Tataramon na Bikol Sentral

Gikan sa Bikol Sentral na Wikipedia, an talingkas na ensiklopedya
Jump to navigation Jump to search
Bikol Sentral
Katutubo sa Filipinas
Rehiyon Rehiyon Bikol
Katutubong mga parataram
4,253,000[1]
Latin (Baryanteng Filipino);
Nakasurat sa Baybayin kan panahon
Opisyal na estado
Sa regulasyon kan Komisyon sa Wikang Filipino
(Commission on the Filipino Language)
Mga kodigo nin tataramon
ISO 639-2 bik
ISO 639-3
bcl – Central Bikol
Para sa mga tataramon na Bikol, hilingon tabì an Mga tataramon na Bikol

An tataramon na Bikol Sentral (Ingles: Central Bikol) o Bikol sana[2], an pinakapigtataram asin pinakanasasabòtan na tataramon sa Rehiyon Bikol. Ini an sarô sa mga panginot na tataramon sa Filipinas na pigtataram kan 4,253,000 katawo.[1]

Sosog sa pagklasipikar ni Curtis McFarland sa mga tataramon sa rehiyon kan pamilya nin mga tataramon na Bikolnon, kabali an tataramon na ini sa Coastal Bikol.[3] Pigtataram ini sa dakulang parte kan Camarines Sur, subangan na parte kan Albay, sulnopan kan Camarines Norte, asin gamping norte kan Sorsogon sagkod isla nin Burias sa Masbate.

Mga diyalekto[liwaton | liwaton an gikanan]

Igwa nin limang diyalekto an tataramon na Bikol Sentral:

Bikol Naga[liwaton | liwaton an gikanan]

An diyalektong Bikol Sentral Naga o "Bikol-Naga" na pigtataram sa primer asin segundo distrito kan Camarines Sur (lain sa Del Gallego), syudad nin Naga, sagkod San Pascual, Masbate iyo an pig-aapod na "standard Bikol". Nasasabòtan ini kan kadaklan na parataram nin mga tataramon na Bikol.

Sa mga ibang parte kan Camarines Sur tinataram an mga tataramon na Rinconada Bikol asin Buhi Bikol.

Bikol Legazpi[liwaton | liwaton an gikanan]

An diyalektong Bikol Sentral Legazpi o "Bikol-Legazpi"[4] iyo an tataramon sa mga Syudad nin Legazpi asin Syudad nin Tabaco sa probinsya nin Albay, pati sa mga banwaan nin Malinao, Malilipot, Bacacay, Sto. Domingo, Manito, Rapu-Rapu. Ini man an tataramon kan distrito nin Bacon sa Syudad nin Sorsogon asin sa banwaan nin Magallanes sa probinsya nin Sorsogon.

Dakula an impluwensya kaining diyalekto sa mga ibang parte kan probinsya nin Albay saka Sorsogon huli ta piglalakop ini kan mga estasyon nin radyo asin telebisyon hali sa Legazpi.

Sa mga ibang parte kan Albay tinataram an Libon Bikol, Bikol Sulnopan na Albay asin Miraya Bikol.

Bikol Partido[liwaton | liwaton an gikanan]

An diyalektong Bikol Sentral Partido o "Bikol-Partido"[4] iyo an tataramon kan mga banwaan nin Tigaon, Ocampo, Sangay, San José, Goa, Lagonoy, Caramoan asin Garchitorena sa probinsya nin Camarines Sur, pati sa mga banwaan nin Tiwi, Albay asin San Andres, Catanduanes.

Bikol Daet[liwaton | liwaton an gikanan]

An diyalektong Bikol Sentral Daet o"Bikol-Daet"[4] iyo an tataramon kan mga banwaan nin Daet, San Vicente, Talisay, Mercedes asin Basud, sa probinsya nin Camarines Norte.

Tagalog an tataramon sa mga ibang banwa kaining probinsya.

Bikol Virac[liwaton | liwaton an gikanan]

An diyalektong Bikol Sentral Virac o "Bikol Virac"[4] iyo an tataramon kan mga banwaan nin Virac, Bato, San Miguel, Baras, Gigmoto asin Cololbon, sa parteng sur kan probinsya nin Catanduanes. Sosog ki Malcolm Mintz, iba asin distinto an tataramon sa parteng norte kaining isla na bakong sakop nin pig-aapod na Bikol Sentral alagad kan tataramon na Bikol Norteng Catanduanes.

Ikinaklasipikar man bilang suhay na tataramon kan Ethnologue bilang Southern Catanduanes Bikol an diyalektong ini.

