Syudad nin Naga

Gikan sa Bikol Sentral na Wikipedia, an talingkas na ensiklopedya
(Pinagbalikwat gikan sa Ciudad nin Naga)
Jump to navigation Jump to search
Para sa Syudad nin Naga sa Cebu, hilingon an Naga, Cebu.
Naga
Naga montage.jpg
Kinamumugtakan kan Naga
Kinamumugtakan kan Naga
Tagboan: 13°37′12″N 123°10′12″E Tagboan: 13°37′12″N 123°10′12″E
NasyonFilipinas
Hiwas
 • Kabuuhan84.48 km2 (32.62 sq mi)
Populasyon
(Agosto 1, 2015)[1]
 • kabuuhan196,003
 • Densidad2,300/km2 (6,000/sq mi)
Kodigo nin postal
4400
Area code(s)54
Websityonaga.gov.ph
Selyo kan syudad nin Naga
Paroko ni San Juan de Evangelista o mas bisto sa ngaran na Metropolitan Cathedral
Peñafrancia Parish. An Dating Santuario ni Ina, Nuestra Señora de Peñafrancia
San Francisco Church
Rizal Park

An Syudad nin Naga (Ingles: City of Naga; Filipino: Lungsod ng Naga) sarong primera klaseng syudad kan Filipinas. Namumugtak ini sa Rehiyon Bikol sa sur-sulnopan na puro kan isla nin Luzon. Nasa 377 km sa sur-sulnopan ini kan syudad kan Manila asin 380 km sa norte-subangan kan syudad kan Cebu sa Visayas.

Kun itatampad an sakop kan syudad sa ibang mga syudad kan rehiyon, bakong mahiwas an sukol nin kadagaan kaini. Sa pitong syudad igdi sa Bicol, an Naga iyo an pinakasadit, na igwa sanang hiwas na 8,480 ektarya. Huli kaiyan ini an pinakasoròsoan (densely populated) na syudad sa rehiyon. Segun sa sensus kan 2010, igwang 174,931 na katawong naka-istar digdi. Bisto sa apod na "Heart of Bicol" (Bikol: Puso kan Bikol), asin siring man, binabansagan ining "An Maogmang Lugar". Ini an solamenteng independienteng syudad asin an sentro kan edukasyon sagkod Simbahan na Katoliko sa rehiyon. An mga residente digdi inaapod na Nagueños. Inaapod man ang Naga na Queen City of Bicol.

An syudad an sentro kan Metro Naga, an lugar na komponido kan 12 banwaan asin syudad nin Naga na marikas an pag-uswag na kabali sa Metro Naga Development Council. Komponido kan mga banwaan sa Segundo Distrito kan Camarines Sur, apwera kan Canaman, asin mga banwaan sa tolong distrito kan provinsiya nin Camarines Sur na harani sa siyudad nin Naga sakop kan MNDC.

Dating kabesera kan Camarines Sur an syudad nin Naga, alagad sa Akta Republika Nu. 1336, na nagin ley kan Hunyo 8, 1955, naribayan ini kan banwaan nin Pili.

Si Nelson Legacion, sarong abogado iyo an presenteng alkalde kan syudad nin Naga. Saiyang sinalidahan si John Bongat taon 2019.

Napanongdan na gamit kan kahiwasan kan syudad[liwaton | liwaton an gikanan]

An total na hiwas kan kadagaan kan syudad na ini 8,448 na ektarya o 84.48 kilometro kwadrado, bagay na an syudad nin Naga iyo an pinakasadit na syudad sa pitong syudad kan Ronang Bicol[2]. Sa total na ini, 75% ginagamit sa agrikultura, 13% para sa residensya, 7% okupado nin kadlagan asin mga parke, 2% gamit komersyal, 2% gamit kan gobyerno para sa mga edipisyo, asin 1.2% para sa ibang pang katuyohan.[3]

Komersiyo[liwaton | liwaton an gikanan]

Igwang duwang panginot na lugar pankomersiyo an Naga. Ini an Central Business District I (bisto sa apod na Centro) asin Central Business District II.

Sa CBD I igwa nin manlalain na negosyo arog kan mga bangko, botika, restaurants, department stores asin iba pa. Yaon man igdi an Naga City Public Market na bakalan kan mga preskong gulay, karne, asin mga produktong Bikolnon arog kan pili asin abaka.

An CBD II na yaon sa may Triangulo asin Lerma maheheling an Bicol Central Station na nagooperar nin mga biyahe pasiring sa mga kataraid na munisipsyo asin siyudad pati man an mga biyaheng paduman sa Manila. Yaon man digdi an Jesse Robredo Coliseum na an ikaduwang pinakadakulang coliseum sa Pilipinas pagkatapos kan Smart Araneta Coliseum.

Kan Mayo 1, 2009 lang tigbukasan sa publiko an kakatugdok lang na SM City Naga na sarong mall. Ini kagsadiri ni Henry Sy, sarong negosyante na iyo man an may sadiri nin gabos na SM Malls sa bilog na nasyon.

