Tataramon na Pangasinense

Gikan sa Bikol Sentral na Wikipedia, an talingkas na ensiklopedya
Jump to navigation Jump to search
Pangasinan
Pangasinense
Katutubo sa Filipinas
Rehiyon Rehiyong Iluko asin Katahawang Luzon
Katutubo Mga Pangasinan
Katutubong mga parataram
(1.2 milyon cited 1990 sensus)[1]
Ika-9 na pigtataram na katutubong tataramon sa Filipinas
Latin;
Historikal na Baybayin
Opisyal na estado
Opisyal na tataramon sa
Rehiyunan na Tataramon sa Pilipinas
Sa regulasyon kan Komisyon sa Wikang Filipino
Mga kodigo nin tataramon
ISO 639-2 pag
ISO 639-3 pag
Linguasphero 31-CGA-f
Pangasinan Language Map
Mga lugar kun saen pigtataram an Pangasinan segun sa Ethnologue
Pwedeng igwang mga simbolong IPA phonetic sa Unicode sa pahinang ini. Hilingon an IPA chart para sa Ingles para sa lyabeng sa pagtaram basado sa Ingles.

An Pangasinense kabali sa sanga kan mga tataramon na Malayo-Polinesyo kan pamilya nin mga tataramon na Austronesyo. Pigtataram an tataramon na Pangasinense kan sobra sa 2 milyon katawo sa provincia nin Pangasinan, sa iba pang mga komunidad nin Pangasinan sa Filipinas asin significanteng bilang nin imigranteng Pangasinan sa Estados Unidos. Ini an pangenot na tataramon sa provincia nin Pangasinan na namómogták sa sulnopan-sentral na parte kan isla nin Luzon sa may Golpo kan Lingayen. Ini an pinakapigtataram kan kadaklan sa centro kan Pangasinan.

Klasipikasyon[liwaton | liwaton an gikanan]

Kaiba an tataramon na Pangasinan sa sanga kan mga tataramon na Malayo-Polinesyo kan pamilya nin mga tataramon na Austronesyo. [2][3] An Pangasinan pareho man sa ibang hararanai na magkakaugnay na mga tataramon kan Filipinas, Indones sa Indonesya, Malayo sa Malaysia, Hawayano sa Hawaii asin Malagasy sa Madagaskar.[4] Haranihon nin maray na kaugnay an tataramon na Pangasinan sa tataramon na Ibaloi na pigtataram sa kataid kaining provincia kan Benguet, mahihiling sa Norte kan Pangasinan. Pigklasipikado an Pangasinan sa irarom kan grupo nin Pangasiniko kan mga tataramon.[5]

An iba pang mga tataramon n Pangasiniko, iyo an minasunod:

Primarya man na pigtataram an Pangasinan sa mga provincia kan Pangasinan, Tarlac, La Union, asin Benguet, dangan sa mga pirang lugar na kataid kaining mga provincia kan Zambales, Nueva Ecija, Aurora, asin Nueva Vizcaya.


Ponolohiya[liwaton | liwaton an gikanan]

Mga Patanog[liwaton | liwaton an gikanan]

Inutan Sentral Hurihan
Sarado i u
Tahaw ə
Buka-tahaw ɛ ɔ
Buká a

Mga katanog[liwaton | liwaton an gikanan]

Bilabiyal Dental /
Albeolaryo
Palatal Belaryo Glotal
Nasal m n ŋ
Pundó mayong boses p t k ʔ
pigboses b d ɡ
Prikatibo s ʃ
Flap ɾ
Approximant l j w

Balanghayan[liwaton | liwaton an gikanan]

Estruktura kan Pangungusap[liwaton | liwaton an gikanan]

Arog kan ibang mga tataramon na Malayo-Polinesyo, an Pangasinan igwang berba–subhetibo–obhetibo orden kan taramon. An Pangasinan sarong agglutinatibong tataramon.

Mga Pronoun[liwaton | liwaton an gikanan]

Personal[liwaton | liwaton an gikanan]

  Absolutibong Independente Absolutibong Enklitiko Ergatibo Oblique
1st singular nin tawo siák ak -k(o) ed siak
1st duwal nin tawo sikatá ita, ta -ta ed sikata
2nd singular nin tawo siká ka -m(o) ed sika
3rd singular nin tawo sikató -, -a to ed sikato
1st inklusibong pangabusan nin tawo sikatayó itayo, tayo -tayo ed sikatayo
1st eksklusibong pangabusan nin tawo sikamí kamí mi ed sikami
2nd pangabusan nin tawo sikayó kayó yo ed sikayo
3rd pangabusan nin tawo sikara ira, ra da ed sikara

Mga Numero[liwaton | liwaton an gikanan]

An Listahan kan mga puon saró hangan sampuló English, Tagalog, Pangasinan asin Bikol Sentral

Ingles Tagalog Pangasinan Bikol Sentral
one isa sakey saró
two dalawa duara, dua duwá
three tatlo talora, talo toló
four apat apatira, apat apát
five lima limara, lima limá
six anim anemira, anem anóm
seven pito pitora, pito pitó
eight walo walora, walo waló
nine siyam siamira, siam siyám
ten sampu samplora, samplo sampuló

Mga Kardinal na Numero:

Pangasinan Ingles Bikol Sentral
isa, sakey, san- one saró
dua, dua'ra (dua ira) two duwá
talo, -tlo, talo'ra (talo ira) three toló, tulo
apat, -pat, apatira (apat ira) four apát
lima, lima'ra (lima ira) five lima
anem, -nem, anemira (anem ira) six anóm
pito, pito'ra (pito ira) seven pitó
walo, walo'ra (walo ira) eight waló
siam, siamira (siam ira) nine siyám
polo, samplo (isa'n polo), samplo'ra (isa'n polo ira) tens, ten sampuló
lasus, sanlasus (isa'n lasus) hundreds, one hundred gatos, saróng gatos, sangatos
libo, sakey libo thousands, one thousand ribó, saróng ribó, sanribó
laksa, sanlaksa (isa'n laksa), sakey a laksa ten thousands, ten thousand sampulong ribó

Alpabeto[liwaton | liwaton an gikanan]

An Modernong Pangasinan igwa 27 nin mga letra, na an 26 na mga letra kaini nakaiba sa basic Latin alphabet asin an Pangasinan na diptongong ng:

Majuscule Forms (also called uppercase or capital letters)
A B C D E F G H I J K L M N NG O P Q R S T U V W X Y Z
Minuscule Forms (also called lowercase or small letters)
a b c d e f g h i j k l m n ng o p q r s t u v w x y z

Mga Toltolan[liwaton | liwaton an gikanan]