Pagkakaiba kan ibang tataramon[liwaton | liwaton an gikanan]

Tataramon na Tagalog Estandarteng Bikol diyalektong Bikol-Naga diyalektong Bikol-Partido diyalektong Bikol-Legazpi diyalektong Bikol-Daet diyalektong Bikol Virac tataramon na Bikol Rinconada Tataramon na Waray Sorsogon (diyalektong Irosin)
Dito sa bagong mesa pinakain ng itlog at tinapay yung babae. Digdi sa bàgong lamesa pinakakan nin sogok asin tinapay si babai. Digdi sa bàgong lamesa pigpakakan nin sogok saka tinapay si babai. Igdi sa bag-on lamesa tigpakakan nin sogok sagkod tinapay su bayi. Digdi sa bàgong lamesa pigpakaon ki bunáy saka tinapay su babayi. Digdi sa bagong lamesa pigpakain nin sogok saka tinapay si babae. Didi sa bag-o na lamesa inpakaon sin bonay nan tinapay an babayi. Sadi bagong lamesa pinakaon sa itlog saka tinapay su babayi. Digdi sa ba-gong lamesa pinakaon nin sogok pati tinapay an babayi.
Bakit hindi lumipad ang ibon ni Pedro kahit na walang kandado ang kulungan. Tâdaw ta dae luminayog an gamgam ni Pedro dawà na dae nin kandado si hawla? Tanô daw ta dai naglayog an gamgam ni Pedro dawà na mayò nin kandado si hawla? Hadaw ta `e naglayog an gamgam ni Pedro maski `e nin kandado su hawla? Natà dai naglayog an bayong ni Pedro maski daing kandado su hawla? Bakin dai naglayog an gamgam ni Pedro maski mayong kandado si hawla? Nakay daw kay dire naglayog an tamsi ni Pedro maski wara kandado an hawla? Ta unu ta di naglayog adtong bayong ni Pedro dawa uda kandado su hawla? Ngata ta dai naglayog an gamgam ni Pedro maski dai nin kandado an hawla?

Mga Numero[liwaton | liwaton an gikanan]

Mga Numero[liwaton | liwaton an gikanan]

May duwang klase nin pagpapangaran kan mga numero sa Bicol. An katutubong Bicol asin an espanol na Mga pangaran. Sa pangkabuuhan, an tataramon na bikol, minagamit an terminong espanyol sa mga pag tukoy kan oras arog kan Alas singko (5 o'clock)'. Mantang, an mga katutubong termino mababasa sa mga libro. Maririsa man an terminong Espanyol sa pagpresyo.

One-half. 
Kabangâ
One. 
Sarô
Two. 
Duwá/Dos
Three. 
Toló/Tres
Four.
Apát/Quatró
Five. 
Limá/Sincó
Six.
Anóm/Sais
Seven.
Pitó/Siyeté
Eight. 
Waló/Otsó
Nine. 
Siyam/Nuevé
Ten.
Sampólô/Diez
Fifteen.
Kaglimá/Kinsé
Twenty.
Duwampólô/Baynté
Twenty-five.
Duwampólô may lima/Baynté sinkó
Thirty.
Tolompólô/Traintá
Thirty-five.
Tolompólô may lima/Traintá sincó
Forty.
Apát na pólô/Quarentá
Forty-five.
Apát na pólô may lima/Quarentá sincó
Fifty.
Limampólô/Sinkwentá
Fifty-five.
Limampólô may lima/Sinkwentá sincó
Sixty.
Anóm na pólô/Sisentá
Sixty-five.
Anóm na pólô may lima/Sisentá sinco
Seventy.
Pitómpólô/Sitentá
Seventy-five.
Pitompólô may lima/Sitentá sincó
Eighty.
Walompólô/Ochenta
Eighty-five.
Walompólô may lima/Ochenta sincó
Ninety.
Siyam na pólô/Noventá
Ninety-five.
Siyam na pólô may lima/Noventá sincó
One-hundred.
San gatós


Iba pang mga tataramon na Bikol sa kapatagan[liwaton | liwaton an gikanan]

Hilingon man[liwaton | liwaton an gikanan]

Mga toltolan[liwaton | liwaton an gikanan]

  1. 1.0 1.1 Bikol, Central in Philippines Websityo kan Joshua Project
  2. Bicolano, Central Ethnologue
  3. McFarland, Curtis D. The Dialects of the Bikol Area. Ph.D. dissertation. New Haven: Dept. of Linguistics, Yale University, 1974.
  4. 4.0 4.1 4.2 4.3 Malcolm W Mintz. BIKOL DICTIONARY: Incorporating the 17th century Vocabulario de la lengua Bicol Marcos de Lisboa

Mga panluwas na takod[liwaton | liwaton an gikanan]