Mama

Gikan sa Bikol Sentral na Wikipedia, an talingkas na ensiklopedya
Jump to navigation Jump to search
Mga kasalak sa mama'on
Mga bunga nin bunga na may tambô na
Tabakong mamaon
Tinitindang dahon buyò

An mamâ siring man mamàon o màmon[1] iyo an nginungutâ-ngutà na bunga patos sa dahon buyò uso sa kahiwasan kan Asya, partikular sa Indya, Pakistan kun saen ini sinasabing nagpoon, sa Burma, Byetnam asin sa mga banwa kan Sur-subangan na Asya. Ini parati sinangkap kan bako sanang tiniripak na pisog kan tinanom na bunga, kundi linalahidan kan pasta nin puti na iyo an tinubigan na apog resulta kan pagsusulô asin pag'aabó kan tabagwang o anoman na bingkay, dangan rinamasan pa kan sarong gurot na tabako sa pagtaong dagdag na namit. An paramamà makakapili kan tabako na maharang, mahamis o matàbang. An ramas na ini sinasapâ sa sadiri niyang tagok asin lutab kan paramamà. Sa namit, an ngutaon na ini masarosakrot asin maharohaldat sa dila ta an mga ingredyente may darang kagat sa pagnamit. An resulta kan pagsapâ mapulang liwoy (upa') na kinukuspâ dawà saen na sana.

An siring na kaugalean sarong talanhok nang gaweng kultural sa mga nasambit na lugar asin ginigibo ini bilang paglingà siring kan pag'inom tsa kan mga Intsik o Hapon asin ini nakakapukaw mate asin rigmat-isip, patin ini man sarong sosyal na praktis sa pag'estimar sa bisita o amigo. Alagad, ining praktis daang ini nadulot sa pagkahelang kan paramamà nin oral cancer, pagpula kan mga ngabil asin pag'itom kan mga ngipon asin ngaros. Sinasabing an mayor na dahelan kan kanser hale sa pisog kan bunga.[2]

An pagmamâ dakul pang katuyohan sa paggibo kaini, siring sa ini ginagamit sa pagbulong ta panlahid sa kulog tulak o kulog payo o panlahid sa mga helang kublit o ginagamit man sa mga seremonya asin ritwal na relihiyoso. An pagmamâ tinutubod man na maray sa pakikisosyal o pagdudurogan kan babae asin lalake.[3] Tinutubod na mga 600 na milyon katawo, kadaklan kaini sa Asya, an nagmamamâ.

Mga arapodan kaini sa iba-ibang tataramon[liwaton | liwaton an gikanan]

  • Hindi ------- beeda
  • Tamil ------- vetrrilai/thambulum
  • Telugu ------ killi/tambulam
  • Malay ------- sireh
  • Javanes ----- suruh
  • Lao --------- mark (ໝາກ)
  • Sri Lanka---- bulath
  • Guam -------- mama'on
  • Tagalog ----- nga'nga
  • Ilokano ----- mama, maman

Kataytayan nin ladawan[liwaton | liwaton an gikanan]

Mga panluwas na takod[liwaton | liwaton an gikanan]

  • [1] Pa'no pagsapâ kan mama'on. Kinua 01-08-14
  • [2] Betel-Chewing in Southeast Asia. Kinua 01-08-14
  • [3]Nothing to smile about: Asia's deadly addiction to betel nuts. Kinua 01-08-14
  • [4] Betel Chewing in the Philippines.Kinua 7-04-15.

Toltolan[liwaton | liwaton an gikanan]