Transportasyon[liwaton | liwaton an gikanan]

An mga paagi nin transportasyon sa laog kan siyudad iyo an pamosong Jeep, tricycle asin padyak.

Mientras, an mga bisita asin turista hali sa luwas kan siyudad, pwedeng makaabot sa Naga sa paagi nin bus, jeep, van/fx, asin eroplano (sa Naga Airport sa Pili).

Edukasyon[liwaton | liwaton an gikanan]

An syudad nin Naga iyo an sentro kan edukasyon sa Bikol nin huli sa dakol na institusyon nin halangkaw na pagkanood digdi. Kabali an: Ateneo de Naga na Unibersidad na pinapadalagan kan mga Heswita; Unibersidad kan Nueva Caceres (dating Nueva Caceres an apod sa syudad kan pananhon nin mga Kastila) na panginot na unibersidad sa taon nin pagkamukna asin bilang kan estudyante; sagkod Universidad de Sta. Isabel na pinapadalagan kan mga madre kan Daughters of Charity asin an pinakágurang na eskwelahan na normal para sa mga babae sa Harayong Subangan.

An posibleng ikaapat na unibersidad kan siyudad an Kolehiyong Fundasyon nin Naga na pangenot na eskwelahan nin Kriminolohiya sa rehiyon.

Uusipon[liwaton | liwaton an gikanan]

Bago an pag-abot kan mga Kastila, mayaman na lugar na an dating banwa kan Naga na namukna sa duwang salog---Bikol asin Naga. Igwa na ining mayaman na kultura asin mga matibay na armas. Sa panahon kan mga Kastila an Naga an nagin sentro kan kultura, negosyo asin relihiyon kan enterong kabikulan.

An pangaran daa kan Naga hale sa pagdangog nin sarong konkistador na Kastila, si Juan de Salcedo sa ngaran kan sarong kahoy na pigaapud na naga kaidtong mga Bikolano. Midbid an kahoy na ini sa ngaran na narra sa tataramon na Tagalog asin Bisaya. Alagad, an ibang mga Bikolanong historyador arog ki Danilo Gerona nagtutubod na an taramon na naga naggikan sa taramon na naga na nagtotomoy sa sarong lahing kapu'ngalan na Monggol na ngonyan iyo an ginikanan kan mga katawohan nageerok sa Assam, Meghalalya, Tripiera, Mizoran, Maripur, Arunachal, Pradesh, Burma, Bangladesh, Bhutan, Sikkim, Nepal asin Tibet. Susog man saiya, an paragilid kan duwang salog kan Bikol asin Naga haloy nang eneerokan poon pa kan 900 A.D. siring sa maririraw sa mga parasâ-pasang artifaks na nagkahoronggad sa paralibot kaini. Sabi pa niya, an taramon na naga lakop man sa mga lengguwahe kan Batak kan Sumatra asin man kan mga Dayak kan Borneo na an pakahulogan sarong irago (serpente)/dragon. Nasambit pa niya na an mga lunadang pandagat kan mga antigong Tagalog asin Pampango na may nakakaag nin garo halas/dragon na payo sa dulong (prowa) kan mga lunadan na inaapod nindang naga.

Dapit kaini, na an "naga" sinapi' talaga sa pangaran na naga na boot sabihon irago/halas o dragon,[4] na bakong gikan sa pangaran kan kahoy na narra o sa layas na itik na nagâ, iyo man ini an tinotolod na teoriya kan iba pang mga parasurat arog ki Antonio H. Aragon.

An Naga sarô sa pinaká enot na ginibong siyudad kan mga Kastila sa enterong Filipinas. Sa taon na 1575 an Siyudad de Caceres tinogdas bilang orihinal na erokan kan mga Kastilang eksplorador manta sa ibong kan salog sa parte na ngonyan kan Lerma asin Dayangdang iyo an orihinal man na lugar kan mga tunay na taga-Naga. Sa pagtalubo kan duwang lugar nagsinakniban na an duwa asin an kahiwasan naapod nang Nueva Caceres. Pag'abot kan mga Amerikano, nawara an pagkasiyudad kaini asin binalik an saiyang ngaran sa Naga sa taon na 1919. Kan Des. 15, 1948 nagin siyudad (chartered city) na naman an Naga sa proklamasyon nin Republic Act No. 305.

Mga Lingaan asin mga Pahingaloan[liwaton | liwaton an gikanan]

Digdi sa Naga, dakulon na an mga linga-lingaan. Nakataraytay sa kalabaan kan Magsaysay Ave. an manlaenlaen na mga kapihan, inom-inoman, asin videoke-han na nagtataong kaalingan sa mga taga-Naga kun banggi orog na kun tapos na an semana nin paglapigot sa trabaho.

Yaon diyan an Avenue Square na pano sa mga puwestong inuman, kakanan, kakanan na may tugtugan, asin mga tindahan: Lolo's Bar (inuman, kakanan, tugtugan kun saen nagkakawat an bantogan na Pork Barrel Band)), Wok Restaurant (kakanan), Coffee Beanery (kapihan), Little Asia (kakanan/inuman), Max's Restaurant (kakanan kan bantog na Max Fried Chicken), Lady Crab (bantog sa seafood orog na an aniit). Digdi laen kan mga lingaan, may mga tindahan man arog kan Mercury Drugstore, sa cellphones, mga bags, sapatos, arak asin kun anu-ano pa.

