Tataramon na Mori

Gikan sa Bikol Sentral na Wikipedia, an talingkas na ensiklopedya
Jump to navigation Jump to search
Mori
Katutubo saIndonesya
RehiyonSulawesi
Katutubong mga parataram
(33,000 pigbanggit 1988–1991)[1]
Mga kodigo nin tataramon
ISO 639-3Manlaen-laen:
mzq – Mori Atas
xmz – Mori Bawah
pdo – Padoe
Glottologmayó[2]

Duman sa broad na pagmati, an Mori saróng pantahob na termino na piggagamit tanganing tukuyon pankolektibo sa duwang mga tataramon kan Sentral Sulawesi: Mori Bawah asin Mori Atas. Minsan sa saróng pantolong tataramon, kaiba man an Padoe.

Uusipon kan termino[liwaton | liwaton an gikanan]

Pan'orihinalmenteng pigtutukoy lang an terminong 'Mori' sa ngunyan na mga angkan na nag-eerok sa itaas na kurso kan Salog Laa sa Sentral Sulawesi, itong mga tawo nin Mori Atas o 'Itaas na Mori' ngunyan. Pagkatapos kan imposisyon kan pamamahala nin kolonyal na Olandes kan amay na ikaduwampulong siglo, an pangaran minasaklaw na iiba an mga tawo na nag-eerok pasubangan na nasa Ibabang kurso kan Laa asin sa watershed nin Tambalako (Mori Bawah o 'Ibabang Mori' ngunyan), dangan pasur sa mga tawo na nakapalibot sa Danaw Matano (kaiba an Padoe). Dawa an mga tataramon kan mga lugar na ini magkakaiba, nagheheras an mga tawo nin pararehas na kultura, asin kan oras na'to nagkasararo man sa irarom kan makapangyarihan na parapamahala na si Marundu.

Sa ngunyan na aldaw, pigrebersa an sitwasyon. Ngunyan an 'Mori' sa saiyang piot na pagmati minatukoy panprinsipal sa tataramon na Mori Bawah, dangan dawa na dakulang pan'espesipikal sa diyalektong Tinompo, na kun saen mga kolonyal na otoridad an pigpromote bilan saróng estandarde sa buong lugar.[3]

Klasipikasyon asin convergence[liwaton | liwaton an gikanan]

Gamit an metodong panhistoriya-komparatibo kan linguwistiko, pigdemostrar ni Mead na igwang suanoy na tataramon an nagbabanga sa enterong lugar kan Mori.[4] Magkaano-ano na maray an Mori Atas asin Padoe sa tataramon na Tolaki kisa duman sa Mori Bawah, mantang an Mori Bawah nagheheras sa pinaka linguistic affinities sa Bungku asin sa iba pang mga tataramon kan subangang baybayon kan Sulawesi, arog kan Wawonii asin Kulisusu. Malinaw an mga gurang na asosasyon sa mga pagkadurugtong-dugtong o patterns kan pagheras nin pagsanglé nin tanog, asin apparent man sinda sa mga set nin set nin pananglî o pronouns.

Halimbawá lang, an mga minasunod na mga table nakaligtas an mga independenteng pananglî (independent pronouns) sa limang mga tataramon.[5] Sa table na ini mahihiling na an Mori Bawah independent pronouns haranihong resemble sa Bungku, mantang an Mori Atas asin mga pananglî nin Padoe na haranihon duman sa Tolaki.

Tolaki Padoe Mori Atas Mori Bawah Bungku
1s inaku iaku iaku ongkue ngkude
2s inggo'o iiko iiko omue munde
3s ie'i umono iwono onae nade
1p excl inggami ikami ikami omami mami
1p incl inggito ikito ikito ontae ntade
2p inggomiu ikomiu ikomiu omiu miu
3p ihiro umboro iworo ondae ndade

Sa kagaanan kan mga pagkakaiba kato, improbable ini na an mga tataramon na Mori Atas asin Mori Bawah pan'inheretibong nagkakaintindihan. Alagad, tibaad sa bugkos nin kultural, komerso, asin intermingling kan saindang mga populasyon sa paagi kan lokal imigrasyon, an mga tawo nin Mori Atas asin Mori Bawah pamilyar sa lambang saróng mga tataramon, asin an mga tataramon nagbabanggaan sa mga termino kan saindang mga wordstock, na mahihiling sa panrelatibong halangkaw na mga porsiyento kan pigheheras na panleksikong pagkakaparehas.[6]

Mga Toltolan[liwaton | liwaton an gikanan]

  1. Mori Atas at Ethnologue (18th ed., 2015)
    Mori Bawah at Ethnologue (18th ed., 2015)
    Padoe at Ethnologue (18th ed., 2015)
  2. Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "Mori". Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History. 
  3. Esser, S. J. Phonology and Morphology of Mori, translated from the Dutch version of 1927–1933 (Dallas: SIL, 2011), pp. 2 ff.
  4. Mead, David. Proto-Bungku-Tolaki: Reconstruction of its phonology and aspects of its morphosyntax. (PhD dissertation, Rice University, 1998) p. 117
  5. Mead, David. Proto-Bungku-Tolaki: Reconstruction of its phonology and aspects of its morphosyntax. (PhD dissertation, Rice University, 1998) p. 145
  6. Mead, David. The Bungku Tolaki Languages of South-eastern Sulawesi, Indonesia (Canberra: Pacific Linguistics, 1999), pp. 35, 53.