, na pigsasabing dai malinaw an kapusugan, asin dai malinaw kung sain kabali an Katuiko sa pamilya. An sapat na datos para magamit sa pang-irarom na pagtitipo kan mga tataramon na Katuiko, magagamit sana pagkatapos kan pagbubuka kan Laos sa mga dayuhang parasaligsig kadtong 1990.

Klasipikasyon[baguhon | baguhon an source]

Kan 1966, sarong leksikostatistikong pagsusuri kan manlainlain na mga tataramon na Austroasyatiko sa Kadagaan nin Habagatan Subangan na Asya an isinagibo kan mga lingguwista nin Summer Institute of Linguistics na sinda David Thomas asin Richard Phillips. Nagresulta an pag-aadal na ini sa pagkabisto kan duwang magkakalain na bagong mga pang-irarom na sanga kan Austroasyatiko, kaarog na sana kan Katuiko asin Bahnariko (Sidwell 2009). Nagduduwa-duwa si Sidwell (2005) sa pag-aakalang Vieto-Katuiko ni Diffloth, na pigsasabing dai malinaw an kapusugan, asin dai malinaw kung sain kabali an Katuiko sa pamilya. An sapat na datos para magamit sa pang-irarom na pagtitipo kan mga tataramon na Katuiko, magagamit sana pagkatapos kan pagbubuka kan Laos sa mga dayuhang parasaligsig kadtong 1990.

Sidwell (2005)[baguhon | baguhon an source]

Pigpanukala ni Sidwell (2005) an pang-irarom na pagtitipo kan Katuiko sa irarom. Pangkadagdagan, pinag-aadalan ni Sidwell (2009) an sanga kan Katu bilang urog na marhay na konserbatibo na pang-irarom na grupo nin Katuiko.

  • Sanga kan Sulnupan na Katuiko:
    • Mga tataramon na Kuy:
      • Kuy, Souei
    • Mga tataramon na Bru:
      • Bru, Kaya, asbp.
  • Sanga nin Ta'Oi:
    • Ta'Oi, Katang, Talan / Ong / Ir / Inh
    • Kriang / Ngeq
  • Sanga kan Katu:
  • Sanga kan Pacoh:

Gehrmann (2019)[baguhon | baguhon an source]

Pigpanukala ni Gehrmann (2019)[2] an minasunod na pagtitipo kan mga tataramon.

Proto-Katuiko

Piglista man kan Etnologo an Kassang (an tataramon na Tariang), alagad saro ining tataramon na Bahnariko (Sidwell 2003). Pigbarita ninda Lê, et. al (2014:294)[3] an sarong pang-irarom na grupo na Katu na inaapod na Ba-hi na nag-iirok sa mga mabukid na lugar kan Distritong Phong Điền, Biyetnam, alagad nagtaram si Watson (1996:197)[4] manongod sa "Pacoh Pahi" bilang sarong barayti nin Pacoh.

An Kuy asin Bru, an lambang saro igwang haros kabangang milyon na mga nagtataram, mantang an kumpol nin Ta'Oi igwa nin parataram nin 200,000.

Mababasa pa lalo[baguhon | baguhon an source]

Mga tolotolan[baguhon | baguhon an source]

  1. Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "Katuic". Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History. 
  2. Gehrmann, Ryan. 2019. On the Origin of Rime Laryngealization in Ta’oiq: A Case Study in Vowel Height Conditioned Phonation Contrasts. Paper presented at the 8th International Conference on Austroasiatic Linguistics (ICAAL8), Chiang Mai, Thailand, August 29–31, 2019.
  3. Lê Bá Thảo, Hoàng Ma, et. al; Viện hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam - Viện dân tộc học. 2014. Các dân tộc ít người ở Việt Nam: các tỉnh phía nam. Ha Noi: Nhà xuất bản khoa học xã hội. ISBN 978-604-90-2436-8
  4. Watson, Richard L. 1996. Why three phonologies for Pacoh? Mon-Khmer Studies 26: 197-205

Mga panluwas na takod[baguhon | baguhon an source]