Tataramon na Gorontalo

Gikan sa Bikol Sentral na Wikipedia, an talingkas na ensiklopedya
Jump to navigation Jump to search
Gorontalo
Bahasa Hulontalo
Katutubo saIndonesya
RehiyonGorontalo, Sulawesi
Katutubong mga parataram
1 milyon (2000 sensus)[1]
Latin
Mga kodigo nin tataramon
ISO 639-2gor
ISO 639-3gor
Glottologgoro1259[2]
Pwedeng igwang mga simbolong IPA phonetic sa Unicode sa pahinang ini. Hilingon an IPA chart para sa Ingles para sa lyabeng sa pagtaram basado sa Ingles.

An tataramon na Gorontalo (pig'aapod man na Hulontalo) saróng tataramon na pigtataram sa Provincia nin Gorontalo (Norteng Sulawesi, Indonesya, sur gilid-baybayon) kan mga tawo nin Gorontalo.[3] An mga diyalektos kan Gorontalo iyo an Subangang Gorontalo, Gorontalo, Tilamuta, Suwawa, asin Sulnupang Gorontalo.

Pagkaklasipikar[liwaton | liwaton an gikanan]

Kabali an tataramon na Gorontalo sa grupo nin tataramon na Gorontaliko, [4] na kun sain parte ini kan grupo nin tataramon na Gorontalo-Mongondow, [5] na sanga kan pamilya nin mga tataramon na Malayo-Polinesyo, [6] na sanga kan pamilya nin tataramon na Austronesyo. [7] T An mga tataramon na may kaano-ano sa tataramon na Gorontalo iyo an Tataramon na Suwawa, tataramon na Bolango, Tataramon na Buol, Tataramon na Bintauna, Tataramon na Kaidipang, asin tataramon na Lolak.

Palatanugan[liwaton | liwaton an gikanan]

lab alv. pal. vel. glot.
nasal m n ɲ ŋ
plosibo p b t d c ɟ k ɡ ʔ
implosibo ɓ ɗ
sonorante w l r j h

Mga pigura kan tataramon na Gorontalo[liwaton | liwaton an gikanan]

Igwang dakol na mga pangaran kan mga pigura na igwang papel sa pagmamantinir kan tataramon na Gorontalo, kabali an:

  • Manuli[8] sarong parataram nin Tanggomo[9], sarong pataram na literaturang Gorontalo. An bentahe ni Manuli, nagibo niyang kabisaduhon an ribu-ribong mga rawit-dawit asin magigibong maggibo nin mga bagong rawit-dawit na tulos na segun sa mga pangyayari o pangyayari na nahiling niya man lang.[10] Pigkakanta an mga rawit-dawit na Tanggomo na minuknâ niya sa tradisyunal na saudan kan Gorontalo kapag nagtitinda siya, nin huli diyan, nakukua niya an atensyon kan dakol na yawo asin nakakatabang an mga ito na mabakal an saiyang mga paninda. Dakol sa mga rawit-dawit na Tanggomo na saiyang pighatod an naitala dangan nakaimbak bilang mga digital archive sa Radio Republik Indonesia, Gorontalo.
  • Mansoer Pateda[11] sarong paratukdo na saro man na paralektura sa Estado nin Unibersidad kan Gorontalo. Dakol na mga libro an saiyang naiprodyusir, an mga pibakabistong gibo niya sa publiko iyo an mga Diksyunaryong tataramon na Gorontalo-Indones, an Diksyunaryong tataramon na Indones-Gorontalo. Kadamay man siya sa preparasyon kan Qur'an paduman sa tataramon na Gorontalo na kun sain was carried out with the team. Pig-onrahan siya nin titulong kustomaryo na Taa Lopoolamahe Popoli, na kun an boot sabihon, Pinakaaki na Pagpreserbar nin Kultural kan Gorontalo.
  • Jusuf Sjarif Badudu[12] sarong eksperto sa tataramon na Indones. Saro man siyang Propesor kan Linggwistika sa Unibersidad kan Padjadjaran asin halawig na bisto sa komunidad bilang host kan Programang Pagpapa-uswag kan Tataramon na Indones 1974-1979 sa TVRI. Pigkokonsiderar an atensyon niya sa tataramon na Gorontalo bilang ebidensiya sa saiyang libro na "Morpolohiya kan tataramon na Gorontalo". Para sa saiyang mga serbisyo, pigtawanan kan Gorontalo Customary Council siya nin tradisyunal na titulo na "Taa O Ilomata To Wulito"..[13]

