Tomas Arejola
Halì sa Wikipedia
Si Tomas P. Arejola (18 Sep. 1865- 22 Mayo. 1926), sarong orador asin parasurat kan Nueva Caceres. Sarô siya sa nagpahayag kan mga disgusto sa palakaw kan gobyernong Kastila digdi sa Filipinas.
Nakaiba nya sa Madrid sinda Jose Rizal, M.H. del Pilar, Lopez Jaena, Jose M. Panganiban asin iba pang mga propagandistang Pilipino.
Istorya nin buhay
Namundag siya sa sarong prominenteng pamilya. An saiyang mga magurang iyo sinda Antonio Arejola asin Emerita Padilla, parehong propiong taga-Nueva Caceres asin kagsadiri nin nagkapirang kadagaan sa mga banwaan sa Ambos Camarines.
Siya an ikatolo sa anom na nabuhay na magturugang, si Ludovico na nagin heneral sa Rebolusyon iyo an pinakamatua, sunod si Leoncio na nagin padi. Nasundan pa ini na Fabiana, Encarnacion asin Dolores.
Pag-adal
Nagkua siya kan Humanidades sa Colegio Seminario de Nueva Caceres (1878-1884) asin tinapos niya an Bachiller de Artes sa Manila sa San Juan de Letran. Kan 1886 nakua niya an titulong Agrimensor sa Unibersidad kan Sto. Tomas. Sa parehong unibersidad, nagkua siya nin abogasiya alagad nahorot niya an saiyang ama na magpadagos siya nin pag-adal duman sa Madrid, España. Agosto kaidto 1988 kan siya nagsakay pasiring España.
Gusto niya duman , sabi kan saiyang tugang na Encarnacion, ta balde' na siya sa mga Kastilang padi asin mga edukador na pinapaorog na lang pirmi an mga mestisong Kastila.
Sa edad na 22 anyos kan taon 1886, napadagos niya an kursong abogasiya sa Unibersidad Sentral duman sa Madrid.
Mga lakaw-lakaw kan buhay sa Madrid
Duman niya nagkasurumpongan an mga Pilipinong propagandista asin siya tolostolos na nag-apil sa grupo ninda, mala ta kasorosapyod abaga niya sa Rizal, del Pilar, Jaena, Panganiban asin ibang mga propagandistang mga ilustrado sa Madrid. Sindang mga propagandista, na maisog na nagsusururat sa mga peryodikong liberal sa Madrid mayormente hinuhurot sa gobyernong Kastila an tolong bagay 1.) reporma sa palakaw kan gobyerno igdi sa Pilipinas 2.)representasyon nin Pilipino sa Cortes asin 3.) paggibo kan Pilipinas komo sarong probinsya asin integral na parte na kan nasyon na España.
Komo propagandista, ipinahiling niya tolos an pagka-orador niya asin an abilidad niya sa pagsurat na dakul na kapwa Pilipino asin maski ngani mga Kastila an nag-admirar saiya.
Nagin siyang aktibong myembro kan Asociacion Hispano Filipino na an presidente iyuo si Profesor Miguel Morayta kan Central Universidad de Madrid.. Nagbali man siya sa Colonia Organizada de Madrid na an enot na presidente iyo si Jose Rizal.
Kan natunaw na an Asociacion Hispano-Filipino, an Circulo Hispano-Filipino tinogdas asin siya an nagin enot na presidente kaini. An sekretaryo kaini iyo si Mariano Ponce Enrile.
An mga sinurat niyang mga artikulong pulitikal nalagda sa La Vanguardia (Madrid), El Paris, El Progreso, La Corresppondencia de España asin sa Heraldo de Madrid.
Kan taon 1890, nagtao siyang mga diskurso manongod kan Decreto Royal na kun saen inu-obligar na an pagtokdo kan Español sa mga eskwelahan sa Pilipinas asin sa sarong okasyon ngani, yaon nagdadangog si Ministro Miguel Becera.
