Alipatikong kompuwesto

Gikan sa Bikol Sentral na Wikipedia, an talingkas na ensiklopedya
Jump to navigation Jump to search
Asikliko asin alipatikong/dae-aromatikong kompuwesto (butane)
Sikliko asin alipatikong/dae-aromatikong kompuwesto (cyclobutane)

Sa organikong kimika, an mga hidrokarburo (mga kompuwesto na solamenteng pigbibilog nin karbon asin hidroheno) iyo nababanga sa duwang klase: aromatikong kompuwesto asin alipatikong kompuwesto (Ingles: aliphatic compound; /ˌælɪˈfætɪk/; G. aleiphar, taba, lana), midbid man bilang mga dae-aromatikong hidrokarburo.

Ang mga alipatiko iyo pwedeng magin sikliko; alagad, an mga hidrokarburo na may doble o tripleng sugpon na nasusuway nin solong sugpon sa sistemang pi na minasunod sa Hückel's rule iyo pigkokonsidera na nagpapahiling nin aromatisidad.[1] An mga alipatikong kompuwesto iyo pwedeng magin saturado, arug kan hexane. o dae-saturado, arug kan hexene asin hexyne. An mga bukang-kadenang kompuwesto (matanos man o saranga-sanga) iyo mayong mga singsing nin maski anong klase, sagkod dagos iyo alipatiko.

Istraktura[liwaton | liwaton an gikanan]

An mga alipatikong kompuwesto pwedeng magin saturado, natatakod nin mga solong sugpon (alkano), o dae-saturado, may dobleng sugpon (alkeno) o tripleng sugpon (alkino). Maliban sa hidroheno, pwede man maitakod an ibang elemento sa kadenang karbon, an kadaklan iyo an oksiheno, nitroheno, asupre, asin klorina.

An pinakabakong komplikadong alipatikong kompuwesto iyo an metano (CH4).

Karakter[liwaton | liwaton an gikanan]

Kadaklan kan mga alipatikong kompuwesto iyo marikas masulo kaya ngani an hidrokarburong ini iyo nagagamit bilang panggatong, arug kan metano sa Bunsen burner sagkod bilang "liquefied natural gas" (LNG), asin ethyne (acetylene) sa pagsolda.

Mga halimbawa kan alipatikong kompuwesto/ dae-aromatiko[liwaton | liwaton an gikanan]

An pinakaimportanteng alipatikong kompuwesto iyo:

  • n-, iso- asin cyclo-alkanes (saturadong hidrokarburo)
  • n-, iso- asin cyclo-alkenes asin -alkynes (dae-saturadong hidrokarburo).

An mga importanteng halimbawa kan mga hababang-molekular na alipatikong kompuwetso iyo mahihiling sa listahan sa irarom (paglista base sa bilang nin mga atomo kan karbon):

Pormula Ngaran Istraktural na pormula Klasipikasyong kimikal
CH4 Metano (Methane) Methane-2D-stereo.svg Alkano (Alkane)
C2H2 Acetylene Ethyne-2D-flat.png Alkino (Alkyne)
C2H4 Ethylene Ethene structural.svg Alkeno (Alkene)
C2H6 Ethane Ethan Lewis.svg Alkano
C3H4 Propyne Propyne-2D-flat.png Alkino
C3H6 Propene Propen21.PNG Alkeno
C3H8 Propane Propane-2D-flat.png Alkano
C4H6 1,2-Butadiene Buta-1,2-dien.svg Diene
C4H6 1-Butyne Ethylacetylene.svg Alkino
C4H8 1-Butene But-1-ene-2D-skeletal.png Alkeno
C4H10 Butane Butane-2D-flat.png Alkano
C6H10 Cyclohexene Cyclohexen - Cyclohexene.svg Sikloalkeno (Cycloalkene)
C5H12 n-pentane Pentan Skelett.svg Alkano
C7H14 Cycloheptane Cycloheptane.svg Sikloalkano (Cycloalkane)
C7H14 Methylcyclohexane Methylcyclohexane.png Sikloheksano (Cyclohexane)
C8H8 Cubane Cuban.svg Oktano (Octane)
C9H20 Nonane Nonan Skelett.svg Alkano
C10H12 Dicyclopentadiene Di-Cyclopentadiene ENDO & EXO V.2.svg Diene, Sikloalkeno
C10H16 Phellandrene Phellandrene alpha.svgPhellandrene beta.svg Terpeno (Terpene), Diene, Sikloalkeno
C10H16 α-Terpinene Alpha-Terpinene Structure V.1.svg Terpeno, Sikloalkeno, Diene
C10H16 Limonene (R)-Limonen.svg(S)-Limonen.svg Terpeno, Diene, Sikloalkeno
C11H24 Undecane Undecan Skelett.svg Alkano
C30H50 Squalene Squalene.svg Terpeno, Polyene
C2nH4n Polyethylene Polyethylene repeat unit.svg Alkano

Toltolan[liwaton | liwaton an gikanan]

  1. IUPAC, Compendium of Chemical Terminology, 2nd ed. (the "Gold Book") (1997). Online corrected version:  (1995) "aliphatic compounds". doi:10.1351/goldbook.A00217