Mga Numero[liwaton | liwaton an gikanan]

Nakasurat sa ibaba an lista nin mga komparasyon kan mga numero nin Hulontalo sa tataramon na Indones, Ingles dangan sa Bikol Sentral.

Kardinal na bilang[liwaton | liwaton an gikanan]

Nu. Indones Hulontalo Bikol Sentral
1 1 (satu) tuwawu/tuwewu saró
2 2 (dua) duluwo duwa
3 3 (tiga) totolu tolo
4 4 (empat) wopato apat
5 5 (lima) limo lima
6 6 (enam) wolomo anom
7 7 (tujuh) pitu pito
8 8 (delapan) walu walo
9 9 (sembilan) tiyo siyam
10 10 (sepuluh) mopulu sampulo
11 11 (sebelas) mopolatuwawu kagsaro
12 12 (duabelas) mopuladuluwo kagduwa
13 13 (tigabelas) mopulatotolu kagtolo
14 14 (empatbelas) mopulawopato kag-apat
15 15 (limabelas) mopulalimo kaglima
16 16 (enambelas) mopulawolomo kag-anom
17 17 (tujuhbelas) mopulapitu kag-pito
18 18 (delapanbelas) mopulawalu kag-walo
19 19 (sembilanbelas mopulatiyo kag-siyam
20 20 (duapuluh) dulopulu duwampulo
30 30 (tigapuluh tolopulu tolumpulo
40 40 (empatpuluh) wopatopulu apatnapulo
50 50 (limapuluh) limolopulu limampulo
60 60 (enampuluh) wolomopulu anomnapulo
70 70 (tujuhpuluh) pitulopulu pitumpulo
80 80 (delapanpuluh) walulopulu walumpulo
90 90 (sembilanpuluh) tiyolopulu siyamnapulo
100 100 (seratus) mohetuto sanggatos
500 500 (limaratus) limolohetuto limang gatos
1000 1000 (seribu) ngolihu sanribo/saróng ribo

Ordinal[liwaton | liwaton an gikanan]

Nu. Hulontalo Indones Tagalog Bikol Sentral
1 oyinta/oyintaliyo pertama/kesatu ikauna pangenot/ikaenot
2 oluwo/oluwoliyo kedua ikalawa panduwa/ikaduwa
3 otulu/otululiyo ketiga ikatlo pantolo/ikatolo
4 opato/opatiyo keempat ika-apat pan-apat/ika-apat
5 olimo/olimoliyo kelima ikalima panlima/ika-lima
6 olomo/olomiyo keenam ika-anim pan-anom/ika-anom
7 opitu/opituliyo ketujuh ikapito pampito/ikapito
8 owalu/owaluliyo kedelapan ikawalo panwalo/ikawalo
9 otiyo/otiyoliyo kesembilan ikasiyam pansiyam/ikasiyam
10 opulu/opululiyo kesepuluh ikasampu pansampulo/ikasampulo
  • An Oyinta, oluwo, otolu asbp. kun an numerong ini pig-aapod man na solo / solo-long mayong kaiba nin pangunlay
  • An Oyintaliyo, oluwoliyo, otoluliyo asbp. Kun an numerong ini piggagamit sa pangungulay.