Sa enotang wala kaini iyo an Chili Peppers, sarong inom-inoman asin binibistong nagpuon na nagkaag nin siring na negosyo sa tinampong ini. Sarong bagong tugdok iyo an Westpark Avenue kun saen nakakaag an Tokyo Tokyo!, an Dennis Grill, KopiRoti, Bacolod Inasal, asin iba pa. Yaon man naglugar sa tinampong ini an Red Platter, sarong may 'ambiance na restaurant pan-pamilya. An sunod iyo an Coco Leaf(restaurant), Club M8 (discohan), Coffee Beans (kapihan), Molino Grill (resto bar), Gusthaff Restaurant (kakanan nagseserbing mga pagkakang Aleman), Bistro Roberto (resto bar asin may banda), Ilaw sa Dahon (resto, inuman), Kambingan (inuman, kakanan, bantog sa sisig), Bob Marlin (kakanan/inuman).

Sa tahaw kan sentro, sa kataid sana kan Plaza Quezon iyo an Rizal Park. Mientras, mahayahay kuta ini na paro-pahingaloan kan mga gustong magpalihis-oras alagad sa may mga bulan na ginibo na ining merkado asin lungalong nin kun anu-anong paninda. Maski may mga nagrereklamo, dai ini mapakiarman kan administrasyon kan siyudad nin huli ta ini sinasabing pagsasadiri kan gobyerno probinsiyal.

Mga barangay[liwaton | liwaton an gikanan]

Political map of Naga

May 27 na mga barangay an Naga:

Mga barangay Klase Populasyon[5] Barangay head[6]
Abella Urban 4,788 Eduardo Albo
Bagumbayan Norte Urban 2,991 Dodit Beltran
Bagumbayan Sur Urban 6,959 Jorge I. Salva Jr.
Balatas Urban 10,404 Pedro San Juan Jr.
Calauag Urban 11,513 Corazon Peñaflor
Cararayan Urban 15,998 Rodrigo B. Agravante Jr.
Carolina Urban 5,841 Alicia V. Saba
Concepcion Grande Urban 11,137 Leticia Punzalan
Concepcion Pequeña Urban 23,577 Andres Panis
Dayangdang Urban 4,568 Joshua Calleja
Del Rosario Urban 9,332 Gina Alcantara
Dinaga Urban 456 Gemma Joy Antonio
Igualdad Interior Urban 3,379 Domingo Alamer
Lerma Urban 2,337 Domingo Serrado
Liboton Urban 3,075 Salvadora Ortua
Mabolo Urban 7,611 Magno Reyes
Pacol Urban 11,673 Josue Perez
Panicuason Urban 2,715 Domingo Ramos
Peñafrancia Urban 5,712 Jeffrey Moralde
Sabang Urban 7,000 Cyrus Caballero
San Felipe Urban 17,444 Alfonso Rodriguez
San Francisco Urban 947 Tomas Ramon Sanchez Jr.
San Isidro Urban 2,768 Veronica C. Panganiban
Santa Cruz Urban 7,442 Lorenzo D. Narvaez
Tabuco Urban 4,129 Marcelo R. Bagadiong
Tinago Urban 3,268 Jose Importante
Triangulo Urban 9,019 Allan Beriso

Mga Medya[liwaton | liwaton an gikanan]

Mga Radyo[liwaton | liwaton an gikanan]

  • DZTN 102.3 MHz (Audiovisual Communicators, Inc.)

Kataytayan nin mga retrato[liwaton | liwaton an gikanan]

Mga Peryodiko Lokal[liwaton | liwaton an gikanan]

Mga panluwas na takod[liwaton | liwaton an gikanan]

Toltolan[liwaton | liwaton an gikanan]

  • Naga: The Birth and Rebirth of a City. Danilo Madrid Gerona. Pinublikar kan Siyudad nin Naga. 2003.178 p.
  • CAMARINES by the Vicor River. A compilation of Articles On Bikol History and Culture. 1999. Prov. Govt. of Camarines Sur. 282 p.
  • An retrato kan Parke ni Rizal kinua kan nabakante sa mga tindahan kan Oktobre, 2008.
Selyo kan Provincia nin Camarines Sur
Mga Syudad asin Banwaan kan Camarines Sur
Mga Syudad: Iriga | Naga (independyente)
Mga Banwaan: Baao | Balatan | Bato | Bombon | Buhi | Bula | Cabusao | Calabanga | Camaligan | Canaman | Caramoan | Del Gallego | Gainza | Garchitorena | Goa | Lagonoy | Libmanan | Lupi | Magarao | Milaor | Minalabac | Nabua | Ocampo | Pamplona | Pasacao | Pili | Presentacion | Ragay | Sagñay | San Fernando | San Jose | Sipocot | Siruma | Tigaon | Tinambac