Mga tataramon sa Bikol

Manunungod an artikulong ini sa manlainlain na mga tataramon sa Rehiyon nin Bikol. Para sa estandarteng diyalekto na Bikol na pigbase sa baryedad nin Canaman na minsan midbid sa kaapudan na "Bikol", hilingon an Tataramon na Bikol Sentral.

Bikol
Heograpikong Pagkakaheras	Rehiyon nin Bikol
Panlinguwistikong pagtitipo	Austronesyo Malayo-Polinesyo Filipino Mas dakulang Katahawan na Filipino Katahawan na Filipino Bikol
Mga pang-irarom na pagkakabaranga	Baybayon na Bikol Kadagaan na Bikol Pandan Bikol
ISO 639-2 / 5	bik
Glottolog	biko1240
Heograpikong lawig kan mga tataramon na Bikol susog sa Etnologo      Sentrong Bikol      Mga tataramon na Bisaya sa Rehiyon Bikol

Nakagrupo sa apat an mga tataramon sa Rehiyon Bikol sa Filipinas. Kabali digdi an tulong grupo o pamilya nin mga tataramon na Bikol asin an grupo nin mga tataramon na Bisakol.

Klasipikasyon

An mga tataramon sa Bikol kabali sa pamilya kan tataramon na Sentral na Pilipinas na kabali man an Tagalog asin mga tataramon na Bisaya.

Baybayon na Bikol

An Baybayon na Bikol o Amihanan na Bikol pigtataram kan labi sa 2.4 milyon katao sosog sa 1990 sensus sa gabos na mga probinsya kan Rehiyon Bikol: Camarines Norte, Camarines Sur, Albay, Catanduanes, Sorsogon, asin Masbate.

Nababangâ pa man an Baybayon na Bikol sa apat (o tulong) mga tataramon:

1. Bikol Sentral o Central Bikol

Igwa ini nin mga diyalekto:

• Bikol - Naga o an pinamumugtak na estandarteng Bikol - pigtataram sosog sa tataramon sa Syudad nin Naga; primer sagkod terser distrito kan Camarines Sur; sagkod San Pascual, Masbate sa isla kan Burias.
• Bikol - Daet - pigtataram sa Daet, Camarines Norte asin mga banwaan sa habagatan-subangan kaini.
• Bikol - Legazpi - pigtataram sa mga Syudad nin Legazpi, Syudad nin Tabaco sagkod mga banwaan sa subangan na baybayon kan Albay; asin amihanan-subangan kan Sorsogon. Igwa nin kadikit na kaibahan sa bokabularyo an diyalekto kan Naga asin Legazpi, siring sa British asin American English.
• Bikol - Partido - pigtataram sa mga banwaan sa ikalimang distrito kan Camarines Sur: Ocampo, Goa, Tigaon, Lagonoy, Sagñay, asin San Jose.

2. Mt. Isarog Agta.

3. Mt. Iraya Agta.

4. Viracnon - pigtataram sa habagatan na parte kan Catanduanes.

An diyalekto sa Syudad nin Naga asin pagtaraid na mga banwaan iyo an pigbabasaran kan estandarteng tataramon kan Bikol Sentral sa media, lingua franca asin simbahan.

Kadagaan na Bikol

An Kadagaan na Bikol o Habagatan na Bikol pigtataram kan labi sa 1.1 milyon katao sa ikalimang distrito kan Camarines Sur asin sa solnopan na kabtang kan Albay asin Sorsogon.

Nababangâ pa man an Kadagaan na Bikol sa tulong mga tataramon:

1.Rinconada Bikol - pigtataram sa Syudad nin Iriga, mga banwaan kan Bula, Baao, Balatan, Baao, sagkod Nabua, asin kabtang kan Minalabac, Pili sagkod Buhi sa Camarines Sur.

2.Buhi Bikol o Buhinon - pigtataram sa Buhi, Camarines Sur asin parte kan Syudad nin Iriga.

3.Libon Bikol - pigtataram sa Libon, Albay.

4.West Albay Bikol o Oasnon - pigtataram sa Syudad nin Ligao, asin mga banwaan kan Oas, Polangui sagkod Pio Duran sa Albay.

5.Miraya Bikol - pigtataram sa Guinobatan, Camalig, Daraga, Jovellar sa Albay, asin Donsol sagkod Pilar sa Sorsogon.

6.Mt. Iriga Agta.

Amihanan na Catanduanes Bikol

An Northern Catanduanes Bikol o Pandan Bikol pigtataram kan haros 80,000 katao sa mga banwaan sa gamping amihanan kan Catanduanes: Caramoran, Pandan, Bagamanoc, Panganiban, asin Viga.

Bisakol

An Bisakol iyo an mga tataramon na Bisaya na pigtataram sa rehiyon Bikol. An mga tataramon na ini agid sa Waray-Waray asin Hiligaynon alagad impluwensyado kan ibang mga tataramon na Bikol. Igwang haros 850,000 na mga parataram nin Bisakol, kabali an haros 530,000 na mga Masbatenyo.

Nababangâ pa man an Bisakol sa tulong mga tataramon:

1. Masbatenyo - pigtataram sa mga lugar kan Syudad nin Masbate, asin mga banwaan kan Mobo, Uson, Dimasalang, Palanas, Masbate, Aroroy sa isla kan Masbate, enterong isla kan Ticao, asin Claveria sa sur na parte kan isla kan Burias.

2. Amihanan na Sorsogon o Masbatenyo Sorsogon - pigtataram sa mga lugar kan Syudad nin Sorsogon, Castilla, Casiguran, asin Juban sa Sorsogon.

3. Habagatan na Sorsogon, Waray Sorsogon o Gubatnon Bikol - pigtataram sa mga lugar kan Gubat, Barcelona, Bulusan, Santa Magdalena, Matnog, Irosin, asin Bulan sa Sorsogon.

Iba pang mga tataramon

Igwa pa man nin mga tataramon na piggagamit sa Bikol.

• Tagalog - kadaklan na kabtang kan Camarines Norte asin sa banwaan kan Del Gallego sa Camarines Sur alagad may pagkakaiba
• Ilonggo o Hiligaynon - sa habagatan-solnopan na kabtang kan Masbate o sa mga banwaan kan Balud asin Mandaon
• Cebuano - sa habagatan-subangan na kabtang kan Masbate o sa Placer, Cataingan, Pio V. Corpuz asin Esperanza
• Sorsogon Ayta - sa Prieto Diaz, Sorsogon
• Camarines Norte Agta - sa Santa Elena asin Labo sa Camarines Norte

Mga panluwas na takod

• Ethnologue report for Central Bicolano
• Ethnologue classification tree for Bicolano
• Bansa.org Bikol Dictionary Archived 2007-09-28 at the Wayback Machine.
• Bicolano.org Bicol Portal Archived 2007-04-08 at the Wayback Machine.