Kan siya an pamayo kan Circulo Hispano Filipino iyo man na gayo si pagbungkaras kan Rebolusyon igdi sa Pilipinass, taon 1896. Ta saro siya sa mga paratolod kan mga ideyang liberal asin pigtutubdan may kuneksyon siya sa rebelyon, siya tinoklo' asin kinonkon sa karsel. Walong bulan siyang nakulong.
(Igdi sa parte kan buhay niya iba an osipon ni Evelyn Caldera Soriano sa saiyang libro. Sabi ni Soriano, Agosto 23, 1896, an periodikong La Correspondencia kan Madrid nagbareta na si Tomas Arejola kaiba sa Jose Oriols asin Francisco Colon dinarakop. Dinakop huli lamang sa sarong surat naghahale pa sa Pilipinas na igwa daa sa Madrid nin club de filibusterismo filipino na nagtatabang pa sa mga separatistang Cubano.
Alagad, sabi ni Soriano pinagdetenir man lang si Tomas Arejola asin an saiyang kairiba nin apat na aldaw duman sa Carcel Modelo kan Madrid asin pinaluwas man tolos ta mayo nin ebidensyang natipon an mga otoridad kontra sainda.)
Kan napawa'ran saysay an kargo saiya, nagpa-ili na ngona siya sa Lisbon, Portugal ta nagpalipot-lipot kan sitwasyon. Pero dai sana nahaloy, balik siya sa Madrid.
Duman nagin siyang presidente kan Filipino Republican Committee, sarong rebolusyonaryong agrupasyon. Siya dai lamang katakotan magboses sa pagsurog kan mga katanosan kan mga kapwa Pilipino, dawa ngani hale pa sana sa karsel.
Aktibo man siya sa pagkomunikar asin sa mga kumperensya sa grupong Pilipino na nagnenegosyar duman sa Paris kan pighihimay an Tratado de Paris sa pag-ultan kan España asin Amerika kan mga ultimong bulan kan 1898.
Kan 1901 nawalat siya sa España, alagad nagsakay siya pasiring sa Hongkong kun saen nagbali siya sa Central Revolutionary Committee na pinamayohan ni Galicano Apacible.
Kan 1902 abot 1906, yaon siya sa Hapon kasaro niya si Mariano Ponce. Dangan nagpuli siya asin kan na-organisar an Partido Nacionalista, na-eligir siyang bise-presidente. Taon 1907, nagbuntog siya sa pulitika asin napili siyang Representante kan Ambos Camarines.
Sa Kongreso, nagin siyang Chairman kan Committee on Public works, Forests and Mines asin myembro kan Committee on Railroads, Schools and Franchises. Sa ika-duwang termino niya, nag-ama siya nin treseng leyes asin kagmukna nin magkapirang munisipyo.
Kan 1916, nagin siyang Senador asin representado niya an ika-6 na Senatorial District na kumponido kan enterong ronang Bikol.
An serbisyo niya sa nasyon lawig kan enterong buhay niya asin haros malingaw na na mag-agom. Kan Des. 4, 1909, sa edad na 44, inagom niya si Mercedes Caldera, sarong daragita pa sana edad 16 asin aki nin sarong Kastilang siruhano nagngangaran Bibiano. Nagsaro sinda nin 16 na taon alagad dai sinda nagka-aki. Kan 1926, sa edad na 60 anyos binawian siya nin buhay huli sa helang na tuberkulosis. Pakalihis apat na taon pakagadan niya, an balong agom niyang si Mercedes nag-agom liwat.
Sinapi' sa: Istorya Kan Kabikolan, Jaime T. Malanyaon. AMS Press, Naga city. 1991. Hilnga p. 447-449. Dagdag na ginunuan: Tomas and Ludovico Arejola: Bicolano Revolutionaries. Evelyn Caldera Soriano. Pinalagda' kan NCCA. 1999. 156 na boklit.