An Kwentada nin Aldaw[liwaton | liwaton an gikanan]

Ngohuyi an pagbanggit sa saróng aldaw (24 oras) sa tataramon na Hulontalo
No Hulontalo Indones Filipino/Tagalog Bikol Sentral
1 ngohuyi sehari isang araw saróng aldaw
2 duhuyi dua hari dalawang araw duwang aldaw
3 tolohuyi tiga hari tatlong araw tolong aldaw
4 wopahuyi empat hari apat na araw apat na aldaw
5 limohuyi lima hari limang araw limang aldaw
6 wolongguyi enam hari anim na araw anom na aldaw
7 pituhuyi tujuh hari pitong araw pitong aldaw
8 walu lohuyi delapan hari walong araw walong aldaw
9 tiyohuyi sembilan hari siyam na araw siyam na aldaw
10 mopulohuyi sepuluh hari sampung araw sampulong aldaw
11 mopula tuwawu lohuyi sebelas hari labing-isang araw kagsarong aldaw
12 mopula dulohuyi duabelas hari labing-dalawang araw kagduwang aldaw
13 mopula tolohuyi tigabelas hari labing-tatlong araw kagtolong aldaw
14 mopulapato huyi empatbelas hari labing-apat na araw kag-apat na aldaw
15 mopulalimo huyi limabelas hari labing-limang araw kag-limang aldaw

Mga Toltolan[liwaton | liwaton an gikanan]

  1. Gorontalo at Ethnologue (18th ed., 2015)
  2. Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "Gorontalo". Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History. 
  3. "The Gorontalo Language". The linguist list. http://linguistlist.org/forms/langs/LLDescription.cfm?code=gor. Retrieved on 3 September 2010. 
  4. "Gorontalic". Ethnologue. https: //www.ethnologue.com/subgroups/gorontalic/. Retrieved on February 07 2019. 
  5. "Gorontalo-Mongondow". Ethnologue. https: //www.ethnologue.com/subgroups/gor Gorontalo-mongondow/. Retrieved on 07 February 2019. 
  6. "Malayo-Polynesian". Ethnologue. https: //www.ethnologue.com/subgroups/malayo-polynesian/. Retrieved on 07 February 2019. 
  7. "Austronesian". Ethnologue. https: //www.ethnologue.com/subgroups/austronesian/. Retrieved on 07 February 2019. 
  8. "“Tanggomo” Sastra Lisan Budaya Gorontalo". RRI. Ika-26 nin Enero 2017. http://rri.co.id/post/berita/353610/feature/tanggomo_sastra_lisan_budaya_gorontalo.html/. Retrieved on Ika-07 nin Pebrero 2019. 
  9. "Mengembalikan Keeksistensian Tanggomo Sebagai Warisan Sastra Gorontalo". Ika-17 nin Pebrero 2018. https://sulhadanisultan.wordpress.com/2018/02/17/mengembalikan-keeksistensian-tanggomo-sebagai-warisan-sastra-gorontalo/. Retrieved on 07 Februari 2019. 
  10. "Tanggomo, Salah Satu Ragam Sastra Lisan Gorontalo(pdf)". Kemendikbud. http://repositori.kemdikbud.go.id/2628/1/Tanggomo%20Salah%20Satu%20Ragam%20Sastra%20Lisan%20Gorontalo%20%281991%29.pdf/. Retrieved on Ika-07 nin Pebrero 2019. 
  11. "Prof. Mansoer Pateda Penyusun Kamus Bahasa Gorontalo Berpulang". Antara. Ika-05 nin Setyembre 2010. https://www.antaranews.com/berita/219264/prof-mansoer-pateda-penyusun-kamus-bahasa-gorontalo-berpulang/. Retrieved on Ika-07 nin Pebrero 2019. 
  12. S, Deddy (Ika-13 nin Marso 2016). "Pakar Bahasa Indonesia J. S. Badudu Meninggal Dunia". CNN Indonesia. http://www.cnnindonesia.com/nasional/20160313002224-20-116954/pakar-bahasa-indonesia-j-s-badudu-meninggal-dunia/. Retrieved on Ika-07 nin Pebrero 2019. 
  13. Herdiana, Imam (Ika-24 nin Abril 2016). "Dewan Adat Gorontalo beri gelar kehormatan pada almarhum JS Badudu". Merdeka.com. https://www.merdeka.com/peristiwa/dewan-adat-gorontalo-beri-gelar-kehormatan-pada-almarhum-js-badudu.html/. Retrieved on Ika-07 nin Pebrero 2019.