Seda

Gikan sa Bikol Sentral na Wikipedia, an talingkas na ensiklopedya
Jump to navigation Jump to search
Seda
Meister nach Chang Hsüan 001.jpg
Meyers b14 s0826a.jpg
Folding Fan with Box LACMA M.78.108.6a-b (2 of 2).jpg
(1) Sarong pinta sa Suanoy na Tsina na nagdedepikta nin mga babaying nag-iinspektar nin sedang tela. (2) An apat sa mga pinakaimportanteng domestikadong mariposa para sa seda. (3) Sarong halimbawa nin pamaypay na gibo sa seda.

An seda (Ingles: silk) iyo sarong natural na protinang fiber, kun sain an nagakapirang porma iyo pupuwedeng matahi pasiring sa tela. An protinang fiber kan seda iyo pigbibilog nin harus kan fibroin asin nahihimo kan sarong insekto na larvae ngarig makaporma nin mga cocoon.[1]

An pinakabistadong seda iyo an nakukua sa mga cocoon nin mga larvae sa "mulberry silkworm" Bombyx mori na nakatago sa kaptibidad (serikultura). An nagkikintab na panluwas nin seda iyo huli sa triyangular na garu prismo na istraktura nin sedang fibre, na minatugot sa sedang bado na magreprakto nin paabot na liwanag sa manlainlain na angulo, kaya ngani nakakahimo ini nin manlainlain na kulay.

Etimolohiya[liwaton | liwaton an gikanan]

An taramong Ingles para sa seda na "silk" iyo gikan sa Gurang na Ingles na "sioloc", Suanoy na Griyego na σηρικός (serikos) o "silken", na hale sa Asyanong gunuan—pagkomparahon an Mandarin "silk", Manchurianong sirghe, asin Mongolianong sirkek.[2]

Produksyon[liwaton | liwaton an gikanan]

An seda iyo nahihimo nin nagkapirang mga insekto; pero sa kadakulaan, an seda sana nin "moth caterpillars" an piggagamit sa industriya nin tela. May mga pag-aadal sa iba pang mga klase nin seda, na nagkakaiba sa molekular na libel.[3] An seda iyo nahihimo nin harus kan larvae nin insekto na minaagi sa kompletong metamorphosis, pero an ibang insekto, arug kan webspinners asin raspy crickets, iyo naghihimo nin seda sa bilog nindang buhay.[4] An produksyon nin seda iyo nangyayarui man sa hymenoptera (bees, wasps, asin tanga), silverfish, mayflies, thrips, leafhoppers, amamanggi, lacewings, fleas, langaw, asin midges.[3] An iba pang mga klase nin artropodo naghihimo nin seda, pinakanotable an mga baryente ini araknido, arug kan mga lawa.

Proseso kan paggibo nin seda sa Tsina[liwaton | liwaton an gikanan]

Hilingon man[liwaton | liwaton an gikanan]

Panluwas na takod[liwaton | liwaton an gikanan]

Toltolan[liwaton | liwaton an gikanan]

  1. "Silk". The Free Dictionary By Farlex. http://www.thefreedictionary.com/silk. 
  2. "Silk". Etymonline. http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=silk&searchmode=none. 
  3. 3.0 3.1 "Insect silk: one name, many materials". Annual Review of Entomology 55: 171–88. 2010. doi:10.1146/annurev-ento-112408-085401. PMID 19728833. 
  4. "Silk from Crickets: A New Twist on Spinning". PLOS ONE 7 (2): e30408. 2012. doi:10.1371/journal.pone.0030408. PMID 22355311. Bibcode2012PLoSO...730408W.