Bulkan Mayon

Gikan sa Bikol Sentral na Wikipedia, an talingkas na ensiklopedya
Maglukso sa: paglibotlibot, hanapon
An Bulkan Mayon

An Bulkan Mayon sarong aktibong bulkan na mahihiling sa probinsya nin Albay sa nasyon kan Filipinas. Namumugtag ini sa 15 kilometres norteng-sulnopan kan Syudad nin Legazpi. Ikinokomparar ini sa Fuji kan nacion na Hapon huli ta sa garo perpektong korte kaini. Yaon an Legazpi sa sur kaini.

Sigon sa volcanolohigo, sarô ining stratovolcano o kompositong bulkan. Ang garo simetriko kaining kona nabilog sa paagi nin pagpatong-patong nin mga bolos nin lahar asin lava. Nin huli ta uminabot nin halos 50 otro na an mga pagpotok kaini sa naka-aging 400 taon, ikinokonsiderar na ining pinakáaktibong bulkan sa enterong nacion. Mahihiling ini sa sarong convergent plate boundary1 sa tahaw kan Platong Eurasian sagkod kan Plato ng Plipinas.

1lugar kung saen minanumpungan an sarong continental plate asin sarong oceanic plate. Digdi tinutulod paibaba kan mas magian na continental plate an mas magabat na oceanic plate; Sa pagkatunaw kan gapo nabibilog an magma.

An Bulkan Mayon may sobra sa 50ng beses nagtuga na sa historya kaini [1]: ang enot kan taon 1616, an pinakáhuri kan taon 2013. Ang pinakámakosog na pagpotok kan bulkan Mayon iyo kan Febrero 1, 1814. Natambunan nin lava an banwaan na Cagsawa asin may 1,200 tao an nagadan. Ang kampanaryo kan simbahan kan banwaan an natatada nin huli ta rompag na an pinaká-simbahan kaini. Pyroclastic flows, an mainit na abo an nakagadan sa 77 katao, kadaklan paraoma, sa huring makosog na pagpotok kan Mayon kadtong 1993. Kan taon 1984, sobra sa 73,000 katao an pinahali sa 'danger zones' sigon sa mga scientistsa kan Philippine Institute of Volcanology and Seismology. Mayo man naireport na nagadan.

Pagtuga kan 1897[liwaton | liwaton an gikanan]

An pinakahalawig na pagtuga kan Bulkan Mayon nangyari kan taon 1897, na nagpoon Hunyo 23 asta Hulyo 30. Ini nagresulta sa pagkagadan nin sobra 400 katawo huli sa nagbubulos na laboy asin tubig na nagbubuladbukad asin nag'oolantong mga mainit na kagagapoan. An pagputok nag'ayaw nin 17 oras asin rinatakan an pampang-dagat kan Sto. Domingo, asin mga baryo sa Sto. Nino, San Isidro, San Roque, San Antonio, Misericordia sa banwaan nin Sto. Domingo; banwaan nin Ligao; parte kan Bigaa, San Fernando; asin an Syudad nin Legazpi. An Salog Basud kan Sto. Domingo asin Camalig binulosan man nin nagbubugawas na mainiton na laboy (lava). An kalangitan sa palibot pinatos nin maitom na abo asin naghitsurang sinarom an mga magkataraid na lugar. An pagtugang ini kan Bulkan Mayon iyo na daa an nagtaong pinakagrabeng ratak sa probinsya nin Albay.[2][3]

An mamundo asin makagiram-giram na insidenteng ini inosip sa sarong rawitdawit ni Mariano Perfecto kan taon mansanang idto, sa saro niyang halawig na obra, tituladong, Bareta dapit can Volcan Mayong sa Albay can junio de 1897 (2 kabtang, Nueva Caceres, La Sagrada Familia, 1897). Hilnga: Mariano Perfecto.

Pagpotok kan 1984 asin 1993[liwaton | liwaton an gikanan]

Pyroclastic flows at Mayon Volcano.jpg

Mayo man nadiklarang gadan ining 1984 na pagpotok pero 73,000 na katao an pinahubo' hale sa delikadong lugar sa palibot kan bulkan, susog sa mando kan mga personahe kan kan PHIVOLCS. Ining 1993 na pagpotok ginadan ang 75 na mga tawo huli daa sa pyroclastic flows kadaklan mga paraoma o mga nagiistar sa palibot kan Bukid na habong magrayo.

Pagpotok kan 2006[liwaton | liwaton an gikanan]

Ini ang ika-48 na pagtuga kan Bulkan Mayon kan Hulyo 13 na sinundan kan pagtopga kan Lava puon Hulyo 14, 2006. Dai mababa sa 74,069 na mga tawo o 13,870 na pamilya hale sa 40ng banwaan sa tolong Syudad asin limang munisipyo na naibakwar sa laog kan walong-kilometro palibot kan Bulkan Mayon uyon sa Pampublikong Kaligtasan at Opisina ng Pamamahala ng Emergency Management Office.

Lokal na mga Sayantipiko sinabi na uyon sa gravitational pull kun tanu nagpotok ang Bulan kaya. Sinasabi na tolo sa 50 na pagbuag kan bulkan Mayon sa nakaaging apat na dekada uyon sa kabilogan nin bulan, kabale dyan ang duwang nakaagi pa sanang pagpotok kan 2000 asin 2001.

Pakatapos kan pagpotok kasabay ang pagdiklom kan palibot kan Septyembre 1 huli sa nag'alimbukad na abo kung kaya napundo ang mga saindang mga aktibidades sa mga iskwelahan asin an mga ini ginibong mga temporaryong istaran kan mga tawo. Ang PHILVOLCS binaba na an lebel sa alerto 3 hale sa alerto 4 kan Septyembre 11, alerto 2 kan Oktubre 3 asin alerto 1 kan Oktubre 25. Magayun na bareta na mayong nadiklarang gadan habang nagpopotok ang Bulkan pero kadimalasan may uminagi pang Bagyong Reming na may kasabay na makusog na Uran kan Nobyembre 30 kung kaya sobra sa 320 ang mga nagkagaradan asin 762 man an nagkawarara.

Mga pagtuga kan Bulkan Mayon sa lawig nin panahon[liwaton | liwaton an gikanan]

Sinasabing nagtuga na an bulkan Mayon nin sobra sa limang polong beses na: 1616, 1766, 1800, 1811(?), 1814, 1827, 1834, 1839, 1845, 1846, 1851, 1853, 1855, 1857, 1858, 1859, 1860, 1861, 1862, 1863(?), 1868, 1871-72, 1872, 1873, 1876, 1876, 1881-82, 1885, 1886-87, 1888, 1890, 1891-92, 1893, 1895, 1896, 1897, 1900, 1902(?), 1928, 1928, 1939, 1941, 1943, 1947, 1968, 1978, 1984, 1993, 1999-2000, 2001, 2002, 2003, 2003(?), 2004, 2006, 2009, asin 2013. [4]


Mga panluwas na takod[liwaton | liwaton an gikanan]

Toltolan[liwaton | liwaton an gikanan]

  1. [1] www.volcanodiscovery.com. Kinua 10-09-17
  2. [2]books.google.com. Kinua 10-09-17
  3. [3].newsin fo.inquirer.net.Kinua 1-09-17
  4. [4] www.volcanodiscovery.com. Kinua 10-09-17